લિઙ્ગપુરાણમ્

અકારસ્ ત્વેષ ભૂર્લોક ઉકારો ભુવ ઉચ્યતે સવ્યઞ્જનો મકારસ્તુ સ્વર્લોક ઇતિ ગીયતે

'અ' અક્ષર ભૂલોક છે, 'ઉ' ભુવલોક કહેવાય છે, અને વ્યંજન 'મ' સ્વલોક તરીકે ગવાય છે.

ઓઙ્કારસ્તુ ત્રયો લોકાઃ શિરસ્તસ્ય ત્રિવિષ્ટપમ્ ભુવનાઙ્ગં ચ તત્સર્વં બ્રાહ્મં તત્પદમુચ્યતે

ઓમ એ ત્રણ લોક છે; તેનું શિર્ષ ત્રિવિષ્ટપ છે. બધા લોકના અંગો એ બ્રહ્મ અને તે પરમ પદ કહેવાય છે.

માત્રાપાદો રુદ્રલોકો હ્ય્ અમાત્રં તુ શિવં પદમ્ એવં જ્ઞાનવિશેષેણ તત્પદં સમુપાસ્યતે

માત્રાવાળો ભાગ રુદ્રલોક છે; અમાત્રા ભાગ શિવપદ છે. વિશેષ જ્ઞાનથી એ પદનું ઉપાસન કરવું.

તસ્માદ્ધ્યાનરતિર્નિત્યમ્ અમાત્રં હિ તદક્ષરમ્ ઉપાસ્યં હિ પ્રયત્નેન શાશ્વતં સુખમિચ્છતા

એથી, જે ધ્યાનમાં હંમેશા આનંદ પામે છે, તેને એ અમાત્રા, અક્ષર અક્ષરનું શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉપાસન કરવું, શાશ્વત સુખ ઇચ્છતા.

હ્રસ્વા તુ પ્રથમા માત્રા તતો દીર્ઘા ત્વનન્તરમ્ તતઃ પ્લુતવતી ચૈવ તૃતીયા ચોપદિશ્યતે

પહેલી માત્રા ટૂંકી છે, પછી બીજી લાંબી છે, અને પછી ત્રીજી માત્રા ખેંચાયેલી કહેવાય છે.

એતાસ્તુ માત્રા વિજ્ઞેયા યથાવદનુપૂર્વશઃ યાવદેવ તુ શક્યન્તે ધાર્યન્તે તાવદેવ હિ

આ માપદંડોને યોગ્ય રીતે અને ક્રમશઃ સમજવા જોઈએ; જેટલું સહન કરી શકાય, એટલું જ કરવું યોગ્ય છે.

ઇન્દ્રિયાણિ મનો બુદ્ધિં ધ્યાયન્નાત્મનિ યઃ સદા અર્ધં તન્માત્રમ્ અપિ ચેચ્ છૃણુ યત્ ફલમાપ્નુયાત્

જે મનુષ્ય સદા પોતાના અંદર ઇન્દ્રિયો, મન અને બુદ્ધિ પર ધ્યાન કરે છે—even જો અડધી ક્ષણ માટે પણ—એને શું ફળ મળે છે, એ સાંભળો.

માસે માસે ઽશ્વમેધેન યો યજેત શતં સમાઃ તેન યત્પ્રાપ્યતે પુણ્યં માત્રયા તદવાપ્નુયાત્

જે વ્યક્તિ દર મહિને, સો વર્ષ સુધી અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરે છે, તેને જે પુણ્ય મળે છે, એ જ પુણ્ય આ માપદંડનું પાલન કરવાથી મળે છે.

ન તથા તપસોગ્રેણ ન યજ્ઞૈર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ યત્ફલં પ્રાપ્યતે સમ્યઙ્ માત્રયા તદવાપ્નુયાત્

કઠોર તપસ્યા કે ઘણાં દાનવાળા યજ્ઞોથી પણ જે ફળ મળતું નથી, એ યોગ્ય રીતે આ માપદંડ પાળવાથી મળે છે.

તત્ર ચૈષા તુ યા માત્રા પ્લુતા નામોપદિશ્યતે એષા એવ ભવેત્કાર્યા ગૃહસ્થાનાં તુ યોગિનામ્

આમાંથી 'પ્લુત' નામની માપદંડ ગૃહસ્થો અને યોગીઓએ ખાસ કરીને અપનાવવી જોઈએ.

એષાં ચૈવ વિશેષેણ ઐશ્વર્યે હ્યષ્ટલક્ષણે અણિમાદ્યે તુ વિજ્ઞેયા તસ્માદ્યુઞ્જીત તાં દ્વિજાઃ

આઠ પ્રકારની ઐશ્વર્ય શક્તિઓમાં, જેમ કે અણિમા વગેરે, ખાસ કરીને આ માપદંડ જાણી લેવી જોઈએ; તેથી, દ્વિજોને એનું પાલન કરવું જોઈએ.

એવં હિ યોગસંયુક્તઃ શુચિર્ દાન્તો જિતેન્દ્રિયઃ આત્માનં વિદ્યતે યસ્તુ સ સર્વં વિન્દતે દ્વિજાઃ

જે યોગથી જોડાયેલો, શુદ્ધ, સંયમી અને ઇન્દ્રિયજિત છે અને આત્માને ઓળખે છે, એ સર્વેને પ્રાપ્ત કરે છે, હે દ્વિજો.

તસ્માત્પાશુપતૈર્યોગૈર્ આત્માનં ચિન્તયેદ્બુધઃ આત્માનં જાનતે યે તુ શુચયસ્તે ન સંશયઃ

માટે, બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ પાશુપત યોગ દ્વારા આત્માનું ચિંતન કરવું જોઈએ; જે શુદ્ધ લોકો આત્માને ઓળખે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

ઋચો યજૂંષિ સામાનિ વેદોપનિષદસ્ તથા યોગજ્ઞાનાદવાપ્નોતિ બ્રાહ્મણો ઽધ્યાત્મચિન્તકઃ

જે બ્રાહ્મણ આત્મા પર ધ્યાન કરે છે, તે ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ, સામવેદ, ઉપનિષદો અને યોગથી મળતું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે.

સર્વદેવમયો ભૂત્વા અભૂતઃ સ તુ જાયતે યોનિસંક્રમણં ત્યક્ત્વા યાતિ વૈ શાશ્વતં પદમ્

જ્યારે તે સર્વ દેવોમાં એકરૂપ થઈ જાય છે, ત્યારે ફરી જન્મતો નથી; માતૃગર્ભનો માર્ગ છોડીને, શાશ્વત અવસ્થાને પામે છે.

યથા વૃક્ષાત્ ફલં પક્વં પવનેન સમીરિતમ્ નમસ્કારેણ રુદ્રસ્ય તથા પાપં પ્રણશ્યતિ

જેમ વૃક્ષ પરથી પાકેલું ફળ પવનથી પડી જાય છે, તેમ રુદ્રને નમસ્કાર કરવાથી પાપ નાશ પામે છે.

યત્ર રુદ્રનમસ્કારઃ સર્વકર્મફલો ધ્રુવઃ અન્યદેવનમસ્કારાન્ ન તત્ફલમવાપ્નુયાત્

જ્યાં રુદ્રને નમસ્કાર થાય છે, ત્યાં સર્વ કર્મોના ફળ નિશ્ચિત મળે છે; બીજા દેવોને નમસ્કારથી એ ફળ મળતું નથી.

તસ્માત્ત્રિઃપ્રવણં યોગી ઉપાસીત મહેશ્વરમ્ દશવિસ્તારકં બ્રહ્મ તથા ચ બ્રહ્મવિસ્તરૈઃ

માટે, યોગીએ મહાદેવની ત્રિવાર ઉપાસના કરવી જોઈએ, તેમજ દસગણી વ્યાપક બ્રહ્માની પણ ઉપાસના કરવી જોઈએ.

એવં ધ્યાનસમાયુક્તઃ સ્વદેહં યઃ પરિત્યજેત્ સ યાતિ શિવસાયુજ્યં સમુદ્ધૃત્ય કુલત્રયમ્

જે ધ્યાનમાં લીન રહીને પોતાનું શરીર ત્યાગે છે, તે શિવસાયુજ્ય પામે છે અને ત્રણ પેઢીઓને ઉદ્ધરાવે છે.

અથવારિષ્ટમાલોક્ય મરણે સમુપસ્થિતે અવિમુક્તેશ્વરં ગત્વા વારાણસ્યાં તુ શોધનમ્

અથવા, મૃત્યુ નજીક હોય ત્યારે, વારાણસીના અવિમુક્તેશ્વર પાસે જવાથી પવિત્રતા મળે છે.

યેન કેનાપિ વા દેહં સંત્યજેન્ મુચ્યતે નરઃ શ્રીપર્વતે વા વિપ્રેન્દ્રાઃ સંત્યજેત્સ્વતનું નરઃ

કોઈ પણ રીતે મનુષ્ય શરીર ત્યાગે, તે મુક્તિ પામે છે; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, શ્રીપર્વત પર પણ શરીર ત્યાગે તો મુક્તિ મળે છે.

સ યાતિ શિવસાયુજ્યં નાત્ર કાર્યા વિચારણા અવિમુક્તં પરં ક્ષેત્રં જન્તૂનાં મુક્તિદં સદા

એ શિવસાયુજ્ય પામે છે—આમાં કોઈ સંશય રાખવો નહીં; અવિમુક્ત એ સર્વોત્તમ ક્ષેત્ર છે, જે હંમેશા જીવોને મુક્તિ આપે છે.

સેવેત સતતં ધીમાન્ વિશેષાન્મરણાન્તિકે

બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ હંમેશા તેનું સેવન કરવું જોઈએ, ખાસ કરીને મૃત્યુ નજીક હોય ત્યારે.

એવં વારાણસી પુણ્યા યદિ સૂત મહામતે વક્તુમર્હસિ ચાસ્માકં તત્પ્રભાવં હિ સાંપ્રતમ્

હે સુત, જો વારાણસી એટલી પવિત્ર છે, તો હવે એનું મહિમા અમને કહો.

ક્ષેત્રસ્યાસ્ય ચ માહાત્મ્યમ્ અવિમુક્તસ્ય શોભનમ્ વિસ્તરેણ યથાન્યાયં શ્રોતું કૌતૂહલં હિ નઃ

અમે ઉત્સુક છીએ કે અવિમુક્ત ક્ષેત્રનું સુંદર મહાત્મ્ય, પરંપરા પ્રમાણે અને વિગતે, સાંભળીએ.

વક્ષ્યે સંક્ષેપતઃ સમ્યક્ વારાણસ્યાઃ સુશોભનમ્ અવિમુક્તસ્ય માહાત્મ્યં યથાહ ભગવાન્ ભવઃ

હવે હું સંક્ષિપ્તમાં વારાણસીના અવિમુક્તનું મહાત્મ્ય, જેમ ભગવાન ભવએ કહેલું, સાચી રીતે કહીશ.

વિસ્તરેણ મયા વક્તું બ્રહ્મણા ચ મહાત્મના શક્યતે નૈવ વિપ્રેન્દ્રા વર્ષકોટિશતૈરપિ

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, હું કે મહાત્મા બ્રહ્મા, કરોડો વર્ષો સુધી પણ એ મહાત્મ્યને પૂરેપૂરું વર્ણવી શકીએ નહીં.

દેવઃ પુરા કૃતોદ્વાહઃ શઙ્કરો નીલલોહિતઃ હિમવચ્છિખરાદ્દેવ્યા હૈમવત્યા ગણેશ્વરૈઃ

પહેલાં જ્યારે શંકર, જે નિલલોહિત છે, દેવી હૈમવતી સાથે અને ગણપતિઓ સાથે હિમાલયની ચોટી પરથી ઉતર્યા હતા,

વારાણસીમનુપ્રાપ્ય દર્શયામાસ શઙ્કરઃ અવિમુક્તેશ્વરં લિઙ્ગં વાસં તત્ર ચકાર સઃ

ત્યારે શંકરે વારાણસીમાં આવીને અવિમુક્તેશ્વરનું લિંગ દર્શાવ્યું અને ત્યાં પોતાનું નિવાસ બનાવ્યું.