લિઙ્ગપુરાણમ્

ક્વચિત્ ક્વચિદ્ ગન્ધકદમ્બકૈર્ મૃગૈર્ વિલૂનદર્ભાઙ્કુરપુષ્પસંચયમ્ પ્રફુલ્લનાનાવિધચારુપઙ્કજૈઃ સરસ્તડાગૈરુપશોભિતં ક્વચિત્

ક્યાંક ગંધક અને કદંબ હરણોના ઝુંડ, દર્ભના અંકુર અને પુષ્પો ચરતાં, તો ક્યાંક વિવિધ ખીલેલા કમળોથી શોભતા સરોવર અને તળાવો હતા.

વિટપનિચયલીનં નીલકણ્ઠાભિરામં મદમુદિતવિહઙ્ગં પ્રાપ્તનાદાભિરામમ્ કુસુમિતતરુશાખાલીનમત્તદ્વિરેફં નવકિસલયશોભાશોભિતં પ્રાંશુશાખમ્

ઘણા વૃક્ષોનું ઘનઘોર ઝાડ, નિલકંઠ મોરોથી મનોહર, ખુશખુશાલ પંખીઓના કલરવથી આનંદિત, નવા અવાજોથી મોહક, ફૂલેલા ડાળીઓ પર મસ્ત મધમાખીઓની ગૂંજનથી ભરેલું, તાજા કૂંપળોની શોભાથી શોભિત અને ઉંચી ડાળીઓથી વિશાળ લાગતું.

ક્વચિદ્વિલાસાલસગામિનીભિર્ નિષેવિતં કિંપુરુષાઙ્ગનાભિઃ

કેટલાક સ્થળોએ રમૂજી અને લાજવાબ કિમ્પુરુષ સ્ત્રીઓએ એ સ્થળને આનંદપૂર્વક વાસસ્થળ બનાવ્યું હતું.

પારાવતધ્વનિવિકૂજિતચારુશૃઙ્ગૈર્ અભ્રઙ્કષૈઃ સિતમનોહરચારુરૂપૈઃ આકીર્ણપુષ્પનિકરપ્રવિભક્તહંસૈર્ વિભ્રાજિતં ત્રિદશદિવ્યકુલૈરનેકૈઃ

કબૂતરોના મીઠા રવથી ગુંજતા સુંદર શિખરો, ચાંદી જેવા તેજસ્વી અને આકર્ષક રૂપ, હંસોના જૂથો ફૂલોની ગાંઠોમાંથી પસાર થતા, અનેક દેવતાઓ અને દેવકન્યાઓથી ભરેલું અને તેજસ્વી.

ફુલ્લોત્પલાંબુજવિતાનસહસ્રયુક્તં તોયાશયૈઃ સમનુશોભિતદેવમાર્ગમ્ માર્ગાન્તરાકલિતપુષ્પવિચિત્રપઙ્ક્તિસમ્બદ્ધગુલ્મવિટપૈર્ વિવિધૈરુપેતમ્

હજારો ખીલે કમળ અને કુમુદથી શોભાયમાન, પાણીના તળાવોથી દેવમાર્ગને શોભાવતું, રસ્તાની બાજુએ રંગબેરંગી ફૂલોની પંક્તિઓથી સજ્જ અને વિવિધ ઝાડ-ઝાડીઓથી ભરપૂર.

તુઙ્ગાગ્રૈર્ નીલપુષ્પસ્તબકભરનતપ્રાંશુશાખૈર્ અશોકૈર્ દોલાપ્રાન્તાન્તનીલશ્રુતિસુખજનકૈર્ ભાસિતાન્તં મનોજ્ઞૈઃ રાત્રૌ ચન્દ્રસ્ય ભાસા કુસુમિતતિલકૈરેકતાં સમ્પ્રયાતં છાયાસુપ્તપ્રબુદ્ધસ્થિતહરિણકુલાલુપ્તદૂર્વાઙ્કુરાગ્રમ્

ઊંચા શિખરો પર નીલા ફૂલોના ગુચ્છોથી ઝૂકી પડેલી અશોક વૃક્ષો, ઝૂલતી ડાળીઓથી આનંદ આપતી, ચાંદની રાત્રે ફૂલેલા તિલક વૃક્ષો સાથે ઝગમગતી, અને છાયામાં સુતા જાગેલા હરણોના ટોળા નાજુક દુર્વા ચરતા.

હંસાનાં પક્ષવાતપ્રચલિતકમલસ્વચ્છવિસ્તીર્ણતોયં તોયાનાં તીરજાતપ્રચકિતકદલીચાટુનૃત્યન્મયૂરમ્ માયૂરૈઃ પક્ષચન્દ્રૈઃ ક્વચિદવનિગતૈ રઞ્જિતક્ષ્માપ્રદેશં દેશે દેશે વિલીનપ્રમુદિતવિલસન્મત્તહારીતવૃન્દમ્

હંસોના પાંખના પવનથી પાણી સ્વચ્છ અને વ્યાપક, કાંઠે નવયુવાન કેળાના ઝાડ અને મોરો નૃત્ય કરતા, તેમની પાંખના ચાંદ જેવા રંગથી જમીન રંગાઈ જાય, તો ક્યાંક હરખભર્યા હરીયાળાં ટોળા દૃશ્યમાંથી અદૃશ્ય થઈ જાય.

સારઙ્ગૈઃ ક્વચિદુપશોભિતપ્રદેશં પ્રચ્છન્નં કુસુમચયૈઃ ક્વચિદ્વિચિત્રૈઃ હૃષ્ટાભિઃ ક્વચિદપિ કિન્નરાઙ્ગનાભિર્ વીણાભિઃ સુમધુરગીતનૃત્તકણ્ઠમ્

કેટલાક સ્થળે હરણોથી શોભાયમાન, ક્યાંક ફૂલોના ઢગલાંથી છુપાયેલું, તો ક્યાંક આનંદિત કિન્નર સ્ત્રીઓ વીણા વગાડતી મીઠા ગીત અને નૃત્યથી ગુંજતું.

સંસૃષ્ટૈઃ ક્વચિદુપલિપ્તકીર્ણપુષ્પૈર્ આવાસૈઃ પરિવૃતપાદપં મુનીનામ્ આ મૂલાત્ ફલનિચિતૈઃ ક્વચિદ્વિશાલૈર્ ઉત્તુઙ્ગૈઃ પનસમહીરુહૈરુપેતમ્

કેટલાક સ્થળે ઋષિઓના આશ્રમો વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા, મૂળ પાસે ફળોના ઢગલાં, ચારે બાજુ ફૂલો છવાયેલા, અને ઊંચા પાનસ અને મહુઆના ઝાડોથી ભરપૂર.

રમ્યં પ્રિયઙ્ગુતરુમઞ્જરિસક્તભૃઙ્ગં ભૃઙ્ગાવલીકવલિતામ્રકદમ્બપુષ્પમ્

પ્રિયંગુ વૃક્ષની મંજરીઓ પર ભમરો ચોંટાયેલા, કેરી અને કદંબના ફૂલો ભમરોનાં જૂથોથી ઘેરાયેલા, એ સૌંદર્યથી જગમગતું.

પુષ્પોત્કરાનિલવિઘૂર્ણિતવારિરમ્યં રમ્યદ્વિરેફવિનિપાતિતમઞ્જુગુલ્મમ્ ગુલ્માન્તરપ્રસભભીતમૃગીસમૂહં વાતેરિતં તનુભૃતામપવર્ગદાતૃ

ફૂલોની સુગંધથી ભરેલા પવનથી પાણી લહેરાય, મસ્ત ભમરો સુંદર ઝાડીઓમાં પડતા, અને ઝાડીઓ વચ્ચે પવનથી ડરીને હરણોના ટોળા દોડતા.

ચન્દ્રાંશુજાલશબલૈસ્ તિલકૈર્ મનોજ્ઞૈઃ સિન્દૂરકુઙ્કુમકુસુમ્ભનિભૈર્ અશોકૈઃ ચામીકરદ્યુતિસમૈરથ કર્ણિકારૈઃ પુષ્પોત્કરૈરુપચિતં સુવિશાલશાખૈઃ

ચાંદનીની ઝાંખી પડછાયાથી શોભતા તિલક વૃક્ષો, સિંધૂર, કુંકુમ અને કસૂમ જેવી લાલ અશોક વૃક્ષો, સોનાની જેમ તેજસ્વી કર્ણિકાર વૃક્ષો, ફૂલોના ઢગલાં અને પહોળી ડાળીઓથી ભરેલું.

ક્વચિદઞ્જનચૂર્ણાભૈઃ ક્વચિદ્ વિદ્રુમસન્નિભૈઃ ક્વચિત્કાઞ્ચનસંકાશૈઃ પુષ્પૈર્ આચિતભૂતલમ્

કેટલાક સ્થળે જમીન કાજળ જેવા કાળા ફૂલો, ક્યાંક મોતી જેવા લાલ, તો ક્યાંક સોનાની જેમ પીળા ફૂલો વડે ઢંકાઈ ગયેલી.

પુન્નાગેષુ દ્વિજશતવિરુતં રક્તાશોકસ્તબકભરનતમ્ રમ્યોપાન્તક્લમહારભવનં ફુલ્લાબ્જેષુ ભ્રમરવિલસિતમ્

પુન્નાગ વૃક્ષોમાં અનેક પક્ષીઓના રવથી ગુંજતું, લાલ અશોકના ગુચ્છોથી ઝૂકી પડેલું, અને સુંદર બગીચામાં ખીલે કમળોમાં ભમરો રમતા.

સકલભુવનભર્તા લોકનાથસ્તદાનીં તુહિનશિખરપુત્ર્યા સાર્ધમિષ્ટૈર્ગણેશૈઃ વિવિધતરુવિશાલં મત્તહૃષ્ટાન્નપુષ્ટૈર્ ઉપવનમ્ અતિરમ્યં દર્શયામાસ દેવ્યાઃ

પછી સર્વભૂતના સ્વામી, હિમશિખરપુત્રી અને પ્રિય ગણેશો સાથે, વિવિધ વૃક્ષોથી ભરપૂર, મસ્ત અને તંદુરસ્ત પ્રાણીઓથી ભરેલું, એ અતિ મનોહર ઉપવન દેવીને દર્શાવ્યું.

પુષ્પૈર્વન્યૈઃ શુભશુભતમૈઃ કલ્પિતૈર્દિવ્યભૂષૈર્ દેવીં દિવ્યામુપવનગતાં ભૂષયામાસ શર્વઃ સા ચાપ્યેનં તુહિનગિરિસુતા શઙ્કરં દેવદેવં પુષ્પૈર્દિવ્યૈઃ શુભતરતમૈર્ ભૂષયામાસ ભક્ત્યા

વનફૂલોમાંથી શ્રેષ્ઠ અને શુભ ફૂલો લઈ, તેમને દિવ્ય આભૂષણ બનાવી, શિવજી એ ઉપવનમાં આવેલી દેવીને શોભાવ્યા; અને હિમાલયપુત્રી પણ શ્રદ્ધાથી શ્રેષ્ઠ દિવ્ય ફૂલો વડે દેવાદિદેવ શંકરને શોભાવ્યા.

સમ્પૂજ્ય પૂજ્યં ત્રિદશેશ્વરાણાં સમ્પ્રેક્ષ્ય ચોદ્યાનમ્ અતીવ રમ્યમ્ ગણેશ્વરૈર્ નન્દિમુખૈશ્ ચ સાર્ધમ્ ઉવાચ દેવં પ્રણિપત્ય દેવી

ત્રિદશેશ્વરોમાં સૌથી પૂજનીયનું પૂજન કરીને અને એ અતિ સુંદર બગીચાને નિહાળી, દેવી ગણેશો અને નંદિમુખ સાથે ભગવાનને વંદન કરી બોલી.

ઉદ્યાનં દર્શિતં દેવ પ્રભયા પરયા યુતમ્ ક્ષેત્રસ્ય ચ ગુણાન્સર્વાન્ પુનર્મે વક્તુમર્હસિ

પ્રભુ, તમે મને પરમ તેજથી ભરેલું એ બગીચું બતાવ્યું; હવે કૃપા કરીને એ પવિત્ર સ્થળના બધા ગુણો ફરીથી કહો.

અસ્ય ક્ષેત્રસ્ય માહાત્મ્યમ્ અવિમુક્તસ્ય સર્વથા વક્તુમર્હસિ દેવેશ દેવદેવ વૃષધ્વજ

દેવેશ, દેવાદિદેવ, વૃષધ્વજ, અવિમુક્ત ક્ષેત્રની મહિમા મને સંપૂર્ણ રીતે કહો.

દેવ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા દેવદેવો વરપ્રભુઃ આઘ્રાય વદનામ્ભોજં તદાહ ગિરિજાં હસન્

દેવીના એ વચન સાંભળીને, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ અને વરદાન આપનાર ભગવાને, ગિરિજાના કમળ જેવા મુખનો સુગંધ લઈ, હસતાં હસતાં ગિરિજાને કહ્યું.

ઇદં ગુહ્યતમં ક્ષેત્રં સદા વારાણસી મમ સર્વેષામેવ જન્તૂનાં હેતુર્મોક્ષસ્ય સર્વદા

આ વારાણસી નામનું પવિત્ર સ્થળ મારા માટે સર્વોત્તમ અને ગુપ્ત છે; આ બધાં જીવાત્માઓને હંમેશાં મુક્તિ આપનાર છે.

અસ્મિન્સિદ્ધાઃ સદા દેવિ મદીયં વ્રતમાસ્થિતાઃ નાનાલિઙ્ગધરા નિત્યં મમ લોકાભિકાઙ્ક્ષિણઃ

હે દેવી, અહીં મારા વ્રતનું પાલન કરતા, વિવિધ લિંગ ધારણ કરનાર અને મારા લોકની ઇચ્છા રાખતા સિદ્ધો હંમેશાં વસે છે.

અભ્યસ્યન્તિ પરં યોગં યુક્તાત્માનો જિતેન્દ્રિયાઃ નાનાવૃક્ષસમાકીર્ણે નાનાવિહગશોભિતે

અહીં તેઓ મનને એકાગ્ર કરી, ઇન્દ્રિયો પર જીત મેળવી, અનેક વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા અને વિવિધ પક્ષીઓથી શોભાયમાન સ્થળે સર્વોચ્ચ યોગનો અભ્યાસ કરે છે.

કમલોત્પલપુષ્પાઢ્યૈઃ સરોભિઃ સમલંકૃતે અપ્સરોગણગન્ધર્વૈઃ સદા સંસેવિતે શુભે

કમળ અને ઉટપલ ફૂલોવાળા સરોવરો થી શોભાયમાન, અપ્સરા અને ગંધર્વો દ્વારા હંમેશાં સેવા પામતું આ પવિત્ર સ્થાન તેજ પામે છે.

રોચતે મે સદા વાસો યેન કાર્યેણ તચ્છૃણુ મન્મના મમ ભક્તશ્ ચ મયિ નિત્યાર્પિતક્રિયઃ

મને અહીં રહેવું હંમેશાં ગમે છે; એનું કારણ સાંભળ—મારો મન અહીં સ્થિર છે અને મારો ભક્ત, જે સતત પોતાની ક્રિયાઓ મને અર્પે છે, અહીં વસે છે.

યથા મોક્ષમવાપ્નોતિ અન્યત્ર ન તથા ક્વચિત્ કામં હ્યત્ર મૃતો દેવિ જન્તુર્મોક્ષાય કલ્પતે

હે દેવી, બીજે ક્યાંય પણ એવી મુક્તિ મળતી નથી જેવી અહીં મળે છે; અહીં જો કોઈ ઈચ્છાથી પણ મૃત્યુ પામે, તો તે મુક્તિ પામે છે.

એતન્મમ પુરં દિવ્યં ગુહ્યાદ્ગુહ્યતમં મહત્ બ્રહ્માદયો વિજાનન્તિ યે ચ સિદ્ધા મુમુક્ષવઃ

આ મારું દિવ્ય અને સર્વથી ગુપ્ત શહેર છે; બ્રહ્મા અને અન્ય દેવો, સિદ્ધો અને મુક્તિ ઇચ્છનાર સૌ તેને જાણે છે.

અતઃ પરમિદં ક્ષેત્રં પરા ચેયં ગતિર્મમ વિમુક્તં ન મયા યસ્માન્ મોક્ષ્યતે વા કદાચન

આથી, આ સ્થાન સર્વોત્તમ છે અને આ મારી સર્વોચ્ચ ગતિ છે; તેને અવિમુક્ત કહે છે, કારણ કે હું ક્યારેય તેને છોડતો નથી કે મુક્ત કરતો નથી.

મમ ક્ષેત્રમિદં તસ્માદ્ અવિમુક્તમિતિ સ્મૃતમ્ નૈમિષે ચ કુરુક્ષેત્રે ગઙ્ગાદ્વારે ચ પુષ્કરે

આથી, આ મારું અવિમુક્ત નામે પ્રસિદ્ધ ક્ષેત્ર છે; નૈમિષ, કુરુક્ષેત્ર, ગંગાદ્વાર કે પુષ્કર જેવા સ્થળોમાં પણ એવું નથી.