લિઙ્ગપુરાણમ્

ઉક્તકાલે શુચિર્ભૂત્વા શુદ્ધાં ગચ્છેચ્છુચિસ્મિતામ્ ઇત્યેવં સંપ્રસંગેન યતીનાં ધર્મસંગ્રહે

નક્કી કરેલા સમયે, શુદ્ધ થઈને, શુદ્ધ અને સ્મિતવાળી સ્ત્રી પાસે જવું જોઈએ. યતિઓના ધર્મસંગ્રહમાં સંયોગ વિષે આવું કહેવાયું છે.

સર્વેષામેવ ભૂતાનાં સદાચારઃ પ્રકીર્તિતઃ યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્ વાપિ સદાચારં શુચિર્નરઃ

બધા જીવ માટે સદાચાર જણાવવામાં આવ્યો છે. શુદ્ધ મનુષ્ય જે સદાચારનું પઠન કરે છે કે સાંભળે છે—

શ્રાવયેદ્વા યથાન્યાયં બ્રાહ્મણાન્ દગ્ધકિલ્બિષાન્ બ્રહ્મલોકમનુપ્રાપ્ય બ્રહ્મણા સહ મોદતે

અથવા યોગ્ય રીતે પાપમુક્ત બ્રાહ્મણોને સંભળાવે છે, તે બ્રહ્મલોકમાં પહોંચી, બ્રહ્મા સાથે આનંદ મેળવે છે.

અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ યતીનામિહ નિશ્ચિતમ્ પ્રાયશ્ચિત્તં શિવપ્રોક્તં યતીનાં પાપશોધનમ્

હવે હું અહીં નિશ્ચિત થયેલું યતિઓનું પ્રાયશ્ચિત્ કહું છું, જે મહાદેવે કહ્યું છે અને યતિઓના પાપો દૂર કરે છે.

પાપં હિ ત્રિવિધં જ્ઞેયં વાઙ્મનઃકાયસંભવમ્ સતતં હિ દિવા રાત્રૌ યેનેદં વેષ્ટ્યતે જગત્

પાપ ત્રણ પ્રકારનું છે—વાણી, મન અને શરીરથી ઉત્પન્ન થાય છે; જે દિવસે-રાતે સતત આખા જગતને ઘેરી લે છે.

તત્કર્મણા વિનાપ્યેષ તિષ્ઠતીતિ પરા શ્રુતિઃ ક્ષણમેવં પ્રયોજ્યં તુ આયુષ્યં તુ વિધારણમ્

મહાન શાસ્ત્ર કહે છે કે કર્મ વિના પણ એ પાપ ટકી રહે છે. તેથી, જીવન હંમેશા સાચવવું જોઈએ.

ભવેદ્યોગો ઽપ્રમત્તસ્ય યોગો હિ પરમં બલમ્ ન હિ યોગાત્પરં કિંચિન્ નરાણાં દૃશ્યતે શુભમ્

જાગૃત મનુષ્યમાં યોગ થાય છે; યોગ સર્વોત્તમ શક્તિ છે. મનુષ્યોમાં યોગ કરતાં શ્રેષ્ઠ અને શુભ બીજું કંઈ નથી.

તસ્માદ્ યોગં પ્રશંસન્તિ ધર્મયુક્તા મનીષિણઃ અવિદ્યાં વિદ્યયા જિત્વા પ્રાપ્યૈશ્વર્યમનુત્તમમ્

એથી, ધર્મયુક્ત વિદ્વાનો યોગની પ્રશંસા કરે છે; જ્ઞાનથી અજ્ઞાનને જીતીને, શ્રેષ્ઠ વૈભવ મેળવે છે.

દૃષ્ટ્વા પરાવરં ધીરાઃ પરં ગચ્છન્તિ તત્પદમ્ વ્રતાનિ યાનિ ભિક્ષૂણાં તથૈવોપવ્રતાનિ ચ

ઉચ્ચ અને નીચું બંને જોઈ, સ્થિર મનવાળા એ પરમ પદને પામે છે. ભિક્ષુઓના વ્રત અને ઉપવ્રત પણ એમ જ છે.

એકૈકાતિક્રમે તેષાં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે ઉપેત્ય તુ સ્ત્રિયં કામાત્ પ્રાયશ્ચિત્તં વિનિર્દિશેત્

એમાંથી દરેકના ભંગ માટે પ્રાયશ્ચિત્ નક્કી કરાયું છે. જો કોઈ કામવશ સ્ત્રી પાસે જાય, તો ખાસ પ્રાયશ્ચિત્ કરવું જોઈએ.

પ્રાણાયામસમાયુક્તં ચરેત્સાંતપનં વ્રતમ્ તતશ્ચરતિ નિર્દેશાત્ કૃચ્છ્રં ચાન્તે સમાહિતઃ

પ્રાણાયામ સાથે સાંતપન વ્રત કરવું જોઈએ; પછી, નિર્દેશ પ્રમાણે અંતે કૃચ્છ્ર વ્રત એકાગ્રતાથી કરવું.

પુનર્ આશ્રમમ્ આગત્ય ચરેદ્ભિક્ષુરતન્દ્રિતઃ ન ધર્મયુક્તમનૃતં હિનસ્તીતિ મનીષિણઃ

પછી ફરી આશ્રમમાં આવી, ભિક્ષુએ આળસ વિના આચરણ કરવું. વિદ્વાનો કહે છે કે, ધર્મ સાથે પણ અસત્ય ટકી શકતું નથી.

તથાપિ ન ચ કર્તવ્યં પ્રસંગો હ્યેષ દારુણઃ અહોરાત્રોપવાસશ્ ચ પ્રાણાયામશતં તથા

છતાં પણ, એવો સંબંધ ક્યારેય ન કરવો જોઈએ, કારણ કે એ ભયાનક છે. એક દિવસ-રાતનું ઉપવાસ અને એકસો પ્રાણાયામ કરવું જોઈએ.

અસદ્વાદો ન કર્તવ્યો યતિના ધર્મલિપ્સુના પરમાપદ્ગતેનાપિ ન કાર્યં સ્તેયમપ્યુત

ધર્મની ઇચ્છાવાળો યતિ, ભલે તે મહા મુશ્કેલીમાં હોય, કદી પણ ખોટું બોલવું કે ચોરી કરવી નહિ.

સ્તેયાદભ્યધિકઃ કશ્ચિન્ નાસ્ત્યધર્મ ઇતિ શ્રુતિઃ હિંસા હ્યેષા પરા સૃષ્ટા સ્તૈન્યં વૈ કથિતં તથા

શાસ્ત્ર કહે છે કે ચોરી કરતાં મોટું પાપ બીજું નથી; ચોરી એ મહાન હિંસા ગણાય છે.

યદેતદ્દ્રવિણં નામ પ્રાણા હ્યેતે બહિશ્ચરાઃ સ તસ્ય હરતે પ્રાણાન્ યો યસ્ય હરતે ધનમ્

જેને ધન કહે છે, એ જીવનો બહારનો પ્રાણ છે; જે બીજાનું ધન લઈ જાય છે, એ તેનું જીવન જ લઈ જાય છે.

એવં કૃત્વા સુદુષ્ટાત્મા ભિન્નવૃત્તો વ્રતાચ્ચ્યુતઃ ભૂયો નિર્વેદમાપન્નશ્ ચરેચ્ચાન્દ્રાયણં વ્રતમ્

જે દુષ્ટ મનથી આવું કરે છે અને વ્રતથી વિમુખ થાય છે, એ પછાતાપમાં આવીને ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ.

વિધિના શાસ્ત્રદૃષ્ટેન સંવત્સરમિતિ શ્રુતિઃ તતઃ સંવત્સરસ્યાન્તે ભૂયઃ પ્રક્ષીણકલ્મષઃ પુનર્નિર્વેદમાપન્નશ્ ચરેદ્ભિક્ષુરતન્દ્રિતઃ

શાસ્ત્રમાં જે રીતે કહેલું છે, એ પ્રમાણે આ વ્રત એક વર્ષ ચાલે છે; વર્ષ પૂરે પાપ ઓછું થાય પછી, ફરી નિશ્ચયપૂર્વક ભિક્ષુવૃત્તિ નિરંતર પાલન કરવી.

અહિંસા સર્વભૂતાનાં કર્મણા મનસા ગિરા અકામાદપિ હિંસેત યદિ ભિક્ષુઃ પશૂન્ કૃમીન્

કર્મ, મન અને વાણીથી સર્વ જીવ પ્રત્યે અહિંસા રાખવી જોઈએ; ભિક્ષુ જો અજાણતા પણ પ્રાણીઓ કે જીવજંતુઓને દુઃખ આપે, તો એ પણ હિંસા જ ગણાય.

કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રં કુર્વીત ચાન્દ્રાયણમથાપિ વા સ્કન્દેદિન્દ્રિયદૌર્બલ્યાત્ સ્ત્રિયં દૃષ્ટ્વા યતિર્યદિ

તેને કઠોર કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્ર અથવા ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ; અથવા ઇન્દ્રિયોની દુર્બળતાથી યતિએ સ્ત્રીને જોઈને વિર્યસ્રાવ કર્યો હોય—

તેન ધારયિતવ્યા વૈ પ્રાણાયામાસ્તુ ષોડશ દિવા સ્કન્નસ્ય વિપ્રસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે

તો તેને દિવસમાં સોળ વખત પ્રાણાયામ કરવો જોઈએ; બ્રાહ્મણ માટે આવો વિર્યસ્રાવ થાય ત્યારે આ પ્રાયશ્ચિત્ત કહેવાયું છે.

ત્રિરાત્રમુપવાસાશ્ ચ પ્રાણાયામશતં તથા રાત્રૌ સ્કન્નઃ શુચિઃ સ્નાત્વા દ્વાદશૈવ તુ ધારણા

રાત્રે વિર્યસ્રાવ થાય તો, સ્નાન કરીને શુદ્ધ થઈ, તેને બાર પ્રાણાયામ અને ત્રણ રાત ઉપવાસ કરવો જોઈએ.

પ્રાણાયામેન શુદ્ધાત્મા વિરજા જાયતે દ્વિજાઃ એકાન્નં મધુમાંસં વા અશૃતાન્નં તથૈવ ચ

પ્રાણાયામથી બ્રાહ્મણ શુદ્ધ અને નિર્મળ બને છે; પછી એક જ વાર ભોજન, કે મધ, કે માંસ, કે પાણી વિના રાંધેલું ખાવું.

અભોજ્યાનિ યતીનાં તુ પ્રત્યક્ષલવણાનિ ચ એકૈકાતિક્રમાત્તેષાં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતે

યતિઓ માટે મીઠું અને અન્ય નિષિદ્ધ ખોરાક ખાવું નહિ; દરેક ઉલ્લંઘન માટે પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.

પ્રાજાપત્યેન કૃચ્છ્રેણ તતઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે વ્યતિક્રમાશ્ ચ યે કેચિદ્ વાઙ્મનઃકાયસંભવાઃ

પ્રજાપત્ય કૃચ્છ્ર વ્રતથી પાપમાંથી મુક્તિ મળે છે; વાણી, મન કે શરીરથી થયેલા બધા ઉલ્લંઘન માટે—

સદ્ભિઃ સહ વિનિશ્ચિત્ય યદ્બ્રૂયુસ્તત્સમાચરેત્

સજ્જનો સાથે વિચાર કરીને જે યોગ્ય લાગે તેવું જ કરવું.

ચરેદ્ધિ શુદ્ધઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચનઃ સમસ્તભૂતેષુ ચ સત્સમાહિતઃ સ્થાનં ધ્રુવં શાશ્વતમવ્યયં તુ પરં હિ ગત્વા ન પુનર્હિ જાયતે

જે શુદ્ધ છે, સોનાં, માટીના ગોળા અને પથ્થરને સમાન જુએ છે, અને સર્વ જીવમાં સ્થિર છે, તે શાશ્વત, અવિનાશી પરમ સ્થાન પામે છે અને પછી ફરી જન્મે નહિ.

અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ અરિષ્ટાનિ નિબોધત યેન જ્ઞાનવિશેષેણ મૃત્યું પશ્યન્તિ યોગિનઃ

હવે હું અરીષ્ટો કહું છું, સાંભળો—જેના દ્વારા વિશેષ જ્ઞાનથી યોગીઓ મૃત્યુને ઓળખે છે.

અરુન્ધતીં ધ્રુવં ચૈવ સોમછાયાં મહાપથમ્ યો ન પશ્યેન્ન જીવેત્સ નરઃ સંવત્સરાત્પરમ્

જે મનુષ્યને અરુંધતી, ધ્રુવ તારા, ચંદ્રની છાયા કે આકાશગંગા દેખાતી નથી, તે વર્ષથી વધુ જીવતો નથી.