લિઙ્ગપુરાણમ્

અનુગૃહ્ય ગણત્વં ચ પ્રાપયામાસ લીલયા એતદ્વઃ કથિતં સર્વં કથાસર્વસ્વમાદરાત્

અને ભગવાને રમતમાં જ એને ગણપદ આપ્યું. આ બધું, કથાનું સાર, તમને આદરપૂર્વક કહ્યું છે.

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ ક્ષેત્રમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ સર્વક્ષેત્રેષુ યત્પુણ્યં તત્સર્વં સહસા લભેત્

જે કોઈ આ પવિત્ર સ્થળનું મહાત્મ્ય વાંચે કે સાંભળે, એને બધાં તીર્થોમાં મળતું પુણ્ય તરત જ મળે છે.

શ્રાવયેદ્વા દ્વિજાન્સર્વાન્ કૃતશૌચાન્ જિતેન્દ્રિયાન્ સ એવ સર્વયજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

કેવા પણ બધા શુદ્ધ અને ઇન્દ્રિયજિત દ્વિજોને સાંભળાવે, એ મનુષ્યને બધાં યજ્ઞોનું ફળ મળે છે.

અન્ધકો નામ દૈત્યેન્દ્રો મન્દરે ચારુકન્દરે દમિતસ્તુ કથં લેભે ગાણપત્યં મહેશ્વરાત્

મન્દર પર્વતની સુંદર ગુફામાં દમાયેલો અંધક નામનો દૈત્યરાજ મહેશ્વર પાસેથી ગણપદ કેવી રીતે પામ્યો?

વક્તુમર્હસિ ચાસ્માકં યથાવૃત્તં યથાશ્રુતમ્ અન્ધકાનુગ્રહં ચૈવ મન્દરે શોષણં તથા

તમે અમને જે રીતે થયું અને જેમ સાંભળ્યું એ પ્રમાણે અંધકને મન્દર પર મળેલી કૃપા અને ત્યાંના શોષણ વિશે કહો.

વરલાભમશેષં ચ પ્રવદામિ સમાસતઃ હિરણ્યાક્ષસ્ય તનયો હિરણ્યનયનોપમઃ

હું એના બધા વરદાનની વાત સંક્ષિપ્તમાં કહું છું: હિરણ્યાક્ષનો પુત્ર, જે સોનાની જેમ તેજસ્વી હતો,

પુરાન્ધક ઇતિ ખ્યાતસ્ તપસા લબ્ધવિક્રમઃ પ્રસાદાદ્બ્રહ્મણઃ સાક્ષાદ્ અવધ્યત્વમવાપ્ય ચ

એ પહેલેથી અંધક તરીકે ઓળખાતો, તપથી શક્તિ પામી, બ્રહ્માજીની કૃપાથી સીધો અજેય બન્યો હતો.

ત્રૈલોક્યમખિલં ભુક્ત્વા જિત્વા ચેન્દ્રપુરં પુરા લીલયા ચાપ્રયત્નેન ત્રાસયામાસ વાસવમ્

એણે ત્રણેય લોક ભોગવ્યા, પહેલાં ઇન્દ્રપુર જીત્યું અને સહેલાઈથી, રમતમાં જ, વાસવને ડરાવ્યો.

બાધિતાસ્તાડિતા બદ્ધાઃ પાતિતાસ્તેન તે સુરાઃ વિવિશુર્મન્દરં ભીતા નારાયણપુરોગમાઃ

એ દૈત્યએ દેવતાઓને ત્રાસ આપ્યો, માર્યા, બાંધ્યા અને પછાડ્યા; બધા ભયભીત દેવતાઓ નારાયણની આગેવાનીમાં મન્દર પર્વતમાં ગયા.

એવં સંપીડ્ય વૈ દેવાન્ અન્ધકો ઽપિ મહાસુરઃ યદૃચ્છયા ગિરિં પ્રાપ્તો મન્દરં ચારુકન્દરમ્

આ રીતે દેવતાઓને પીડ્યા પછી, એ મહાદૈત્ય અંધક પણ યદૃચ્છયા મન્દર પર્વતની સુંદર ગુફામાં પહોંચ્યો.

તતસ્તે સમસ્તાઃ સુરેન્દ્રાઃ સસાધ્યાઃ સુરેશં મહેશં પુરેત્યાહુરેવમ્ દ્રુતં ચાલ્પવીર્યપ્રભિન્નાઙ્ગભિન્ના વયં દૈત્યરાજસ્ય શસ્ત્રૈર્નિકૃત્તાઃ

પછી બધા દેવતાઓ અને સાધ્યોએ શહેરમાં મહેશને મળ્યા અને કહ્યું: 'અમારા અંગો તૂટી ગયા છે, શક્તિ ઘટી ગઈ છે, દૈત્યરાજના શસ્ત્રોથી અમે કાપી નાખાયા છીએ.'

ઇતીદમખિલં શ્રુત્વા દૈત્યાગમમ્ અનૌપમમ્ ગણેશ્વરૈશ્ ચ ભગવાન્ અન્ધકાભિમુખં યયૌ

આ બધું અનોખું દૈત્યનું આગમન સાંભળી, ભગવાન પોતાના ગણા સાથે અંધકાની સામે જવા નીકળી પડ્યા.

જયેતિ વાચા ભગવન્તમ્ ઊચુઃ કિરીટબદ્ધાઞ્જલયઃ સમન્તાત્

ચારે બાજુથી મસ્તક પર મુગટ ધારણ કરીને, હાથ જોડીને, સૌએ વિજયના ઉલ્લાસભેર અવાજે ભગવાનને સંબોધ્યા.

અથાશેષાસુરાંસ્તસ્ય કોટિકોટિશતૈસ્ તતઃ ભસ્મીકૃત્ય મહાદેવો નિર્બિભેદાન્ધકં તદા

પછી મહાદેવએ એના અસંખ્ય કરોડો અસુરોને ભસ્મ કરી નાખ્યા અને એ સમયે અંધકાને ભેદી નાખ્યો.

શૂલેન શૂલિના પ્રોતં દગ્ધકલ્મષકઞ્ચુકમ્ દૃષ્ટ્વાન્ધકં નનાદેશં પ્રણમ્ય સ પિતામહઃ

શૂળધારી ભગવાને અંધકાને શૂળે ચઢાવ્યો, તેના પાપનો પડદો બળી ગયો, એ જોઈ પિતામહે નમન કરીને જોરથી ધ્વનિ કરી.

તન્નાદશ્રવણાન્નેદુર્ દેવા દેવં પ્રણમ્ય તમ્ નનૃતુર્મુનયઃ સર્વે મુમુદુર્ગણપુઙ્ગવાઃ

એ ધ્વનિ સાંભળી દેવતાઓએ આનંદથી ધ્વનિ કરી, એ દેવને નમન કર્યું; બધા ઋષિઓ નૃત્ય કરવા લાગ્યા અને ગણા-મુખિયાઓ ખુશીથી ઝૂમી ઉઠ્યા.

સસૃજુઃ પુષ્પવર્ષાણિ દેવાઃ શંભોસ્તદોપરિ ત્રૈલોક્યમખિલં હર્ષાન્ નનન્દ ચ નનાદ ચ

દેવતાઓએ શંભુ પર પુષ્પવર્ષા કરી, અને આખા ત્રિલોકમાં આનંદથી ઉત્સવ અને ધ્વનિ વ્યાપી ગઈ.

દગ્ધો ઽગ્નિના ચ શૂલેન પ્રોતઃ પ્રેત ઇવાન્ધકઃ સાત્ત્વિકં ભાવમાસ્થાય ચિન્તયામાસ ચેતસા

અંધકાને અગ્નિથી દાઝી અને શૂળે ચઢાવાયો, મૃતક જેવો થયો, ત્યારે તેણે સાત્ત્વિક ભાવ અપનાવ્યો અને મનમાં વિચાર કરવા લાગ્યો.

જન્માન્તરે ઽપિ દેવેન દગ્ધો યસ્માચ્છિવેન વૈ આરાધિતો મયા શંભુઃ પુરા સાક્ષાન્મહેશ્વરઃ

પહેલા જન્મમાં પણ મને શિવદેવે દાઝી નાખ્યો હતો, જેને મેં પૂર્વે મહેશ્વર રૂપે સીધા આરાધ્યા હતા.

તસ્માદેતન્મયા લબ્ધમ્ અન્યથા નોપપદ્યતે યઃ સ્મરેન્મનસા રુદ્રં પ્રાણાન્તે સકૃદેવ વા

માટે જ મને આ પ્રાપ્ત થયું છે, નહિ તો શક્ય જ ન હોત. જે કોઈ જીવનના અંતે એકવાર પણ મનથી રુદ્રનું સ્મરણ કરે—

સ યાતિ શિવસાયુજ્યં કિં પુનર્બહુશઃ સ્મરન્ બ્રહ્મા ચ ભગવાન્વિષ્ણુઃ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ

એને શિવસાયુજ્ય મળે છે—પછી વારંવાર સ્મરણ કરનારને તો કેટલું વધારે! બ્રહ્મા, ભગવાન વિષ્ણુ અને બધા દેવતાઓ ઇન્દ્ર સહિત—

શરણં પ્રાપ્ય તિષ્ઠન્તિ તમેવ શરણં વ્રજેત્ એવં સંચિન્ત્ય તુષ્ટાત્મા સો ઽન્ધકશ્ ચાન્ધકાર્દનમ્

શરણ આવીને એમાં જ સ્થિર રહે છે; એમાં જ શરણ જવું જોઈએ. એમ વિચારતાં અંધક, અંધકોના વિનાશક, અંતરમાં પ્રસન્ન થયો.

સગણં શિવમીશાનમ્ અસ્તુવત્પુણ્યગૌરવાત્ પ્રાર્થિતસ્તેન ભગવાન્ પરમાર્તિહરો હરઃ

પોતાના ગણા સાથે તેણે પુણ્યના માનથી શિવ ઈશાનની સ્તુતિ કરી. તેની પ્રાર્થનાથી પરમ દુઃખહર ભગવાન હરાએ પ્રસન્નતા દર્શાવી.

હિરણ્યનેત્રતનયં શૂલાગ્રસ્થં સુરેશ્વરઃ પ્રોવાચ દાનવં પ્રેક્ષ્ય ઘૃણયા નીલલોહિતઃ

સુરેશ્વરે, હિરણ્યનેત્રના પુત્રને શૂળના ટોચે ચઢેલો જોઈ, દયાથી એ દાનવને, નિલલોહિત ભગવાને સંબોધ્યો.

તુષ્ટો ઽસ્મિ વત્સ ભદ્રં તે કામં કિં કરવાણિ તે વરાન્વરય દૈત્યેન્દ્ર વરદો ઽહં તવાન્ધક

હું તૃપ્ત છું, વત્સ, તને કલ્યાણ મળે. તને શું ઈચ્છા છે? દૈત્યરાજ અંધક, હું તારો વરદાતા છું, તું વર માંગ.

શ્રુત્વા વાક્યં તદા શંભોર્ હિરણ્યનયનાત્મજઃ હર્ષગદ્ગદયા વાચા પ્રોવાચેદં મહેશ્વરમ્

શંભુના એ વચન સાંભળી, હિરણ્યનેત્રના પુત્રએ આનંદથી ગદગદ અવાજે મહેશ્વરને કહ્યું—

ભગવન્દેવદેવેશ ભક્તાર્તિહર શઙ્કર ત્વયિ ભક્તિઃ પ્રસીદેશ યદિ દેયો વરશ્ ચ મે

ભગવાન, દેવોના દેવ, ભક્તોના દુઃખહર શંકર, જો તમે પ્રસન્ન હોવ અને મને વર આપવાનો હોય, તો મને તમારી ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય.

શ્રુત્વા ભવો ઽપિ વચનમ્ અન્ધકસ્ય મહાત્મનઃ પ્રદદૌ દુર્લભાં શ્રદ્ધાં દૈત્યેન્દ્રાય મહાદ્યુતિઃ

મહાત્મા અંધકના એ વચન સાંભળી, તેજસ્વી ભવે દૈત્યરાજને દુર્લભ શ્રદ્ધા આપી.

ગાણપત્યં ચ દૈત્યાય પ્રદદૌ ચાવરોપ્ય તમ્ પ્રણેમુસ્તં સુરેન્દ્રાદ્યા ગાણપત્યે પ્રતિષ્ઠિતમ્

એ દૈત્યને ગાણપત્ય પણ આપ્યું અને તેને સ્થાપિત કર્યો; દેવમુખિયાઓએ ગાણપત્યમાં સ્થિર થયેલા તેને નમન કર્યું.