લિઙ્ગપુરાણમ્

પુષ્પોત્કરાનિલવિઘૂર્ણિતવારિરમ્યં રમ્યદ્વિરેફવિનિપાતિતમઞ્જુગુલ્મમ્ ગુલ્માન્તરપ્રસભભીતમૃગીસમૂહં વાતેરિતં તનુભૃતામપવર્ગદાતૃ

ફૂલોની સુગંધથી ભરેલા પવનથી પાણી લહેરાય, મસ્ત ભમરો સુંદર ઝાડીઓમાં પડતા, અને ઝાડીઓ વચ્ચે પવનથી ડરીને હરણોના ટોળા દોડતા.

ચન્દ્રાંશુજાલશબલૈસ્ તિલકૈર્ મનોજ્ઞૈઃ સિન્દૂરકુઙ્કુમકુસુમ્ભનિભૈર્ અશોકૈઃ ચામીકરદ્યુતિસમૈરથ કર્ણિકારૈઃ પુષ્પોત્કરૈરુપચિતં સુવિશાલશાખૈઃ

ચાંદનીની ઝાંખી પડછાયાથી શોભતા તિલક વૃક્ષો, સિંધૂર, કુંકુમ અને કસૂમ જેવી લાલ અશોક વૃક્ષો, સોનાની જેમ તેજસ્વી કર્ણિકાર વૃક્ષો, ફૂલોના ઢગલાં અને પહોળી ડાળીઓથી ભરેલું.

ક્વચિદઞ્જનચૂર્ણાભૈઃ ક્વચિદ્ વિદ્રુમસન્નિભૈઃ ક્વચિત્કાઞ્ચનસંકાશૈઃ પુષ્પૈર્ આચિતભૂતલમ્

કેટલાક સ્થળે જમીન કાજળ જેવા કાળા ફૂલો, ક્યાંક મોતી જેવા લાલ, તો ક્યાંક સોનાની જેમ પીળા ફૂલો વડે ઢંકાઈ ગયેલી.

પુન્નાગેષુ દ્વિજશતવિરુતં રક્તાશોકસ્તબકભરનતમ્ રમ્યોપાન્તક્લમહારભવનં ફુલ્લાબ્જેષુ ભ્રમરવિલસિતમ્

પુન્નાગ વૃક્ષોમાં અનેક પક્ષીઓના રવથી ગુંજતું, લાલ અશોકના ગુચ્છોથી ઝૂકી પડેલું, અને સુંદર બગીચામાં ખીલે કમળોમાં ભમરો રમતા.

સકલભુવનભર્તા લોકનાથસ્તદાનીં તુહિનશિખરપુત્ર્યા સાર્ધમિષ્ટૈર્ગણેશૈઃ વિવિધતરુવિશાલં મત્તહૃષ્ટાન્નપુષ્ટૈર્ ઉપવનમ્ અતિરમ્યં દર્શયામાસ દેવ્યાઃ

પછી સર્વભૂતના સ્વામી, હિમશિખરપુત્રી અને પ્રિય ગણેશો સાથે, વિવિધ વૃક્ષોથી ભરપૂર, મસ્ત અને તંદુરસ્ત પ્રાણીઓથી ભરેલું, એ અતિ મનોહર ઉપવન દેવીને દર્શાવ્યું.

પુષ્પૈર્વન્યૈઃ શુભશુભતમૈઃ કલ્પિતૈર્દિવ્યભૂષૈર્ દેવીં દિવ્યામુપવનગતાં ભૂષયામાસ શર્વઃ સા ચાપ્યેનં તુહિનગિરિસુતા શઙ્કરં દેવદેવં પુષ્પૈર્દિવ્યૈઃ શુભતરતમૈર્ ભૂષયામાસ ભક્ત્યા

વનફૂલોમાંથી શ્રેષ્ઠ અને શુભ ફૂલો લઈ, તેમને દિવ્ય આભૂષણ બનાવી, શિવજી એ ઉપવનમાં આવેલી દેવીને શોભાવ્યા; અને હિમાલયપુત્રી પણ શ્રદ્ધાથી શ્રેષ્ઠ દિવ્ય ફૂલો વડે દેવાદિદેવ શંકરને શોભાવ્યા.

સમ્પૂજ્ય પૂજ્યં ત્રિદશેશ્વરાણાં સમ્પ્રેક્ષ્ય ચોદ્યાનમ્ અતીવ રમ્યમ્ ગણેશ્વરૈર્ નન્દિમુખૈશ્ ચ સાર્ધમ્ ઉવાચ દેવં પ્રણિપત્ય દેવી

ત્રિદશેશ્વરોમાં સૌથી પૂજનીયનું પૂજન કરીને અને એ અતિ સુંદર બગીચાને નિહાળી, દેવી ગણેશો અને નંદિમુખ સાથે ભગવાનને વંદન કરી બોલી.

ઉદ્યાનં દર્શિતં દેવ પ્રભયા પરયા યુતમ્ ક્ષેત્રસ્ય ચ ગુણાન્સર્વાન્ પુનર્મે વક્તુમર્હસિ

પ્રભુ, તમે મને પરમ તેજથી ભરેલું એ બગીચું બતાવ્યું; હવે કૃપા કરીને એ પવિત્ર સ્થળના બધા ગુણો ફરીથી કહો.

અસ્ય ક્ષેત્રસ્ય માહાત્મ્યમ્ અવિમુક્તસ્ય સર્વથા વક્તુમર્હસિ દેવેશ દેવદેવ વૃષધ્વજ

દેવેશ, દેવાદિદેવ, વૃષધ્વજ, અવિમુક્ત ક્ષેત્રની મહિમા મને સંપૂર્ણ રીતે કહો.

દેવ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા દેવદેવો વરપ્રભુઃ આઘ્રાય વદનામ્ભોજં તદાહ ગિરિજાં હસન્

દેવીના એ વચન સાંભળીને, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ અને વરદાન આપનાર ભગવાને, ગિરિજાના કમળ જેવા મુખનો સુગંધ લઈ, હસતાં હસતાં ગિરિજાને કહ્યું.

ઇદં ગુહ્યતમં ક્ષેત્રં સદા વારાણસી મમ સર્વેષામેવ જન્તૂનાં હેતુર્મોક્ષસ્ય સર્વદા

આ વારાણસી નામનું પવિત્ર સ્થળ મારા માટે સર્વોત્તમ અને ગુપ્ત છે; આ બધાં જીવાત્માઓને હંમેશાં મુક્તિ આપનાર છે.

અસ્મિન્સિદ્ધાઃ સદા દેવિ મદીયં વ્રતમાસ્થિતાઃ નાનાલિઙ્ગધરા નિત્યં મમ લોકાભિકાઙ્ક્ષિણઃ

હે દેવી, અહીં મારા વ્રતનું પાલન કરતા, વિવિધ લિંગ ધારણ કરનાર અને મારા લોકની ઇચ્છા રાખતા સિદ્ધો હંમેશાં વસે છે.

અભ્યસ્યન્તિ પરં યોગં યુક્તાત્માનો જિતેન્દ્રિયાઃ નાનાવૃક્ષસમાકીર્ણે નાનાવિહગશોભિતે

અહીં તેઓ મનને એકાગ્ર કરી, ઇન્દ્રિયો પર જીત મેળવી, અનેક વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા અને વિવિધ પક્ષીઓથી શોભાયમાન સ્થળે સર્વોચ્ચ યોગનો અભ્યાસ કરે છે.

કમલોત્પલપુષ્પાઢ્યૈઃ સરોભિઃ સમલંકૃતે અપ્સરોગણગન્ધર્વૈઃ સદા સંસેવિતે શુભે

કમળ અને ઉટપલ ફૂલોવાળા સરોવરો થી શોભાયમાન, અપ્સરા અને ગંધર્વો દ્વારા હંમેશાં સેવા પામતું આ પવિત્ર સ્થાન તેજ પામે છે.

રોચતે મે સદા વાસો યેન કાર્યેણ તચ્છૃણુ મન્મના મમ ભક્તશ્ ચ મયિ નિત્યાર્પિતક્રિયઃ

મને અહીં રહેવું હંમેશાં ગમે છે; એનું કારણ સાંભળ—મારો મન અહીં સ્થિર છે અને મારો ભક્ત, જે સતત પોતાની ક્રિયાઓ મને અર્પે છે, અહીં વસે છે.

યથા મોક્ષમવાપ્નોતિ અન્યત્ર ન તથા ક્વચિત્ કામં હ્યત્ર મૃતો દેવિ જન્તુર્મોક્ષાય કલ્પતે

હે દેવી, બીજે ક્યાંય પણ એવી મુક્તિ મળતી નથી જેવી અહીં મળે છે; અહીં જો કોઈ ઈચ્છાથી પણ મૃત્યુ પામે, તો તે મુક્તિ પામે છે.

એતન્મમ પુરં દિવ્યં ગુહ્યાદ્ગુહ્યતમં મહત્ બ્રહ્માદયો વિજાનન્તિ યે ચ સિદ્ધા મુમુક્ષવઃ

આ મારું દિવ્ય અને સર્વથી ગુપ્ત શહેર છે; બ્રહ્મા અને અન્ય દેવો, સિદ્ધો અને મુક્તિ ઇચ્છનાર સૌ તેને જાણે છે.

અતઃ પરમિદં ક્ષેત્રં પરા ચેયં ગતિર્મમ વિમુક્તં ન મયા યસ્માન્ મોક્ષ્યતે વા કદાચન

આથી, આ સ્થાન સર્વોત્તમ છે અને આ મારી સર્વોચ્ચ ગતિ છે; તેને અવિમુક્ત કહે છે, કારણ કે હું ક્યારેય તેને છોડતો નથી કે મુક્ત કરતો નથી.

મમ ક્ષેત્રમિદં તસ્માદ્ અવિમુક્તમિતિ સ્મૃતમ્ નૈમિષે ચ કુરુક્ષેત્રે ગઙ્ગાદ્વારે ચ પુષ્કરે

આથી, આ મારું અવિમુક્ત નામે પ્રસિદ્ધ ક્ષેત્ર છે; નૈમિષ, કુરુક્ષેત્ર, ગંગાદ્વાર કે પુષ્કર જેવા સ્થળોમાં પણ એવું નથી.

સ્નાનાત્સંસેવનાદ્વાપિ ન મોક્ષઃ પ્રાપ્યતે યતઃ ઇહ સમ્પ્રાપ્યતે યેન તત એતદ્વિશિષ્યતે

કારણ કે, એ સ્થળોએ સ્નાન કે સેવા કરવાથી મુક્તિ મળતી નથી; પણ અહીં જે પ્રાપ્ત થાય છે, એથી આ સ્થળ સર્વથી શ્રેષ્ઠ છે.

પ્રયાગે વા ભવેન્મોક્ષ ઇહ વા મત્પરિગ્રહાત્ પ્રયાગાદપિ તીર્થાગ્ર્યાદ્ અવિમુક્તમિદં શુભમ્

પ્રયાગમાં કે અહીં મારા સ્વીકારથી મુક્તિ મળી શકે છે; છતાં, તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પ્રયાગ કરતાં પણ આ પવિત્ર અવિમુક્ત વધુ મહાન છે.

ધર્મસ્યોપનિષત્ સત્યં મોક્ષસ્યોપનિષચ્ છમઃ ક્ષેત્રતીર્થોપનિષદં ન વિદુર્બુધસત્તમાઃ

ધર્મનું ઉપનિષદ છે સત્ય, મુક્તિનું ઉપનિષદ છે શાંતિ; પણ આ તીર્થ અને ક્ષેત્રનું ઉપનિષદ શ્રેષ્ઠ જ્ઞાની પણ જાણતા નથી.

કામં ભુઞ્જન્ સ્વપન્ ક્રીડન્ કુર્વન્ હિ વિવિધાઃ ક્રિયાઃ અવિમુક્તે ત્યજેત્પ્રાણાન્ જન્તુર્મોક્ષાય કલ્પતે

ભલે કોઈ ભોગવે, ઊંઘે, રમે કે વિવિધ ક્રિયાઓ કરે, જો અવિમુક્તમાં પ્રાણ ત્યાગે તો તે જીવ મુક્તિ પામે છે.

કૃત્વા પાપસહસ્રાણિ પિશાચત્વં વરં નૃણામ્ ન તુ શક્રસહસ્રત્વં સ્વર્ગે કાશીપુરીં વિના

હજારો પાપ કર્યા પછી પણ, કાશી શહેર વિના સ્વર્ગમાં હજારો ઇન્દ્ર જેવી સ્થિતિ કરતાં ભૂત બનવું પણ મનુષ્ય માટે શ્રેયસ્કર છે.

તસ્માત્સંસેવનીયં હિ અવિમુક્તં હિ મુક્તયે જૈગીષવ્યઃ પરાં સિદ્ધિં ગતો યત્ર મહાતપાઃ

આથી, અવિમુક્તનું સેવન મુક્તિ માટે અવશ્ય કરવું જોઈએ; અહીં મહાન તપસ્વી જયગીષવ્યે પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી હતી.

અસ્ય ક્ષેત્રસ્ય માહાત્મ્યાદ્ ભક્ત્યા ચ મમ ભાવિતઃ જૈગીષવ્યગુહા શ્રેષ્ઠા યોગિનાં સ્થાનમિષ્યતે

આ ક્ષેત્રની મહિમા અને મારી ભક્તિથી, જયગીષવ્યની ગુફા યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને ઇચ્છિત સ્થાન માનવામાં આવે છે.

ધ્યાયન્તસ્તત્ર માં નિત્યં યોગાગ્નિર્દીપ્યતે ભૃશમ્ કૈવલ્યં પરમં યાતિ દેવાનામપિ દુર્લભમ્

ત્યાં, સતત મારી ધ્યાનમાં તલીન રહી, યોગની અગ્નિ પ્રચંડ રીતે પ્રગટે છે; અને ત્યાં પરમ મુક્તિ મળે છે, જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે.

અવ્યક્તલિઙ્ગૈર્મુનિભિઃ સર્વસિદ્ધાન્તવેદિભિઃ ઇહ સમ્પ્રાપ્યતે મોક્ષો દુર્લભો ઽન્યત્ર કર્હિચિત્

અહીં સર્વ તત્વોને જાણનારા મુનિઓ, જે અદૃશ્ય લિંગના સંકેતોને સમજતા, તેઓને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે; બીજે ક્યાંક એ બહુ દુર્લભ છે.

તેભ્યશ્ચાહં પ્રવક્ષ્યામિ યોગૈશ્વર્યમનુત્તમમ્ આત્મનશ્ચૈવ સાયુજ્યમ્ ઈપ્સિતં સ્થાનમેવ ચ

એવાં મહાન મુનિઓને હું શ્રેષ્ઠ યોગશક્તિ, આત્માની એકતા અને ઇચ્છિત સ્થાનનું જ્ઞાન આપું છું.