લિઙ્ગપુરાણમ્

સ યાતિ શિવસાયુજ્યં કિં પુનર્બહુશઃ સ્મરન્ બ્રહ્મા ચ ભગવાન્વિષ્ણુઃ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ

એને શિવસાયુજ્ય મળે છે—પછી વારંવાર સ્મરણ કરનારને તો કેટલું વધારે! બ્રહ્મા, ભગવાન વિષ્ણુ અને બધા દેવતાઓ ઇન્દ્ર સહિત—

શરણં પ્રાપ્ય તિષ્ઠન્તિ તમેવ શરણં વ્રજેત્ એવં સંચિન્ત્ય તુષ્ટાત્મા સો ઽન્ધકશ્ ચાન્ધકાર્દનમ્

શરણ આવીને એમાં જ સ્થિર રહે છે; એમાં જ શરણ જવું જોઈએ. એમ વિચારતાં અંધક, અંધકોના વિનાશક, અંતરમાં પ્રસન્ન થયો.

સગણં શિવમીશાનમ્ અસ્તુવત્પુણ્યગૌરવાત્ પ્રાર્થિતસ્તેન ભગવાન્ પરમાર્તિહરો હરઃ

પોતાના ગણા સાથે તેણે પુણ્યના માનથી શિવ ઈશાનની સ્તુતિ કરી. તેની પ્રાર્થનાથી પરમ દુઃખહર ભગવાન હરાએ પ્રસન્નતા દર્શાવી.

હિરણ્યનેત્રતનયં શૂલાગ્રસ્થં સુરેશ્વરઃ પ્રોવાચ દાનવં પ્રેક્ષ્ય ઘૃણયા નીલલોહિતઃ

સુરેશ્વરે, હિરણ્યનેત્રના પુત્રને શૂળના ટોચે ચઢેલો જોઈ, દયાથી એ દાનવને, નિલલોહિત ભગવાને સંબોધ્યો.

તુષ્ટો ઽસ્મિ વત્સ ભદ્રં તે કામં કિં કરવાણિ તે વરાન્વરય દૈત્યેન્દ્ર વરદો ઽહં તવાન્ધક

હું તૃપ્ત છું, વત્સ, તને કલ્યાણ મળે. તને શું ઈચ્છા છે? દૈત્યરાજ અંધક, હું તારો વરદાતા છું, તું વર માંગ.

શ્રુત્વા વાક્યં તદા શંભોર્ હિરણ્યનયનાત્મજઃ હર્ષગદ્ગદયા વાચા પ્રોવાચેદં મહેશ્વરમ્

શંભુના એ વચન સાંભળી, હિરણ્યનેત્રના પુત્રએ આનંદથી ગદગદ અવાજે મહેશ્વરને કહ્યું—

ભગવન્દેવદેવેશ ભક્તાર્તિહર શઙ્કર ત્વયિ ભક્તિઃ પ્રસીદેશ યદિ દેયો વરશ્ ચ મે

ભગવાન, દેવોના દેવ, ભક્તોના દુઃખહર શંકર, જો તમે પ્રસન્ન હોવ અને મને વર આપવાનો હોય, તો મને તમારી ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય.

શ્રુત્વા ભવો ઽપિ વચનમ્ અન્ધકસ્ય મહાત્મનઃ પ્રદદૌ દુર્લભાં શ્રદ્ધાં દૈત્યેન્દ્રાય મહાદ્યુતિઃ

મહાત્મા અંધકના એ વચન સાંભળી, તેજસ્વી ભવે દૈત્યરાજને દુર્લભ શ્રદ્ધા આપી.

ગાણપત્યં ચ દૈત્યાય પ્રદદૌ ચાવરોપ્ય તમ્ પ્રણેમુસ્તં સુરેન્દ્રાદ્યા ગાણપત્યે પ્રતિષ્ઠિતમ્

એ દૈત્યને ગાણપત્ય પણ આપ્યું અને તેને સ્થાપિત કર્યો; દેવમુખિયાઓએ ગાણપત્યમાં સ્થિર થયેલા તેને નમન કર્યું.

કથમસ્ય પિતા દૈત્યો હિરણ્યાક્ષઃ સુદારુણઃ વિષ્ણુના સૂદિતો વિષ્ણુર્ વારાહત્વં કથં ગતઃ

હિરણ્યાક્ષ જે દૈત્યનો પિતા હતો, તે કેટલો ભયાનક હતો, તેને વિષ્ણુએ કેવી રીતે મારી નાખ્યો? અને વિષ્ણુએ વરાહનું રૂપ કેમ ધારણ કર્યું?

તસ્ય શૃઙ્ગં મહેશસ્ય ભૂષણત્વં કથં ગતમ્ એતત્સર્વં વિશેષેણ સૂત વક્તુમિહાર્હસિ

એના દાંતનું શૃંગ મહાદેવના શણગાર તરીકે કેવી રીતે બન્યું? સૂતજી, આ બધું તું અહીં વિગતે કહી બતાવ.

હિરણ્યકશિપોર્ભ્રાતા હિરણ્યાક્ષ ઇતિ સ્મૃતઃ પુરાન્ધકાસુરેશસ્ય પિતા કાલાન્તકોપમઃ

હિરણ્યાક્ષને હિરણ્યકશિપુનો ભાઈ કહેવામાં આવે છે, અને એ પુરા દૈત્યોના સ્વામી અંધકનો પિતા હતો, જે કાળ જેવી ભયાનકતા ધરાવતો હતો.

દેવાઞ્જિત્વાથ દૈત્યેન્દ્રો બદ્ધ્વા ચ ધરણીમિમામ્ નીત્વા રસાતલં ચક્રે વન્દીમ્ ઇન્દીવરપ્રભામ્

દૈત્યોના રાજાએ દેવતાઓને હરાવીને, આ ધરતીને બાંધી, તેને પાતાળમાં લઈ ગયો અને તેને પોતાનું બંદી બનાવી દીધી, જે નીલકમળ જેવી તેજસ્વી હતી.

તતઃ સબ્રહ્મકા દેવાઃ પરિમ્લાનમુખશ્રિયઃ બાધિતાસ્તાડિતા બદ્ધ્વા હિરણ્યાક્ષેણ તેન વૈ

પછી બ્રહ્મા સહિત બધા દેવતાઓના ચહેરા ઉદાસ અને દુઃખી થઈ ગયા, તેઓ હિરણ્યાક્ષના હાથમાં પીડાતા, માર ખાતા અને બંધાયેલા હતા.

બલિના દૈત્યમુખ્યેન ક્રૂરેણ સુદુરાત્મના પ્રણમ્ય શિરસા વિષ્ણું દૈત્યકોટિવિમર્દનમ્

એ શક્તિશાળી, ક્રૂર અને દુષ્ટ દૈત્યના વડાએ તેમને તકલીફ આપી, તો બધા દેવતાઓએ પોતાના માથું નમાવીને, લાખો દૈત્યોના વિનાશક એવા વિષ્ણુને વંદન કર્યું.

સર્વે વિજ્ઞાપયામાસુર્ ધરણીબન્ધનં હરેઃ શ્રુત્વૈતદ્ભગવાન્ વિષ્ણુર્ ધરણીબન્ધનં હરિઃ

બધા મળીને ધરતીના બંધન વિશે વિનંતી કરવા ગયા; આ સાંભળીને ભગવાન વિષ્ણુએ ધરતીના બંધન વિશે જાણ્યું.

ભૂત્વા યજ્ઞવરાહો ઽસૌ યથા લિઙ્ગોદ્ભવે તથા દૈત્યૈશ્ ચ સાર્ધં દૈત્યેન્દ્રં હિરણ્યાક્ષં મહાબલમ્

ત્યારે તેમણે યજ્ઞવરુહનું રૂપ ધારણ કર્યું, જેમ લિંગોદય સમયે થયું હતું, અને દૈત્યો સાથે મળીને મહાબલી દૈત્યરાજ હિરણ્યાક્ષનો સામનો કર્યો.

દંષ્ટ્રાગ્રકોટ્યા હત્વૈનં રેજે દૈત્યાન્તકૃત્પ્રભુઃ કલ્પાદિષુ યથાપૂર્વં પ્રવિશ્ય ચ રસાતલમ્

પછી પોતાના દાંતની ટોચથી તેને મારી નાખ્યો; દૈત્યોના વિનાશક એવા ભગવાન તેજથી ઝગમગ્યા અને પહેલાં જેમ કલ્પના આરંભે કર્યું હતું તેમ પાતાળમાં પ્રવેશ્યા.

આનીય વસુધાં દેવીમ્ અઙ્કસ્થામકરોદ્બહિઃ તતસ્ તુષ્ટાવ દેવેશં દેવદેવઃ પિતામહઃ

પછી ધરતીદેવીને ઉપાડી, પોતાના ગળે બેસાડી, અને પછી દેવોના દેવ પિતામહે ભગવાનની સ્તુતિ કરી.

શક્રાદ્યૈઃ સહિતો ભૂત્વા હર્ષગદ્ગદયા ગિરા શાશ્વતાય વરાહાય દંષ્ટ્રિણે દણ્ડિને નમઃ

ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવો સાથે મળીને, આનંદથી ગદગદ અવાજે, શાશ્વત વરાહ, દાંતી અને દંડધારીને નમન કર્યું.

નારાયણાય સર્વાય બ્રહ્મણે પરમાત્મને કર્ત્રે ધર્ત્રે ધરાયાસ્તુ હર્ત્રે દેવારિણાં સ્વયમ્ કર્ત્રે નેત્રે સુરેન્દ્રાણાં શાસ્ત્રે ચ સકલસ્ય ચ

નારાયણ, સર્વના સ્વામી, બ્રહ્મા, પરમાત્મા, સર્જનહાર, પોષક, ધરતીના ઉદ્ધારક, દેવદુશ્મનોના વિનાશક, દેવોના રાજાઓના નેતા અને બધા શાસ્ત્રોના રચયિતા – તેમને નમન.

ત્વમષ્ટમૂર્તિસ્ત્વમનન્તમૂર્તિસ્ ત્વમાદિદેવસ્ત્વમનન્તવેદિતઃ ત્વયા કૃતં સર્વમિદં પ્રસીદ સુરેશ લોકેશ વરાહ વિષ્ણો

તમે અષ્ટમૂર્તિવાળા છો, અનંત રૂપ ધરાવનાર છો, પ્રાચીન દેવ છો, અનંત દ્વારા ઓળખાતા છો; આ બધું તમારાથી જ થયું છે – હે દેવોના સ્વામી, જગતના સ્વામી, વરાહ, વિષ્ણુ, કૃપા કરો.

તથૈકદંષ્ટ્રાગ્રમુખાગ્રકોટિભાગૈકભાગાર્ધતમેન વિષ્ણો હતાઃ ક્ષણાત્ કામદ દૈત્યમુખ્યાઃ સ્વદંષ્ટ્રકોટ્યા સહ પુત્રભૃત્યૈઃ

જેમ તમારા એક દાંતની ટોચના અતિ નાનાં ભાગથી, હે કામદ, મુખ્ય દૈત્યો તેમના પુત્રો અને સેવકો સહિત ક્ષણમાં નાશ પામ્યા.

ત્વયોદ્ધૃતા દેવ ધરા ધરેશ ધરાધરાકાર ધૃતાગ્રદંષ્ટ્રે ધરાધરૈઃ સર્વજનૈઃ સમુદ્રૈઃ સુરાસુરૈઃ સેવિતચન્દ્રવક્ત્ર

હે ધરાનાથ, તમે ધરતીને ઉંચકીને, તમારા દાંત પર પર્વતોને ધારણ કરી, સર્વ જીવો, સમુદ્રો, દેવો અને દૈત્યો દ્વારા સેવા પ્રાપ્ત કરતા, ચાંદ્રમુખવાળા ભગવાન, ધરતીને ઉદ્ધાર કરી.

ત્વયૈવ દેવેશ વિભો કૃતશ્ ચ જયઃ સુરાણામસુરેશ્વરાણામ્ અહો પ્રદત્તસ્તુ વરઃ પ્રસીદ વાગ્દેવતા વારિજસંભવાય

હે દેવોના દેવ, હે મહાશક્તિશાળી, તમારા દ્વારા જ દેવતાઓએ દૈત્યરાજાઓ પર વિજય મેળવ્યો; અને વાણીદેવી, કમળમાંથી જન્મેલી, તેમને પણ વરદાન મળ્યું – કૃપા કરો.

નિહિતા રસાતલગતા વસુંધરા તવ પૃષ્ઠતઃ સકલતારકાદયઃ

પાતાળમાં મૂકાયેલી ધરતી, બધા તારાઓ અને અન્ય સાથે, તમારા પાછળ સ્થિર કરવામાં આવી.

જગતાં હિતાય ભવતા વસુંધરા ભગવન્ રસાતલપુટં ગતા તદા અબલોદ્ધૃતા ચ ભગવંસ્તવૈવ સકલં ત્વયૈવ હિ ધૃતં જગદ્ગુરો

હે ભગવાન, જગતના કલ્યાણ માટે તમે ધરતીને પાતાળમાં લઈ ગયા અને પછી તમે જ તેને ઉંચકીને બહાર લાવ્યા; હા, જગતગુરુ, આ આખું જગત તમે જ ધારણ કરો છો.

ઇતિ વાક્પતિર્બહુવિધૈસ્તવાર્ચનૈઃ પ્રણિપત્ય વિષ્ણુમમરૈઃ પ્રજાપતિઃ વિવિધાન્વરાન્ હરિમુખાત્તુ લબ્ધવાન્ હરિનાભિવારિજદેહભૃત્ સ્વયમ્

આ રીતે વાણીના સ્વામી પ્રજાપતિએ અનેક પ્રકારની સ્તુતિઓથી અને દેવતાઓ સાથે વિષ્ણુની પૂજા કરી, હરિના કૃપાથી કમળનાભ વિષ્ણુ પાસેથી વિવિધ વરદાન પ્રાપ્ત કર્યા.

અથ તામુદ્ધૃતાં તેન ધરાં દેવા મુનીશ્વરાઃ મૂર્ધ્ન્યારોપ્ય નમશ્ચક્રુશ્ ચક્રિણઃ સંનિધૌ તદા

પછી દેવતાઓ અને મહર્ષિઓએ ધરાને ઊંચકી, પોતાના માથા પર રાખી, ચક્રધારી ભગવાનની હાજરીમાં નમસ્કાર કર્યા.