લિઙ્ગપુરાણમ્

યેન કેનાપિ વા દેહં સંત્યજેન્ મુચ્યતે નરઃ શ્રીપર્વતે વા વિપ્રેન્દ્રાઃ સંત્યજેત્સ્વતનું નરઃ

કોઈ પણ રીતે મનુષ્ય શરીર ત્યાગે, તે મુક્તિ પામે છે; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, શ્રીપર્વત પર પણ શરીર ત્યાગે તો મુક્તિ મળે છે.

સ યાતિ શિવસાયુજ્યં નાત્ર કાર્યા વિચારણા અવિમુક્તં પરં ક્ષેત્રં જન્તૂનાં મુક્તિદં સદા

એ શિવસાયુજ્ય પામે છે—આમાં કોઈ સંશય રાખવો નહીં; અવિમુક્ત એ સર્વોત્તમ ક્ષેત્ર છે, જે હંમેશા જીવોને મુક્તિ આપે છે.

સેવેત સતતં ધીમાન્ વિશેષાન્મરણાન્તિકે

બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ હંમેશા તેનું સેવન કરવું જોઈએ, ખાસ કરીને મૃત્યુ નજીક હોય ત્યારે.

એવં વારાણસી પુણ્યા યદિ સૂત મહામતે વક્તુમર્હસિ ચાસ્માકં તત્પ્રભાવં હિ સાંપ્રતમ્

હે સુત, જો વારાણસી એટલી પવિત્ર છે, તો હવે એનું મહિમા અમને કહો.

ક્ષેત્રસ્યાસ્ય ચ માહાત્મ્યમ્ અવિમુક્તસ્ય શોભનમ્ વિસ્તરેણ યથાન્યાયં શ્રોતું કૌતૂહલં હિ નઃ

અમે ઉત્સુક છીએ કે અવિમુક્ત ક્ષેત્રનું સુંદર મહાત્મ્ય, પરંપરા પ્રમાણે અને વિગતે, સાંભળીએ.

વક્ષ્યે સંક્ષેપતઃ સમ્યક્ વારાણસ્યાઃ સુશોભનમ્ અવિમુક્તસ્ય માહાત્મ્યં યથાહ ભગવાન્ ભવઃ

હવે હું સંક્ષિપ્તમાં વારાણસીના અવિમુક્તનું મહાત્મ્ય, જેમ ભગવાન ભવએ કહેલું, સાચી રીતે કહીશ.

વિસ્તરેણ મયા વક્તું બ્રહ્મણા ચ મહાત્મના શક્યતે નૈવ વિપ્રેન્દ્રા વર્ષકોટિશતૈરપિ

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, હું કે મહાત્મા બ્રહ્મા, કરોડો વર્ષો સુધી પણ એ મહાત્મ્યને પૂરેપૂરું વર્ણવી શકીએ નહીં.

દેવઃ પુરા કૃતોદ્વાહઃ શઙ્કરો નીલલોહિતઃ હિમવચ્છિખરાદ્દેવ્યા હૈમવત્યા ગણેશ્વરૈઃ

પહેલાં જ્યારે શંકર, જે નિલલોહિત છે, દેવી હૈમવતી સાથે અને ગણપતિઓ સાથે હિમાલયની ચોટી પરથી ઉતર્યા હતા,

વારાણસીમનુપ્રાપ્ય દર્શયામાસ શઙ્કરઃ અવિમુક્તેશ્વરં લિઙ્ગં વાસં તત્ર ચકાર સઃ

ત્યારે શંકરે વારાણસીમાં આવીને અવિમુક્તેશ્વરનું લિંગ દર્શાવ્યું અને ત્યાં પોતાનું નિવાસ બનાવ્યું.

વારાણસીકુરુક્ષેત્રશ્રીપર્વતમહાલયે તુઙ્ગેશ્વરે ચ કેદારે તત્સ્થાને યો યતિર્ભવેત્

વારાણસી, કુરુક્ષેત્ર, શ્રીપર્વત, મહાલય, તુંગેશ્વર અને કેદાર—જે સ્થળે યતિ વસે,

યોગે પાશુપતે સમ્યક્ દિનમેકં યતિર્ભવેત્ તસ્માત્સર્વં પરિત્યજ્ય ચરેત્ પાશુપતં વ્રતમ્

જો યતિ એક દિવસ પણ યોગ્ય રીતે પાશુપત યોગ કરે, તો પછી બધું ત્યજીને પાશુપત વ્રત ધારણ કરવું જોઈએ.

દેવોદ્યાને વસેત્તત્ર શર્વોદ્યાનમનુત્તમમ્ મનસા નિર્મમે રુદ્રો વિમાનં ચ સુશોભનમ્

ત્યાં દેવોના ઉદ્યાનમાં, જે શ્રેષ્ઠ છે અને રુદ્રે મનમાં રચ્યું છે, અને સુંદર મહેલ સાથે, યતિએ નિવાસ કરવો જોઈએ.

દર્શયામાસ ચ તદા દેવોદ્યાનમનુત્તમમ્ હૈમવત્યાઃ સ્વયં દેવઃ સનન્દી પરમેશ્વરઃ

ત્યારે પરમેશ્વર સ્વયં, નંદી અને હૈમવતી સાથે, એ અતિઉત્તમ દેવોદ્યાન દર્શાવ્યું.

ક્ષેત્રસ્યાસ્ય ચ માહાત્મ્યમ્ અવિમુક્તસ્ય શઙ્કરઃ ઉક્તવાન્પરમેશાનઃ પાર્વત્યાઃ પ્રીતયે ભવઃ

પાર્વતીને પ્રસન્ન કરવા માટે, પરમેશાન ભવ, શંકરે અવિમુક્ત ક્ષેત્રનું મહાત્મ્ય વર્ણન કર્યું.

પ્રફુલ્લનાનાવિધગુલ્મશોભિતં લતાપ્રતાનાદિમનોહરં બહિઃ વિરૂઢપુષ્પૈઃ પરિતઃ પ્રિયઙ્ગુભિઃ સુપુષ્પિતૈઃ કણ્ટકિતૈશ્ ચ કેતકૈઃ

એ ઉદ્યાન વિવિધ ખીલેલા ઝાડીઓથી શોભિત હતું, લતાવલયોથી મનમોહક, આસપાસ સુંદર પુષ્પોથી, ફૂલેલા પ્રિયંગુ અને કાંટાવાળા કેતકાથી ભરેલું હતું.

તમાલગુલ્મૈર્નિચિતં સુગન્ધિભિર્ નિકામપુષ્પૈર્વકુલૈશ્ ચ સર્વતઃ અશોકપુન્નાગશતૈઃ સુપુષ્પિતૈર્ દ્વિરેફમાલાકુલપુષ્પસંચયૈઃ

એમાં સર્વત્ર સુગંધિત તમાલના ઝાડ અને પુષ્પોથી ભરેલા વકુલાના જૂથો હતા, તેમજ શતેઅશોક અને પુન્નાગ વૃક્ષો, ફૂલોથી ભમરા ગૂંજી રહ્યા હતા.

ક્વચિત્ પ્રફુલ્લામ્બુજરેણુભૂષિતૈર્ વિહઙ્ગમૈશ્ ચાનુકલપ્રણાદિભિઃ વિનાદિતં સારસચક્રવાકૈઃ પ્રમત્તદાત્યૂહવરૈશ્ ચ સર્વતઃ

ક્યાંક ખીલેલા કમળના પરાગથી રંગાયેલા પક્ષીઓ મધુર ગીત ગાઈ રહ્યા હતા, અને સર્વત્ર સારસ, ચકવાક અને ઉલ્લાસિત દાત્યૂહના અવાજથી ગુંજી રહ્યું હતું.

ક્વચિચ્ચ કેકારુતનાદિતં શુભં ક્વચિચ્ચ કારણ્ડવનાદનાદિતમ્ ક્વચિચ્ચ મત્તાલિકુલાકુલીકૃતં મદાકુલાભિર્ ભ્રમરાઙ્ગનાદિભિઃ

ક્યાંક મોરના કલરવથી, ક્યાંક જળપક્ષીઓના અવાજથી, તો ક્યાંક ઉન્મત્ત ભમરાઓના ગુંજન અને ભમરીઓના ગીતથી જગ્યા ભરાઈ ગઈ હતી.

નિષેવિતં ચારુસુગન્ધિપુષ્પકૈઃ ક્વચિત્ સુપુષ્પૈઃ સહકારવૃક્ષૈઃ લતોપગૂઢૈસ્તિલકૈશ્ ચ ગૂઢં પ્રગીતવિદ્યાધરસિદ્ધચારણમ્

ક્યાંક સુંદર સુગંધિત પુષ્પો અને ફૂલેલા કેરીના વૃક્ષો, લતાવલયોથી છુપાયેલા તિલક વૃક્ષો, અને વિદ્યાાધર, સિદ્ધ, ચારણોના ગીતોથી જગ્યા શોભી રહી હતી.

પ્રવૃત્તનૃત્તાનુગતાપ્સરોગણં પ્રહૃષ્ટનાનાવિધપક્ષિસેવિતમ્ પ્રનૃત્તહારીતકુલોપનાદિતં મૃગેન્દ્રનાદાકુલમત્તમાનસૈઃ

ત્યાં અપ્સરાઓના નૃત્યના સંગાથે અનેક જાતના આનંદિત પક્ષીઓ, નૃત્ય કરતા હરીત પક્ષીઓના અવાજ, સિંહના ગર્જના અને ઉન્મત્ત જળપક્ષીઓના રવથી જગ્યા ગુંજી રહી હતી.

ક્વચિત્ ક્વચિદ્ ગન્ધકદમ્બકૈર્ મૃગૈર્ વિલૂનદર્ભાઙ્કુરપુષ્પસંચયમ્ પ્રફુલ્લનાનાવિધચારુપઙ્કજૈઃ સરસ્તડાગૈરુપશોભિતં ક્વચિત્

ક્યાંક ગંધક અને કદંબ હરણોના ઝુંડ, દર્ભના અંકુર અને પુષ્પો ચરતાં, તો ક્યાંક વિવિધ ખીલેલા કમળોથી શોભતા સરોવર અને તળાવો હતા.

વિટપનિચયલીનં નીલકણ્ઠાભિરામં મદમુદિતવિહઙ્ગં પ્રાપ્તનાદાભિરામમ્ કુસુમિતતરુશાખાલીનમત્તદ્વિરેફં નવકિસલયશોભાશોભિતં પ્રાંશુશાખમ્

ઘણા વૃક્ષોનું ઘનઘોર ઝાડ, નિલકંઠ મોરોથી મનોહર, ખુશખુશાલ પંખીઓના કલરવથી આનંદિત, નવા અવાજોથી મોહક, ફૂલેલા ડાળીઓ પર મસ્ત મધમાખીઓની ગૂંજનથી ભરેલું, તાજા કૂંપળોની શોભાથી શોભિત અને ઉંચી ડાળીઓથી વિશાળ લાગતું.

ક્વચિદ્વિલાસાલસગામિનીભિર્ નિષેવિતં કિંપુરુષાઙ્ગનાભિઃ

કેટલાક સ્થળોએ રમૂજી અને લાજવાબ કિમ્પુરુષ સ્ત્રીઓએ એ સ્થળને આનંદપૂર્વક વાસસ્થળ બનાવ્યું હતું.

પારાવતધ્વનિવિકૂજિતચારુશૃઙ્ગૈર્ અભ્રઙ્કષૈઃ સિતમનોહરચારુરૂપૈઃ આકીર્ણપુષ્પનિકરપ્રવિભક્તહંસૈર્ વિભ્રાજિતં ત્રિદશદિવ્યકુલૈરનેકૈઃ

કબૂતરોના મીઠા રવથી ગુંજતા સુંદર શિખરો, ચાંદી જેવા તેજસ્વી અને આકર્ષક રૂપ, હંસોના જૂથો ફૂલોની ગાંઠોમાંથી પસાર થતા, અનેક દેવતાઓ અને દેવકન્યાઓથી ભરેલું અને તેજસ્વી.

ફુલ્લોત્પલાંબુજવિતાનસહસ્રયુક્તં તોયાશયૈઃ સમનુશોભિતદેવમાર્ગમ્ માર્ગાન્તરાકલિતપુષ્પવિચિત્રપઙ્ક્તિસમ્બદ્ધગુલ્મવિટપૈર્ વિવિધૈરુપેતમ્

હજારો ખીલે કમળ અને કુમુદથી શોભાયમાન, પાણીના તળાવોથી દેવમાર્ગને શોભાવતું, રસ્તાની બાજુએ રંગબેરંગી ફૂલોની પંક્તિઓથી સજ્જ અને વિવિધ ઝાડ-ઝાડીઓથી ભરપૂર.

તુઙ્ગાગ્રૈર્ નીલપુષ્પસ્તબકભરનતપ્રાંશુશાખૈર્ અશોકૈર્ દોલાપ્રાન્તાન્તનીલશ્રુતિસુખજનકૈર્ ભાસિતાન્તં મનોજ્ઞૈઃ રાત્રૌ ચન્દ્રસ્ય ભાસા કુસુમિતતિલકૈરેકતાં સમ્પ્રયાતં છાયાસુપ્તપ્રબુદ્ધસ્થિતહરિણકુલાલુપ્તદૂર્વાઙ્કુરાગ્રમ્

ઊંચા શિખરો પર નીલા ફૂલોના ગુચ્છોથી ઝૂકી પડેલી અશોક વૃક્ષો, ઝૂલતી ડાળીઓથી આનંદ આપતી, ચાંદની રાત્રે ફૂલેલા તિલક વૃક્ષો સાથે ઝગમગતી, અને છાયામાં સુતા જાગેલા હરણોના ટોળા નાજુક દુર્વા ચરતા.

હંસાનાં પક્ષવાતપ્રચલિતકમલસ્વચ્છવિસ્તીર્ણતોયં તોયાનાં તીરજાતપ્રચકિતકદલીચાટુનૃત્યન્મયૂરમ્ માયૂરૈઃ પક્ષચન્દ્રૈઃ ક્વચિદવનિગતૈ રઞ્જિતક્ષ્માપ્રદેશં દેશે દેશે વિલીનપ્રમુદિતવિલસન્મત્તહારીતવૃન્દમ્

હંસોના પાંખના પવનથી પાણી સ્વચ્છ અને વ્યાપક, કાંઠે નવયુવાન કેળાના ઝાડ અને મોરો નૃત્ય કરતા, તેમની પાંખના ચાંદ જેવા રંગથી જમીન રંગાઈ જાય, તો ક્યાંક હરખભર્યા હરીયાળાં ટોળા દૃશ્યમાંથી અદૃશ્ય થઈ જાય.

સારઙ્ગૈઃ ક્વચિદુપશોભિતપ્રદેશં પ્રચ્છન્નં કુસુમચયૈઃ ક્વચિદ્વિચિત્રૈઃ હૃષ્ટાભિઃ ક્વચિદપિ કિન્નરાઙ્ગનાભિર્ વીણાભિઃ સુમધુરગીતનૃત્તકણ્ઠમ્

કેટલાક સ્થળે હરણોથી શોભાયમાન, ક્યાંક ફૂલોના ઢગલાંથી છુપાયેલું, તો ક્યાંક આનંદિત કિન્નર સ્ત્રીઓ વીણા વગાડતી મીઠા ગીત અને નૃત્યથી ગુંજતું.

સંસૃષ્ટૈઃ ક્વચિદુપલિપ્તકીર્ણપુષ્પૈર્ આવાસૈઃ પરિવૃતપાદપં મુનીનામ્ આ મૂલાત્ ફલનિચિતૈઃ ક્વચિદ્વિશાલૈર્ ઉત્તુઙ્ગૈઃ પનસમહીરુહૈરુપેતમ્

કેટલાક સ્થળે ઋષિઓના આશ્રમો વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા, મૂળ પાસે ફળોના ઢગલાં, ચારે બાજુ ફૂલો છવાયેલા, અને ઊંચા પાનસ અને મહુઆના ઝાડોથી ભરપૂર.