લિઙ્ગપુરાણમ્

તસ્ય શૃઙ્ગં મહેશસ્ય ભૂષણત્વં કથં ગતમ્ એતત્સર્વં વિશેષેણ સૂત વક્તુમિહાર્હસિ

એના દાંતનું શૃંગ મહાદેવના શણગાર તરીકે કેવી રીતે બન્યું? સૂતજી, આ બધું તું અહીં વિગતે કહી બતાવ.

હિરણ્યકશિપોર્ભ્રાતા હિરણ્યાક્ષ ઇતિ સ્મૃતઃ પુરાન્ધકાસુરેશસ્ય પિતા કાલાન્તકોપમઃ

હિરણ્યાક્ષને હિરણ્યકશિપુનો ભાઈ કહેવામાં આવે છે, અને એ પુરા દૈત્યોના સ્વામી અંધકનો પિતા હતો, જે કાળ જેવી ભયાનકતા ધરાવતો હતો.

દેવાઞ્જિત્વાથ દૈત્યેન્દ્રો બદ્ધ્વા ચ ધરણીમિમામ્ નીત્વા રસાતલં ચક્રે વન્દીમ્ ઇન્દીવરપ્રભામ્

દૈત્યોના રાજાએ દેવતાઓને હરાવીને, આ ધરતીને બાંધી, તેને પાતાળમાં લઈ ગયો અને તેને પોતાનું બંદી બનાવી દીધી, જે નીલકમળ જેવી તેજસ્વી હતી.

તતઃ સબ્રહ્મકા દેવાઃ પરિમ્લાનમુખશ્રિયઃ બાધિતાસ્તાડિતા બદ્ધ્વા હિરણ્યાક્ષેણ તેન વૈ

પછી બ્રહ્મા સહિત બધા દેવતાઓના ચહેરા ઉદાસ અને દુઃખી થઈ ગયા, તેઓ હિરણ્યાક્ષના હાથમાં પીડાતા, માર ખાતા અને બંધાયેલા હતા.

બલિના દૈત્યમુખ્યેન ક્રૂરેણ સુદુરાત્મના પ્રણમ્ય શિરસા વિષ્ણું દૈત્યકોટિવિમર્દનમ્

એ શક્તિશાળી, ક્રૂર અને દુષ્ટ દૈત્યના વડાએ તેમને તકલીફ આપી, તો બધા દેવતાઓએ પોતાના માથું નમાવીને, લાખો દૈત્યોના વિનાશક એવા વિષ્ણુને વંદન કર્યું.

સર્વે વિજ્ઞાપયામાસુર્ ધરણીબન્ધનં હરેઃ શ્રુત્વૈતદ્ભગવાન્ વિષ્ણુર્ ધરણીબન્ધનં હરિઃ

બધા મળીને ધરતીના બંધન વિશે વિનંતી કરવા ગયા; આ સાંભળીને ભગવાન વિષ્ણુએ ધરતીના બંધન વિશે જાણ્યું.

ભૂત્વા યજ્ઞવરાહો ઽસૌ યથા લિઙ્ગોદ્ભવે તથા દૈત્યૈશ્ ચ સાર્ધં દૈત્યેન્દ્રં હિરણ્યાક્ષં મહાબલમ્

ત્યારે તેમણે યજ્ઞવરુહનું રૂપ ધારણ કર્યું, જેમ લિંગોદય સમયે થયું હતું, અને દૈત્યો સાથે મળીને મહાબલી દૈત્યરાજ હિરણ્યાક્ષનો સામનો કર્યો.

દંષ્ટ્રાગ્રકોટ્યા હત્વૈનં રેજે દૈત્યાન્તકૃત્પ્રભુઃ કલ્પાદિષુ યથાપૂર્વં પ્રવિશ્ય ચ રસાતલમ્

પછી પોતાના દાંતની ટોચથી તેને મારી નાખ્યો; દૈત્યોના વિનાશક એવા ભગવાન તેજથી ઝગમગ્યા અને પહેલાં જેમ કલ્પના આરંભે કર્યું હતું તેમ પાતાળમાં પ્રવેશ્યા.

આનીય વસુધાં દેવીમ્ અઙ્કસ્થામકરોદ્બહિઃ તતસ્ તુષ્ટાવ દેવેશં દેવદેવઃ પિતામહઃ

પછી ધરતીદેવીને ઉપાડી, પોતાના ગળે બેસાડી, અને પછી દેવોના દેવ પિતામહે ભગવાનની સ્તુતિ કરી.

શક્રાદ્યૈઃ સહિતો ભૂત્વા હર્ષગદ્ગદયા ગિરા શાશ્વતાય વરાહાય દંષ્ટ્રિણે દણ્ડિને નમઃ

ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવો સાથે મળીને, આનંદથી ગદગદ અવાજે, શાશ્વત વરાહ, દાંતી અને દંડધારીને નમન કર્યું.

નારાયણાય સર્વાય બ્રહ્મણે પરમાત્મને કર્ત્રે ધર્ત્રે ધરાયાસ્તુ હર્ત્રે દેવારિણાં સ્વયમ્ કર્ત્રે નેત્રે સુરેન્દ્રાણાં શાસ્ત્રે ચ સકલસ્ય ચ

નારાયણ, સર્વના સ્વામી, બ્રહ્મા, પરમાત્મા, સર્જનહાર, પોષક, ધરતીના ઉદ્ધારક, દેવદુશ્મનોના વિનાશક, દેવોના રાજાઓના નેતા અને બધા શાસ્ત્રોના રચયિતા – તેમને નમન.

ત્વમષ્ટમૂર્તિસ્ત્વમનન્તમૂર્તિસ્ ત્વમાદિદેવસ્ત્વમનન્તવેદિતઃ ત્વયા કૃતં સર્વમિદં પ્રસીદ સુરેશ લોકેશ વરાહ વિષ્ણો

તમે અષ્ટમૂર્તિવાળા છો, અનંત રૂપ ધરાવનાર છો, પ્રાચીન દેવ છો, અનંત દ્વારા ઓળખાતા છો; આ બધું તમારાથી જ થયું છે – હે દેવોના સ્વામી, જગતના સ્વામી, વરાહ, વિષ્ણુ, કૃપા કરો.

તથૈકદંષ્ટ્રાગ્રમુખાગ્રકોટિભાગૈકભાગાર્ધતમેન વિષ્ણો હતાઃ ક્ષણાત્ કામદ દૈત્યમુખ્યાઃ સ્વદંષ્ટ્રકોટ્યા સહ પુત્રભૃત્યૈઃ

જેમ તમારા એક દાંતની ટોચના અતિ નાનાં ભાગથી, હે કામદ, મુખ્ય દૈત્યો તેમના પુત્રો અને સેવકો સહિત ક્ષણમાં નાશ પામ્યા.

ત્વયોદ્ધૃતા દેવ ધરા ધરેશ ધરાધરાકાર ધૃતાગ્રદંષ્ટ્રે ધરાધરૈઃ સર્વજનૈઃ સમુદ્રૈઃ સુરાસુરૈઃ સેવિતચન્દ્રવક્ત્ર

હે ધરાનાથ, તમે ધરતીને ઉંચકીને, તમારા દાંત પર પર્વતોને ધારણ કરી, સર્વ જીવો, સમુદ્રો, દેવો અને દૈત્યો દ્વારા સેવા પ્રાપ્ત કરતા, ચાંદ્રમુખવાળા ભગવાન, ધરતીને ઉદ્ધાર કરી.

ત્વયૈવ દેવેશ વિભો કૃતશ્ ચ જયઃ સુરાણામસુરેશ્વરાણામ્ અહો પ્રદત્તસ્તુ વરઃ પ્રસીદ વાગ્દેવતા વારિજસંભવાય

હે દેવોના દેવ, હે મહાશક્તિશાળી, તમારા દ્વારા જ દેવતાઓએ દૈત્યરાજાઓ પર વિજય મેળવ્યો; અને વાણીદેવી, કમળમાંથી જન્મેલી, તેમને પણ વરદાન મળ્યું – કૃપા કરો.

નિહિતા રસાતલગતા વસુંધરા તવ પૃષ્ઠતઃ સકલતારકાદયઃ

પાતાળમાં મૂકાયેલી ધરતી, બધા તારાઓ અને અન્ય સાથે, તમારા પાછળ સ્થિર કરવામાં આવી.

જગતાં હિતાય ભવતા વસુંધરા ભગવન્ રસાતલપુટં ગતા તદા અબલોદ્ધૃતા ચ ભગવંસ્તવૈવ સકલં ત્વયૈવ હિ ધૃતં જગદ્ગુરો

હે ભગવાન, જગતના કલ્યાણ માટે તમે ધરતીને પાતાળમાં લઈ ગયા અને પછી તમે જ તેને ઉંચકીને બહાર લાવ્યા; હા, જગતગુરુ, આ આખું જગત તમે જ ધારણ કરો છો.

ઇતિ વાક્પતિર્બહુવિધૈસ્તવાર્ચનૈઃ પ્રણિપત્ય વિષ્ણુમમરૈઃ પ્રજાપતિઃ વિવિધાન્વરાન્ હરિમુખાત્તુ લબ્ધવાન્ હરિનાભિવારિજદેહભૃત્ સ્વયમ્

આ રીતે વાણીના સ્વામી પ્રજાપતિએ અનેક પ્રકારની સ્તુતિઓથી અને દેવતાઓ સાથે વિષ્ણુની પૂજા કરી, હરિના કૃપાથી કમળનાભ વિષ્ણુ પાસેથી વિવિધ વરદાન પ્રાપ્ત કર્યા.

અથ તામુદ્ધૃતાં તેન ધરાં દેવા મુનીશ્વરાઃ મૂર્ધ્ન્યારોપ્ય નમશ્ચક્રુશ્ ચક્રિણઃ સંનિધૌ તદા

પછી દેવતાઓ અને મહર્ષિઓએ ધરાને ઊંચકી, પોતાના માથા પર રાખી, ચક્રધારી ભગવાનની હાજરીમાં નમસ્કાર કર્યા.

અનેનૈવ વરાહેણ ચોદ્ધૃતાસિ વરપ્રદે કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકાર્યેણ શતહસ્તેન વિષ્ણુના

હે વરદાન આપનારી, તને આ જ વરાહ રૂપે, કૃષ્ણે, જેનું કામ ક્યારેય મુશ્કેલ નથી, અને શતબાહુ વિષ્ણુએ ઉદ્ધાર કર્યો છે.

ધરણિ ત્વં મહાભોગે ભૂમિસ્ત્વં ધેનુરવ્યયે લોકાનાં ધારિણી ત્વં હિ મૃત્તિકે હર પાતકમ્

હે ધરા, તું વિશાળ સ્વરૂપ ધરાવતી છે, તું જ ભૂમિ છે, તું અક્ષય ધેનુ છે, તું બધા લોકોની આધાર છે, હે માટી, અમારો પાપ દૂર કર.

મનસા કર્મણા વાચા વરદે વારિજેક્ષણે ત્વયા હતેન પાપેન જીવામસ્ત્વત્પ્રસાદતઃ

હે વરદાન આપનારી, કમળની આંખોવાળી, મનથી, કર્મથી અને વાણીથી, તારા દ્વારા પાપ નાશ પામે છે અને તારી કૃપાથી અમે જીવીએ છીએ.

ઇત્યુક્તા સા તદા દેવી ધરા દેવૈર્ અથાબ્રવીત્ વરાહદંષ્ટ્રાભિન્નાયાં ધરાયાં મૃત્તિકાં દ્વિજાઃ

આ રીતે દેવીઓએ કહ્યાબાદ, ધરા દેવી એ દેવતાઓને કહ્યું કે વરાહના દાંતથી ભેદાયેલી ધરાની માટી વિશે.

મન્ત્રેણાનેન યો બિભ્રત્ મૂર્ધ્નિ પાપાત્પ્રમુચ્યતે આયુષ્માન્ બલવાન્ ધન્યઃ પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ

જે કોઈ આ મંત્રથી માટી માથા પર ધારણ કરે છે, તે પાપથી મુક્ત થાય છે, લાંબુ આયુષ્ય, બળ, સુખ અને સંતાન-પૌત્રની પ્રાપ્તિ કરે છે.

ક્રમાદ્ભુવિ દિવં પ્રાપ્ય કર્માન્તે મોદતે સુરૈઃ અથ દેવે ગતે ત્યક્ત્વા વરાહે ક્ષીરસાગરમ્

આ રીતે, પૃથ્વી પર કર્મ પૂર્ણ થયા પછી, સ્વર્ગની પ્રાપ્તિ થાય છે અને દેવતાઓ સાથે આનંદ માણે છે; પછી, જ્યારે દેવ પોતાના વરાહ રૂપ છોડે છે, ત્યારે તે ક્ષીર સાગરમાં પ્રવેશે છે.

વારાહરૂપમનઘં ચચાલ ચ ધરા પુનઃ તસ્ય દંષ્ટ્રાભરાક્રાન્તા દેવદેવસ્ય ધીમતઃ

પવિત્ર વરાહ રૂપ ધારણ કરનાર દેવદેવના દાંતના ભારથી ધરા ફરી કંપી ઉઠી.

યદૃચ્છયા ભવઃ પશ્યન્ જગામ જગદીશ્વરઃ દંષ્ટ્રાં જગ્રાહ દૃષ્ટ્વા તાં ભૂષણાર્થમથાત્મનઃ

ત્યારે ભવ, જગતના ઈશ્વર, એ જોઈને, પોતાની શોભા માટે એ દાંતને ઉઠાવી લીધો.

દધાર ચ મહાદેવઃ કૂર્ચાન્તે વૈ મહોરસિ દેવાશ્ ચ તુષ્ટુવુઃ સેન્દ્રા દેવદેવસ્ય વૈભવમ્

મહાદેવએ એ દાંતને પોતાની જટાના અંતે અને વિશાળ છાતી પર ધારણ કર્યો અને દેવતાઓએ ઇન્દ્ર સહિત દેવદેવના વૈભવની સ્તુતિ કરી.

ધરા પ્રતિષ્ઠિતા હ્યેવં દેવદેવેન લીલયા ભૂતાનાં સંપ્લવે ચાપિ વિષ્ણોશ્ચૈવ કલેવરમ્

આ રીતે, દેવદેવે રમતમાં ધરાને સ્થાપિત કરી, ભૂતોના પ્રલય સમયે અને વિષ્ણુના શરીરમાં પણ.