લિઙ્ગપુરાણમ્

ખિન્નસ્ય ધારણાયોગાદ્ વાયુરૂર્ધ્વં પ્રવર્તતે તતશ્ચાપૂરયેદ્ દેહમ્ ઓઙ્કારેણ સમન્વિતઃ

ધ્યાનમાં અશક્ત કે થાકેલા માણસમાં શ્વાસ ઉપર તરફ જાય છે; ત્યારે શરીરને ઓમના ઉચ્ચાર સાથે ભરવું.

તથૌંકારમયો યોગી અક્ષરે ત્વક્ષરી ભવેત્ અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ ઓઙ્કારપ્રાપ્તિલક્ષણમ્

આ રીતે યોગી ઓમમય બની જાય છે; અક્ષરરૂપે અક્ષર બની જાય છે. હવે હું ઓમની પ્રાપ્તિનાં લક્ષણો કહીષ.

એષ ત્રિમાત્રો વિજ્ઞેયો વ્યઞ્જનં ચાત્ર ચેશ્વરઃ પ્રથમા વિદ્યુતી માત્રા દ્વિતીયા તામસી સ્મૃતા

આ ત્રણ માત્રાવાળું સમજવું, જેમાં વ્યંજન સ્વયં ભગવાન છે. પહેલી માત્રા વીજળી જેવી કહેવાય છે, બીજી તામસિક માનાય છે.

તૃતીયાં નિર્ગુણાં ચૈવ માત્રામક્ષરગામિનીમ્ ગાન્ધારી ચૈવ વિજ્ઞેયા ગાન્ધારસ્વરસંભવા

ત્રીજી માત્રા ગુણરહિત છે, અક્ષર તરફ લઈ જાય છે; તેને ગાંધારી પણ કહેવાય છે, જે ગાંધાર સ્વરથી ઉત્પન્ન થાય છે.

પિપીલિકાગતિસ્પર્શા પ્રયુક્તા મૂર્ધ્નિ લક્ષ્યતે યથા પ્રયુક્ત ઓઙ્કારઃ પ્રતિનિર્યાતિ મૂર્ધનિ

પિપીલિકા જેવી ચાલના સ્પર્શથી, તે માથા પર અનુભવી શકાય છે; જેમ ઓમનો ઉચ્ચાર થાય છે, તેમ તે માથા પર બહાર જાય છે.

તથૌંકારમયો યોગી ત્વ્ અક્ષરી ત્વક્ષરી ભવેત્ પ્રણવો ધનુઃ શરો હ્યાત્મા બ્રહ્મલક્ષણમુચ્યતે

આ રીતે યોગી ઓમમય બને છે; અક્ષરરૂપે અક્ષર બને છે. પ્રણવ ધનુષ છે, આત્મા એ તીણ છે અને બ્રહ્મ એ લક્ષ્ય કહેવાય છે.

અપ્રમત્તેન વેદ્ધવ્યં શરવત્ તન્મયો ભવેત્ ઓમિત્યેકાક્ષરં હ્યેતદ્ ગુહાયાં નિહિતં પદમ્

જાગૃત મનથી તેને તીણની જેમ ભેદવું જોઈએ; અને એમાં એકરૂપ થવું જોઈએ. આ એક અક્ષર 'ઓમ' હૃદયની ગુફામાં રહેલું અંતિમ લક્ષ્ય છે.

ઓમિત્યેતત્ત્રયો લોકાસ્ ત્રયો વેદાસ્ત્રયો ઽગ્નયઃ વિષ્ણુક્રમાસ્ત્રયસ્ત્વેતે ઋક્સામાનિ યજૂંષિ ચ

'ઓમ' એ ત્રણ લોક, ત્રણ વેદ, ત્રણ અગ્નિ છે; એ જ વિષ્ણુના ત્રણ પગલાં છે અને ઋક, સામ અને યજુર પણ છે.

માત્રા ચાર્ધં ચ તિસ્રસ્તુ વિજ્ઞેયાઃ પરમાર્થતઃ તત્પ્રયુક્તસ્તુ યો યોગી તસ્ય સાલોક્યમાપ્નુયાત્

ત્રણ માત્રા અને અડધી માત્રા સાચા અર્થમાં સમજવી જોઈએ; જે યોગી તેનો ઉપયોગ કરે છે, તેને એ લોકની પ્રાપ્તિ થાય છે.

અકારો હ્યક્ષરો જ્ઞેય ઉકારઃ સહિતઃ સ્મૃતઃ મકારસહિતૌંકારસ્ ત્રિમાત્ર ઇતિ સંજ્ઞિતઃ

'અ' અક્ષર અક્ષરરૂપે ઓળખવું, 'ઉ' જોડાયેલું કહેવાય છે, 'મ' સાથે 'અ' અને 'ઉ' મળી ઓમ ત્રણ માત્રાવાળું કહેવાય છે.

અકારસ્ ત્વેષ ભૂર્લોક ઉકારો ભુવ ઉચ્યતે સવ્યઞ્જનો મકારસ્તુ સ્વર્લોક ઇતિ ગીયતે

'અ' અક્ષર ભૂલોક છે, 'ઉ' ભુવલોક કહેવાય છે, અને વ્યંજન 'મ' સ્વલોક તરીકે ગવાય છે.

ઓઙ્કારસ્તુ ત્રયો લોકાઃ શિરસ્તસ્ય ત્રિવિષ્ટપમ્ ભુવનાઙ્ગં ચ તત્સર્વં બ્રાહ્મં તત્પદમુચ્યતે

ઓમ એ ત્રણ લોક છે; તેનું શિર્ષ ત્રિવિષ્ટપ છે. બધા લોકના અંગો એ બ્રહ્મ અને તે પરમ પદ કહેવાય છે.

માત્રાપાદો રુદ્રલોકો હ્ય્ અમાત્રં તુ શિવં પદમ્ એવં જ્ઞાનવિશેષેણ તત્પદં સમુપાસ્યતે

માત્રાવાળો ભાગ રુદ્રલોક છે; અમાત્રા ભાગ શિવપદ છે. વિશેષ જ્ઞાનથી એ પદનું ઉપાસન કરવું.

તસ્માદ્ધ્યાનરતિર્નિત્યમ્ અમાત્રં હિ તદક્ષરમ્ ઉપાસ્યં હિ પ્રયત્નેન શાશ્વતં સુખમિચ્છતા

એથી, જે ધ્યાનમાં હંમેશા આનંદ પામે છે, તેને એ અમાત્રા, અક્ષર અક્ષરનું શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉપાસન કરવું, શાશ્વત સુખ ઇચ્છતા.

હ્રસ્વા તુ પ્રથમા માત્રા તતો દીર્ઘા ત્વનન્તરમ્ તતઃ પ્લુતવતી ચૈવ તૃતીયા ચોપદિશ્યતે

પહેલી માત્રા ટૂંકી છે, પછી બીજી લાંબી છે, અને પછી ત્રીજી માત્રા ખેંચાયેલી કહેવાય છે.

એતાસ્તુ માત્રા વિજ્ઞેયા યથાવદનુપૂર્વશઃ યાવદેવ તુ શક્યન્તે ધાર્યન્તે તાવદેવ હિ

આ માપદંડોને યોગ્ય રીતે અને ક્રમશઃ સમજવા જોઈએ; જેટલું સહન કરી શકાય, એટલું જ કરવું યોગ્ય છે.

ઇન્દ્રિયાણિ મનો બુદ્ધિં ધ્યાયન્નાત્મનિ યઃ સદા અર્ધં તન્માત્રમ્ અપિ ચેચ્ છૃણુ યત્ ફલમાપ્નુયાત્

જે મનુષ્ય સદા પોતાના અંદર ઇન્દ્રિયો, મન અને બુદ્ધિ પર ધ્યાન કરે છે—even જો અડધી ક્ષણ માટે પણ—એને શું ફળ મળે છે, એ સાંભળો.

માસે માસે ઽશ્વમેધેન યો યજેત શતં સમાઃ તેન યત્પ્રાપ્યતે પુણ્યં માત્રયા તદવાપ્નુયાત્

જે વ્યક્તિ દર મહિને, સો વર્ષ સુધી અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરે છે, તેને જે પુણ્ય મળે છે, એ જ પુણ્ય આ માપદંડનું પાલન કરવાથી મળે છે.

ન તથા તપસોગ્રેણ ન યજ્ઞૈર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ યત્ફલં પ્રાપ્યતે સમ્યઙ્ માત્રયા તદવાપ્નુયાત્

કઠોર તપસ્યા કે ઘણાં દાનવાળા યજ્ઞોથી પણ જે ફળ મળતું નથી, એ યોગ્ય રીતે આ માપદંડ પાળવાથી મળે છે.

તત્ર ચૈષા તુ યા માત્રા પ્લુતા નામોપદિશ્યતે એષા એવ ભવેત્કાર્યા ગૃહસ્થાનાં તુ યોગિનામ્

આમાંથી 'પ્લુત' નામની માપદંડ ગૃહસ્થો અને યોગીઓએ ખાસ કરીને અપનાવવી જોઈએ.

એષાં ચૈવ વિશેષેણ ઐશ્વર્યે હ્યષ્ટલક્ષણે અણિમાદ્યે તુ વિજ્ઞેયા તસ્માદ્યુઞ્જીત તાં દ્વિજાઃ

આઠ પ્રકારની ઐશ્વર્ય શક્તિઓમાં, જેમ કે અણિમા વગેરે, ખાસ કરીને આ માપદંડ જાણી લેવી જોઈએ; તેથી, દ્વિજોને એનું પાલન કરવું જોઈએ.

એવં હિ યોગસંયુક્તઃ શુચિર્ દાન્તો જિતેન્દ્રિયઃ આત્માનં વિદ્યતે યસ્તુ સ સર્વં વિન્દતે દ્વિજાઃ

જે યોગથી જોડાયેલો, શુદ્ધ, સંયમી અને ઇન્દ્રિયજિત છે અને આત્માને ઓળખે છે, એ સર્વેને પ્રાપ્ત કરે છે, હે દ્વિજો.

તસ્માત્પાશુપતૈર્યોગૈર્ આત્માનં ચિન્તયેદ્બુધઃ આત્માનં જાનતે યે તુ શુચયસ્તે ન સંશયઃ

માટે, બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ પાશુપત યોગ દ્વારા આત્માનું ચિંતન કરવું જોઈએ; જે શુદ્ધ લોકો આત્માને ઓળખે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

ઋચો યજૂંષિ સામાનિ વેદોપનિષદસ્ તથા યોગજ્ઞાનાદવાપ્નોતિ બ્રાહ્મણો ઽધ્યાત્મચિન્તકઃ

જે બ્રાહ્મણ આત્મા પર ધ્યાન કરે છે, તે ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ, સામવેદ, ઉપનિષદો અને યોગથી મળતું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે.

સર્વદેવમયો ભૂત્વા અભૂતઃ સ તુ જાયતે યોનિસંક્રમણં ત્યક્ત્વા યાતિ વૈ શાશ્વતં પદમ્

જ્યારે તે સર્વ દેવોમાં એકરૂપ થઈ જાય છે, ત્યારે ફરી જન્મતો નથી; માતૃગર્ભનો માર્ગ છોડીને, શાશ્વત અવસ્થાને પામે છે.

યથા વૃક્ષાત્ ફલં પક્વં પવનેન સમીરિતમ્ નમસ્કારેણ રુદ્રસ્ય તથા પાપં પ્રણશ્યતિ

જેમ વૃક્ષ પરથી પાકેલું ફળ પવનથી પડી જાય છે, તેમ રુદ્રને નમસ્કાર કરવાથી પાપ નાશ પામે છે.

યત્ર રુદ્રનમસ્કારઃ સર્વકર્મફલો ધ્રુવઃ અન્યદેવનમસ્કારાન્ ન તત્ફલમવાપ્નુયાત્

જ્યાં રુદ્રને નમસ્કાર થાય છે, ત્યાં સર્વ કર્મોના ફળ નિશ્ચિત મળે છે; બીજા દેવોને નમસ્કારથી એ ફળ મળતું નથી.

તસ્માત્ત્રિઃપ્રવણં યોગી ઉપાસીત મહેશ્વરમ્ દશવિસ્તારકં બ્રહ્મ તથા ચ બ્રહ્મવિસ્તરૈઃ

માટે, યોગીએ મહાદેવની ત્રિવાર ઉપાસના કરવી જોઈએ, તેમજ દસગણી વ્યાપક બ્રહ્માની પણ ઉપાસના કરવી જોઈએ.

એવં ધ્યાનસમાયુક્તઃ સ્વદેહં યઃ પરિત્યજેત્ સ યાતિ શિવસાયુજ્યં સમુદ્ધૃત્ય કુલત્રયમ્

જે ધ્યાનમાં લીન રહીને પોતાનું શરીર ત્યાગે છે, તે શિવસાયુજ્ય પામે છે અને ત્રણ પેઢીઓને ઉદ્ધરાવે છે.