લિઙ્ગપુરાણમ્

પ્રાણાયામસમાયુક્તં ચરેત્સાંતપનં વ્રતમ્ તતશ્ચરતિ નિર્દેશાત્ કૃચ્છ્રં ચાન્તે સમાહિતઃ

પ્રાણાયામ સાથે સાંતપન વ્રત કરવું જોઈએ; પછી, નિર્દેશ પ્રમાણે અંતે કૃચ્છ્ર વ્રત એકાગ્રતાથી કરવું.

પુનર્ આશ્રમમ્ આગત્ય ચરેદ્ભિક્ષુરતન્દ્રિતઃ ન ધર્મયુક્તમનૃતં હિનસ્તીતિ મનીષિણઃ

પછી ફરી આશ્રમમાં આવી, ભિક્ષુએ આળસ વિના આચરણ કરવું. વિદ્વાનો કહે છે કે, ધર્મ સાથે પણ અસત્ય ટકી શકતું નથી.

તથાપિ ન ચ કર્તવ્યં પ્રસંગો હ્યેષ દારુણઃ અહોરાત્રોપવાસશ્ ચ પ્રાણાયામશતં તથા

છતાં પણ, એવો સંબંધ ક્યારેય ન કરવો જોઈએ, કારણ કે એ ભયાનક છે. એક દિવસ-રાતનું ઉપવાસ અને એકસો પ્રાણાયામ કરવું જોઈએ.

અસદ્વાદો ન કર્તવ્યો યતિના ધર્મલિપ્સુના પરમાપદ્ગતેનાપિ ન કાર્યં સ્તેયમપ્યુત

ધર્મની ઇચ્છાવાળો યતિ, ભલે તે મહા મુશ્કેલીમાં હોય, કદી પણ ખોટું બોલવું કે ચોરી કરવી નહિ.

સ્તેયાદભ્યધિકઃ કશ્ચિન્ નાસ્ત્યધર્મ ઇતિ શ્રુતિઃ હિંસા હ્યેષા પરા સૃષ્ટા સ્તૈન્યં વૈ કથિતં તથા

શાસ્ત્ર કહે છે કે ચોરી કરતાં મોટું પાપ બીજું નથી; ચોરી એ મહાન હિંસા ગણાય છે.

યદેતદ્દ્રવિણં નામ પ્રાણા હ્યેતે બહિશ્ચરાઃ સ તસ્ય હરતે પ્રાણાન્ યો યસ્ય હરતે ધનમ્

જેને ધન કહે છે, એ જીવનો બહારનો પ્રાણ છે; જે બીજાનું ધન લઈ જાય છે, એ તેનું જીવન જ લઈ જાય છે.

એવં કૃત્વા સુદુષ્ટાત્મા ભિન્નવૃત્તો વ્રતાચ્ચ્યુતઃ ભૂયો નિર્વેદમાપન્નશ્ ચરેચ્ચાન્દ્રાયણં વ્રતમ્

જે દુષ્ટ મનથી આવું કરે છે અને વ્રતથી વિમુખ થાય છે, એ પછાતાપમાં આવીને ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.

વિધિના શાસ્ત્રદૃષ્ટેન સંવત્સરમિતિ શ્રુતિઃ તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે ભૂયઃ પ્રક્ષીણકલ્મષઃ પુનર્નિર્વેદમાપન્નશ્ ચરેદ્ભિક્ષુરતન્દ્રિતઃ

શાસ્ત્રમાં જે રીતે કહેલું છે, એ પ્રમાણે આ વ્રત એક વર્ષ ચાલે છે; વર્ષ પૂરે પાપ ઓછું થાય પછી, ફરી નિશ્ચયપૂર્વક ભિક્ષુવૃત્તિ નિરંતર પાલન કરવી.

અહિંસા સર્વભૂતાનાં કર્મણા મનસા ગિરા અકામાદપિ હિંસેત યદિ ભિક્ષુઃ પશૂન્ કૃમીન્

કર્મ, મન અને વાણીથી સર્વ જીવ પ્રત્યે અહિંસા રાખવી જોઈએ; ભિક્ષુ જો અજાણતા પણ પ્રાણીઓ કે જીવજંતુઓને દુઃખ આપે, તો એ પણ હિંસા જ ગણાય.

કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રં કુર્વીત ચાન્દ્રાયણમથાપિ વા સ્કન્દેદિન્દ્રિયદૌર્બલ્યાત્ સ્ત્રિયં દૃષ્ટ્વા યતિર્યદિ

તેને કઠોર કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્ર અથવા ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ; અથવા ઇન્દ્રિયોની દુર્બળતાથી યતિએ સ્ત્રીને જોઈને વિર્યસ્રાવ કર્યો હોય—

તેન ધારયિતવ્યા વૈ પ્રાણાયામાસ્તુ ષોડશ દિવા સ્કન્નસ્ય વિપ્રસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે

તો તેને દિવસમાં સોળ વખત પ્રાણાયામ કરવો જોઈએ; બ્રાહ્મણ માટે આવો વિર્યસ્રાવ થાય ત્યારે આ પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવાયું છે.

ત્રિરાત્રમુપવાસાશ્ ચ પ્રાણાયામશતં તથા રાત્રૌ સ્કન્નઃ શુચિઃ સ્નાત્વા દ્વાદશૈવ તુ ધારણા

રાત્રે વિર્યસ્રાવ થાય તો, સ્નાન કરીને શુદ્ધ થઈ, તેને બાર પ્રાણાયામ અને ત્રણ રાત ઉપવાસ કરવો જોઈએ.

પ્રાણાયામેન શુદ્ધાત્મા વિરજા જાયતે દ્વિજાઃ એકાન્નં મધુમાંસં વા અશૃતાન્નં તથૈવ ચ

પ્રાણાયામથી બ્રાહ્મણ શુદ્ધ અને નિર્મળ બને છે; પછી એક જ વાર ભોજન, કે મધ, કે માંસ, કે પાણી વિના રાંધેલું ખાવું.

અભોજ્યાનિ યતીનાં તુ પ્રત્યક્ષલવણાનિ ચ એકૈકાતિક્રમાત્તેષાં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે

યતિઓ માટે મીઠું અને અન્ય નિષિદ્ધ ખોરાક ખાવું નહિ; દરેક ઉલ્લંઘન માટે પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.

પ્રાજાપત્યેન કૃચ્છ્રેણ તતઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે વ્યતિક્રમાશ્ ચ યે કેચિદ્ વાઙ્મનઃકાયસંભવાઃ

પ્રજાપત્ય કૃચ્છ્ર વ્રતથી પાપમાંથી મુક્તિ મળે છે; વાણી, મન કે શરીરથી થયેલા બધા ઉલ્લંઘન માટે—

સદ્ભિઃ સહ વિનિશ્ચિત્ય યદ્બ્રૂયુસ્તત્સમાચરેત્

સજ્જનો સાથે વિચાર કરીને જે યોગ્ય લાગે તેવું જ કરવું.

ચરેદ્ધિ શુદ્ધઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચનઃ સમસ્તભૂતેષુ ચ સત્સમાહિતઃ સ્થાનં ધ્રુવં શાશ્વતમવ્યયં તુ પરં હિ ગત્વા ન પુનર્હિ જાયતે

જે શુદ્ધ છે, સોનાં, માટીના ગોળા અને પથ્થરને સમાન જુએ છે, અને સર્વ જીવમાં સ્થિર છે, તે શાશ્વત, અવિનાશી પરમ સ્થાન પામે છે અને પછી ફરી જન્મે નહિ.

અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ અરિષ્ટાનિ નિબોધત યેન જ્ઞાનવિશેષેણ મૃત્યું પશ્યન્તિ યોગિનઃ

હવે હું અરીષ્ટો કહું છું, સાંભળો—જેના દ્વારા વિશેષ જ્ઞાનથી યોગીઓ મૃત્યુને ઓળખે છે.

અરુન્ધતીં ધ્રુવં ચૈવ સોમછાયાં મહાપથમ્ યો ન પશ્યેન્ન જીવેત્સ નરઃ સંવત્સરાત્પરમ્

જે મનુષ્યને અરુંધતી, ધ્રુવ તારા, ચંદ્રની છાયા કે આકાશગંગા દેખાતી નથી, તે વર્ષથી વધુ જીવતો નથી.

અરિશ્મવન્તમ્ આદિત્યં રશ્મિવન્તં ચ પાવકમ્ યઃ પશ્યતિ ન જીવેદ્વૈ માસાદેકાદશાત્પરમ્

જેને અરીસ્મવંત સૂર્ય કે કિરણોવાળું અગ્નિ દેખાય છે, તે અગિયાર મહિના કરતાં વધુ જીવતો નથી.

વમેન્મૂત્રં પુરીષં ચ સુવર્ણં રજતં તથા પ્રત્યક્ષમથવા સ્વપ્ને દશમાસાન્ન જીવતિ

જ્યારે કોઈને જાગૃત અવસ્થામાં કે સ્વપ્નમાં ડાબી બાજુ મૂત્ર, વિસર્જન, સોનું કે ચાંદી દેખાય, તો તે દસ મહિના કરતાં વધુ જીવતો નથી.

રુક્મવર્ણં દ્રુમં પશ્યેદ્ ગન્ધર્વનગરાણિ ચ પશ્યેત્ પ્રેતપિશાચાંશ્ ચ નવમાસાન્ સ જીવતિ

જો કોઈને સુવર્ણ રંગનું વૃક્ષ દેખાય, અથવા ગંધર્વોના શહેરો દેખાય, અથવા ભૂત-પ્રેતો દેખાય, તો એ વ્યક્તિ નવ મહિના જીવે છે.

અકસ્માચ્ચ ભવેત્સ્થૂલો હ્ય્ અકસ્માચ્ચ કૃશો ભવેત્ પ્રકૃતેશ્ ચ નિવર્તેત ચાષ્ટૌ માસાંશ્ ચ જીવતિ

જો કોઈનું શરીર અચાનક જ ભારે થઈ જાય, અથવા અચાનક જ દુબળું થઈ જાય, અને સ્વાભાવિક સ્થિતિથી બદલાઈ જાય, તો એ વ્યક્તિ આઠ મહિના જીવે છે.

અગ્રતઃ પૃષ્ઠતો વાપિ ખણ્ડં યસ્ય પદં ભવેત્ પાંસુકે કર્દમે વાપિ સપ્તમાસાન્સ જીવતિ

જ્યારે કોઈનું પગ આગળ કે પાછળથી કપાઈ જાય, અથવા રેતી કે કાદવમાં ફસાઈ જાય, તો એ વ્યક્તિ સાત મહિના જીવે છે.

કાકઃ કપોતો ગૃધ્રો વા નિલીયેદ્યસ્ય મૂર્ધનિ ક્રવ્યાદો વા ખગો યસ્ય ષણ્માસાન્ નાતિવર્તતે

જ્યારે કાગડો, કબૂતર, ગીધ કે કોઈ પણ માંસખોર પક્ષી કોઈના માથા પર છુપાઈને બેસી જાય, તો એ વ્યક્તિ છ મહિના કરતા વધારે જીવી શકતો નથી.

ગચ્છેદ્ વાયસપઙ્ક્તીભિઃ પાંસુવર્ષેણ વા પુનઃ સ્વચ્છાયાં વિકૃતાં પશ્યેચ્ ચતુઃપઞ્ચ સ જીવતિ

જો કોઈ કાગડાઓની પંક્તિ સાથે ચાલે, અથવા ધૂળની વરસાદમાં જાય, અથવા પોતાની છાંયડી વાંકી-વાંકી દેખાય, તો એ વ્યક્તિ ચાર કે પાંચ મહિના જીવે છે.

અનભ્રે વિદ્યુતં પશ્યેદ્ દક્ષિણાં દિશમાસ્થિતામ્ ઉદકે ધનુર્ ઐન્દ્રં વા ત્રીણિ દ્વૌ વા સ જીવતિ

જો કોઈને વાદળ વિના વીજળી દેખાય, અથવા દક્ષિણ દિશામાં વીજળી સ્થિર દેખાય, અથવા પાણીમાં ઇન્દ્રધનુષ દેખાય, તો એ વ્યક્તિ ત્રણ કે બે મહિના જીવે છે.

અપ્સુ વા યદિ વાદર્શે યો હ્યાત્માનં ન પશ્યતિ અશિરસ્કં તથા પશ્યેન્ માસાદ્ ઊર્ધ્વં ન જીવતિ

જો કોઈને પાણીમાં કે કાચમાં પોતાનો પ્રતિબિંબ ન દેખાય, અથવા પોતાને માથા વિના દેખાય, તો એ વ્યક્તિ એક મહિના કરતા વધારે જીવી શકતો નથી.

શવગન્ધિ ભવેદ્ગાત્રં વસાગન્ધમથાપિ વા મૃત્યુર્હ્યુપાગતસ્તસ્ય અર્ધમાસાન્ન જીવતિ

જો શરીરમાંથી શવ જેવી વાસ આવે, અથવા ચરબી જેવી વાસ આવે, તો એ વ્યક્તિ પાસે મૃત્યુ આવી ગયું છે; એ અડધો મહિનો પણ જીવી શકતો નથી.