લિઙ્ગપુરાણમ્

પ્રયાગે વા ભવેન્મોક્ષ ઇહ વા મત્પરિગ્રહાત્ પ્રયાગાદપિ તીર્થાગ્ર્યાદ્ અવિમુક્તમિદં શુભમ્

પ્રયાગમાં કે અહીં મારા સ્વીકારથી મુક્તિ મળી શકે છે; છતાં, તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પ્રયાગ કરતાં પણ આ પવિત્ર અવિમુક્ત વધુ મહાન છે.

ધર્મસ્યોપનિષત્ સત્યં મોક્ષસ્યોપનિષચ્ છમઃ ક્ષેત્રતીર્થોપનિષદં ન વિદુર્બુધસત્તમાઃ

ધર્મનું ઉપનિષદ છે સત્ય, મુક્તિનું ઉપનિષદ છે શાંતિ; પણ આ તીર્થ અને ક્ષેત્રનું ઉપનિષદ શ્રેષ્ઠ જ્ઞાની પણ જાણતા નથી.

કામં ભુઞ્જન્ સ્વપન્ ક્રીડન્ કુર્વન્ હિ વિવિધાઃ ક્રિયાઃ અવિમુક્તે ત્યજેત્પ્રાણાન્ જન્તુર્મોક્ષાય કલ્પતે

ભલે કોઈ ભોગવે, ઊંઘે, રમે કે વિવિધ ક્રિયાઓ કરે, જો અવિમુક્તમાં પ્રાણ ત્યાગે તો તે જીવ મુક્તિ પામે છે.

કૃત્વા પાપસહસ્રાણિ પિશાચત્વં વરં નૃણામ્ ન તુ શક્રસહસ્રત્વં સ્વર્ગે કાશીપુરીં વિના

હજારો પાપ કર્યા પછી પણ, કાશી શહેર વિના સ્વર્ગમાં હજારો ઇન્દ્ર જેવી સ્થિતિ કરતાં ભૂત બનવું પણ મનુષ્ય માટે શ્રેયસ્કર છે.

તસ્માત્સંસેવનીયં હિ અવિમુક્તં હિ મુક્તયે જૈગીષવ્યઃ પરાં સિદ્ધિં ગતો યત્ર મહાતપાઃ

આથી, અવિમુક્તનું સેવન મુક્તિ માટે અવશ્ય કરવું જોઈએ; અહીં મહાન તપસ્વી જયગીષવ્યે પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી હતી.

અસ્ય ક્ષેત્રસ્ય માહાત્મ્યાદ્ ભક્ત્યા ચ મમ ભાવિતઃ જૈગીષવ્યગુહા શ્રેષ્ઠા યોગિનાં સ્થાનમિષ્યતે

આ ક્ષેત્રની મહિમા અને મારી ભક્તિથી, જયગીષવ્યની ગુફા યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને ઇચ્છિત સ્થાન માનવામાં આવે છે.

ધ્યાયન્તસ્તત્ર માં નિત્યં યોગાગ્નિર્દીપ્યતે ભૃશમ્ કૈવલ્યં પરમં યાતિ દેવાનામપિ દુર્લભમ્

ત્યાં, સતત મારી ધ્યાનમાં તલીન રહી, યોગની અગ્નિ પ્રચંડ રીતે પ્રગટે છે; અને ત્યાં પરમ મુક્તિ મળે છે, જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે.

અવ્યક્તલિઙ્ગૈર્મુનિભિઃ સર્વસિદ્ધાન્તવેદિભિઃ ઇહ સમ્પ્રાપ્યતે મોક્ષો દુર્લભો ઽન્યત્ર કર્હિચિત્

અહીં સર્વ તત્વોને જાણનારા મુનિઓ, જે અદૃશ્ય લિંગના સંકેતોને સમજતા, તેઓને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે; બીજે ક્યાંક એ બહુ દુર્લભ છે.

તેભ્યશ્ચાહં પ્રવક્ષ્યામિ યોગૈશ્વર્યમનુત્તમમ્ આત્મનશ્ચૈવ સાયુજ્યમ્ ઈપ્સિતં સ્થાનમેવ ચ

એવાં મહાન મુનિઓને હું શ્રેષ્ઠ યોગશક્તિ, આત્માની એકતા અને ઇચ્છિત સ્થાનનું જ્ઞાન આપું છું.

કુબેરો ઽત્ર મમ ક્ષેત્રે મયિ સર્વાર્પિતક્રિયઃ ક્ષેત્રસંસેવનાદેવ ગણેશત્વમવાપ હ

મારા આ ક્ષેત્રમાં, કુબેરે પોતાની તમામ ક્રિયાઓ મને સમર્પિત કરી, માત્ર આ સ્થાનની સેવા કરીને ગણેતાઓનું અધિપત્ય મેળવ્યું હતું.

સંવર્તો ભવિતા યશ્ ચ સો ઽપિ ભક્તો મમૈવ તુ ઇહૈવારાધ્ય માં દેવિ સિદ્ધિં યાસ્યત્યનુત્તમામ્

સમ્વર્ત પણ, જે આગળ જન્મશે, એ પણ મારો ભક્ત છે; હે દેવી, અહીં મારી પૂજા કરીને એ પણ શ્રેષ્ઠ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરશે.

પરાશરસુતૌ યોગી ઋષિર્વ્યાસો મહાતપાઃ મમ ભક્તો ભવિષ્યશ્ ચ વેદસંસ્થાપ્રવર્તકઃ

પરાશરપુત્ર મહાયોગી અને મહાતપસ્વી વ્યાસ, જે વેદપ્રસ્થાપક બનશે, એ પણ મારો ભક્ત રહેશે.

રંસ્યતે સો ઽપિ પદ્માક્ષિ ક્ષેત્રે ઽસ્મિન્મુનિપુઙ્ગવઃ બ્રહ્મા દેવર્ષિભિઃ સાર્દ્ધં વિષ્ણુર્વાપિ દિવાકરઃ

હે કમળનેત્રે, એ મહાન મુનિ પણ અહીં બ્રહ્મા, દેવર્ષિઓ, વિષ્ણુ કે સૂર્ય સાથે આનંદ પામશે.

દેવરાજસ્તથા શક્રો યે ઽપિ ચાન્યે દિવૌકસઃ ઉપાસતે મહાત્માનઃ સર્વે મામિહ સુવ્રતે

દેવરાજ ઇન્દ્ર અને અન્ય સ્વર્ગવાસી મહાન આત્માઓ, હે સુવ્રતે, અહીં બધા મારી ઉપાસના કરે છે.

અન્યે ઽપિ યોગિનો દિવ્યાશ્ છન્નરૂપા મહાત્મનઃ અનન્યમનસો ભૂત્વા મામિહોપાસતે સદા

અન્ય દિવ્ય યોગીઓ પણ, જે મહાન અને ગુપ્ત સ્વરૂપ ધરાવે છે, એકાગ્ર ચિત્તે અહીં મારી હંમેશા ઉપાસના કરે છે.

વિષયાસક્તચિત્તો ઽપિ ત્યક્તધર્મરતિર્નરઃ ઇહ ક્ષેત્રે મૃતઃ સો ઽપિ સંસારે ન પુનર્ભવેત્

જે મનુષ્ય વિષયોમાં આસક્ત છે અને ધર્મમાં રસ છોડ્યો છે, એ પણ અહીં મરે તો ફરી જન્મમરણના ચક્રમાં નથી ફસાતો.

યે પુનર્નિર્મમા ધીરાઃ સત્ત્વસ્થા વિજિતેન્દ્રિયાઃ વ્રતિનશ્ ચ નિરારમ્ભાઃ સર્વે તે મયિ ભાવિતાઃ

પણ જે ધીર, નિર્મમ, શુદ્ધ, ઇન્દ્રિયજિત, વ્રતધારી અને નિષ્ક્રિય છે, એ બધા મારા માં લીન થાય છે.

દેવદેવં સમાસાદ્ય ધીમન્તઃ સંગવર્જિતાઃ ગતા ઇહ પરં મોક્ષં પ્રસાદાન્મમ સુવ્રતે

દેવોના દેવને પામીને, જે બુદ્ધિશાળી અને આસક્તિથી મુક્ત છે, એ અહીં મારા પ્રસાદે પરમ મોક્ષ પામે છે, હે સુવ્રતે.

જન્માન્તરસહસ્રેષુ યં ન યોગી સમાપ્નુયાત્ તમિહૈવ પરં મોક્ષં પ્રસાદાન્મમ સુવ્રતે

યોગી જે પરમ મોક્ષ હજારો જન્મમાં પણ નથી પામતો, એ અહીં મારા પ્રસાદે પ્રાપ્ત થાય છે, હે સુવ્રતે.

ગોપ્રેક્ષકમ્ ઇદં ક્ષેત્રં બ્રહ્મણા સ્થાપિતં પુરા કૈલાસભવનં ચાત્ર પશ્ય દિવ્યં વરાનને

આ ગોપ્રેક્ષક નામનું ક્ષેત્ર બ્રહ્માએ પ્રાચીનકાળે સ્થાપ્યું હતું; અહીં, હે સુન્દર મુખવાળી, તું દિવ્ય કૈલાસધામને જો.

ગોપ્રેક્ષકમ્ અથાગમ્ય દૃષ્ટ્વા મામત્ર માનવઃ ન દુર્ગતિમવાપ્નોતિ કલ્મષૈશ્ ચ વિમુચ્યતે

ગોપ્રેક્ષકમાં આવીને અને અહીં મને જોઈને, મનુષ્ય કદી દુર્ગતિ પામતો નથી અને પાપોથી મુક્ત થાય છે.

કપિલાહ્રદમ્ ઇત્યેવં તથા વૈ બ્રહ્મણા કૃતમ્ ગવાં સ્તન્યજતોયેન તીર્થં પુણ્યતમં મહત્

આ સ્થાન કપિલા હ્રદ તરીકે પણ ઓળખાય છે, જે બ્રહ્માએ ગાયના દૂધથી બનાવેલું મહાપવિત્ર તીર્થ છે.

અત્રાપિ સ્વયમેવાહં વૃષધ્વજ ઇતિ સ્મૃતઃ સાન્નિધ્યં કૃતવાન્ દેવિ સદાહં દૃશ્યતે ત્વયા

અહીં પણ હું વૃષધ્વજ તરીકે ઓળખાય છું; હે દેવી, મેં અહીં મારી હાજરી સ્થાપી છે અને તું મને હંમેશા જોઈ શકે છે.

ભદ્રતોયં ચ પશ્યેહ બ્રહ્મણા ચ કૃતં હ્રદમ્ સર્વૈર્દેવૈરહં દેવિ અસ્મિન્દેશે પ્રસાદિતઃ

અહીં શુભ જળ અને બ્રહ્માએ બનાવેલું હ્રદ જો; હે દેવી, આ પ્રદેશમાં બધા દેવોએ મને પ્રસન્ન કર્યો છે.

ગચ્છોપશમમ્ ઈશેતિ ઉપશાન્તઃ શિવસ્ તથા અત્રાહં બ્રહ્મણાનીય સ્થાપિતઃ પરમેષ્ઠિના

હે ઈશ્વર, શાંતિના સ્થાન પર જા—એવું કહી શિવજી અહીં બ્રહ્મા પરમેશ્વરે સ્થાપ્યા હતા.

બ્રહ્મણા ચાપિ સંગૃહ્ય વિષ્ણુના સ્થાપિતઃ પુનઃ બ્રહ્મણાપિ તતો વિષ્ણુઃ પ્રોક્તઃ સંવિગ્નચેતસા

બ્રહ્માએ એકઠું કરીને, વિષ્ણુએ ફરીથી સ્થાપિત કર્યું; પછી વિષ્ણુ, ચિંતિત મનથી, બ્રહ્મા દ્વારા સંબોધાયા.

મયાનીતમિદં લિઙ્ગં કસ્માત્ સ્થાપિતવાન્ અસિ તમુવાચ પુનર્ વિષ્ણુર્ બ્રહ્માણં કુપિતાનનમ્

બ્રહ્માએ કહ્યું: 'હું લાવેલું આ લિંગ, તું કેમ સ્થાપ્યું?' ત્યારે વિષ્ણુ ગુસ્સાથી, બ્રહ્માને જવાબ આપ્યો.

રુદ્રે દેવે મમાત્યન્તં પરા ભક્તિર્મહત્તરા મયૈવ સ્થાપિતં લિઙ્ગં તવ નામ્ના ભવિષ્યતિ

દેવતાઓમાં રુદ્ર પ્રત્યે મારી ભક્તિ સર્વોથી વધારે છે; આ લિંગ મેં સ્થાપ્યું છે અને તે તારું નામ ધરાવશે.

હિરણ્યગર્ભ ઇત્યેવં તતો ઽત્રાહં સમાસ્થિતઃ દૃષ્ટ્વૈનમપિ દેવેશં મમ લોકં વ્રજેન્નરઃ

હિરણ્યગર્ભ તરીકે હું અહીં સ્થિર થયો છું; જે કોઈ આ દેવોના દેવને જુએ છે, તે મારા લોકને પામે છે.