ઓષધ્યશ્ ચ રજોદોષાઃ સ્ત્રીણાં રાગાદિભિર્ નૃણામ્ અકાલકૃષ્ટા વિધ્વસ્તાઃ પુનરુત્પાદિતાસ્ તથા
વનસ્પતિઓ પણ અશુદ્ધિ અને સ્ત્રી-પુરુષોમાં રાગ વગેરે દોષોથી અસરગ્રસ્ત થાય છે. એ પાક સમય પહેલા તૂટી જાય છે, નાશ પામે છે અને પછી ફરીથી એ જ રીતે ઉગે છે.
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ન સંભાષ્યા રજસ્વલા પ્રથમે ઽહનિ ચાણ્ડાલી યથા વર્જ્યા તથાઙ્ગના
આથી, દરેક રીતે પ્રયત્ન કરીને, માસિક ધર્મવાળી સ્ત્રી સાથે વાત ન કરવી. પ્રથમ દિવસે, જેમ ચંડાળ સ્ત્રી ટાળવી, એમ જ એ સ્ત્રીને પણ ટાળવી.
દ્વિતીયે ઽહનિ વિપ્રા હિ યથા વૈ બ્રહ્મઘાતિની તૃતીયે ઽહ્નિ તદર્ધેન ચતુર્થે ઽહનિ સુવ્રતાઃ
બીજા દિવસે, ભાઈઓ, એ સ્ત્રીને એવા જ રીતે ટાળવી, જેમ બ્રાહ્મણહત્યારણને ટાળીએ. ત્રીજા દિવસે એ અડધું ટાળવું અને ચોથા દિવસે, ધર્મનિષ્ઠો,
સ્નાત્વાર્ધમાસાત્ સંશુદ્ધા તતઃ શુદ્ધિર્ભવિષ્યતિ આ ષોડશાત્ તતઃ સ્ત્રીણાં મૂત્રવચ્છૌચમિષ્યતે
સ્નાન કર્યા પછી અડધા માસે એ શુદ્ધ ગણાય છે. ત્યારબાદ શુદ્ધિ મળે છે. પછી સોળમા દિવસે સ્ત્રીઓ માટે મૂત્ર જેવી સાફ સફાઈ માનવામાં આવે છે.
પઞ્ચરાત્રં તથાસ્પૃશ્યા રજસા વર્તતે યદિ સા વિંશદ્દિવસાદૂર્ધ્વં રજસા પૂર્વવત્તથા
જો એનું રજસ પાંચ રાત સુધી રહે, તો એ અસ્પૃશ્ય જ ગણાય. અને જો વીસ દિવસથી વધુ ચાલે, તો એ પહેલાં જેવું જ દોષ રહે છે.
સ્નાનં શૌચં તથા ગાનં રોદનં હસનં તથા યાનમભ્યઞ્જનં નારી દ્યૂતં ચૈવાનુલેપનમ્
સ્નાન, સફાઈ, ગીત ગાવું, રડવું, હસવું, મુસાફરી, તેલ લગાવવું, જુગાર રમવું અને શૃંગાર કરવું—આ બધું સ્ત્રીએ ટાળવું જોઈએ.
દિવાસ્વપ્નં વિશેષેણ તથા વૈ દન્તધાવનમ્ મૈથુનં માનસં વાપિ વાચિકં દેવતાર્ચનમ્
ખાસ કરીને દિવસે ઊંઘવું, દાંત ઘસવું, મનથી કે બોલથી સંભોગ, દેવપૂજા—આ બધું ટાળવું જોઈએ.
વર્જયેત્સર્વયત્નેન નમસ્કારં રજસ્વલા રજસ્વલાઙ્ગનાસ્પર્શસંભાષે ચ રજસ્વલા
માસિક ધર્મવાળી સ્ત્રીએ દરેક રીતે નમસ્કાર ટાળવો. અને એવી સ્ત્રીને સ્પર્શ કરવો કે વાત કરવી પણ ટાળવી.
સંત્યાગં ચૈવ વસ્ત્રાણાં વર્જયેત્સર્વયત્નતઃ સ્નાત્વાન્યપુરુષં નારી ન સ્પૃશેત્તુ રજસ્વલા
કપડાં ફેંકવા પણ દરેક રીતે ટાળવું. સ્નાન કર્યા પછી માસિક ધર્મવાળી સ્ત્રીએ બીજાને સ્પર્શ ન કરવો.
ઈક્ષયેદ્ભાસ્કરં દેવં બ્રહ્મકૂર્ચં તતઃ પિબેત્ કેવલં પઞ્ચગવ્યં વા ક્ષીરં વા ચાત્મશુદ્ધયે
એણે સૌપ્રથમ સૂર્યને જોવો, પછી બ્રહ્મા ઘાસથી પવિત્ર કરેલું પાણી, કે તો માત્ર પંચગવ્ય કે દૂધ પીવું—આથી પોતાનું શારીરિક શુદ્ધિકરણ થાય છે.
ચતુર્થ્યાં સ્ત્રી ન ગમ્યા તુ ગતો ઽલ્પાયુઃ પ્રસૂયતે વિદ્યાહીનં વ્રતભ્રષ્ટં પતિતં પારદારિકમ્
ચોથા દિવસે સ્ત્રી પાસે ન જવું. જો જાય તો, એના ગર્ભથી ઓછા આયુષ્યવાળો, વિદ્યા વિનાનો, વ્રતભ્રષ્ટ, પતિત કે પરસ્ત્રીગામી સંતાન થાય છે.
દારિદ્ર્યાર્ણવમગ્નં ચ તનયં સા પ્રસૂયતે કન્યાર્થિનૈવ ગન્તવ્યા પઞ્ચમ્યાં વિધિવત્પુનઃ
એવી સ્ત્રી ગરીબીના દરિયામાં ડૂબેલો સંતાન આપે છે. પાંચમા દિવસે, નિયમ પ્રમાણે, જે પુત્રી ઈચ્છે એ જ સ્ત્રી પાસે જઈ શકે.
રક્તાધિક્યાદ્ભવેન્નારી શુક્રાધિક્યે ભવેત્પુમાન્ સમે નપુંસકં ચૈવ પઞ્ચમ્યાં કન્યકા ભવેત્
સ્ત્રીમાં રક્ત વધારે હોય તો પુત્રી થાય, શુક્ર વધારે હોય તો પુત્ર થાય, બંને સમાન હોય તો નપુંસક સંતાન થાય, અને પાંચમા દિવસે પુત્રી થાય છે.
ષષ્ઠ્યાં ગમ્યા મહાભાગા સત્પુત્રજનની ભવેત્ પુત્રત્વં વ્યઞ્જયેત્તસ્ય જાતપુત્રો મહાદ્યુતિઃ
છઠ્ઠા દિવસે, ધન્યજનોએ, સ્ત્રી પાસે જઈ શકાય અને એ પુત્રવંતી થાય છે. એવો પુત્ર જન્મે છે જે તેજસ્વી અને સાચો પુત્ર ગણાય છે.
પુમિતિ નરકસ્યાખ્યા દુઃખં ચ નરકં વિદુઃ પુંસસ્ત્રાણાન્વિતં પુત્રં તથાભૂતં પ્રસૂયતે
'પુમ' શબ્દનો અર્થ નરક છે, અને નરક એટલે દુઃખ. એવો પુત્ર જન્મે છે જેમાં પુરુષત્વ હોય છે.
સપ્તમ્યાં ચૈવ કન્યાર્થી ગચ્છેત્સૈવ પ્રસૂયતે અષ્ટમ્યાં સર્વસમ્પન્નં તનયં સમ્પ્રસૂયતે
સાતમા દિવસે પુત્રી ઈચ્છનાર જઈ શકે, ત્યારે પુત્રી થાય છે. અને આઠમા દિવસે સર્વસંપન્ન સંતાન જન્મે છે.
નવમ્યાં દારિકાયાર્થી દશમ્યાં પણ્ડિતો ભવેત્ એકાદશ્યાં તથા નારીં જનયેત્સૈવ પૂર્વવત્
નવમ દિવસે પુત્રી ઇચ્છનારને પુત્રી મળે છે; દસમ દિવસે વિદ્વાન થાય છે; એ જ રીતે, એકાદશ દિવસે ફરી સ્ત્રી જન્મે છે.
દ્વાદશ્યાં ધર્મતત્ત્વજ્ઞં શ્રૌતસ્માર્તપ્રવર્તકમ્ ત્રયોદશ્યાં જડાં નારીં સર્વસંકરકારિણીમ્
દ્વાદશ દિવસે ધર્મના તત્વને જાણનાર અને શાસ્ત્રોક્ત તથા સ્મૃતિકર્મો કરાવનાર સંતાન થાય છે; ત્રયોદશ દિવસે મૂર્ખ સ્ત્રી, જે ગડબડ ફેલાવે છે, જન્મે છે.
જનયત્યઙ્ગના યસ્માન્ ન ગચ્છેત્સર્વયત્નતઃ ચતુર્દશ્યાં યદા ગચ્છેત્ સા પુત્રજનની ભવેત્
આથી, ત્રયોદશ દિવસે સ્ત્રીએ ક્યારેય સંયોગ ન કરવો જોઈએ; પણ ચતુર્દશ દિવસે સંયોગ કરે તો પુત્રને જન્મ આપે છે.
પઞ્ચદશ્યાં ચ ધર્મિષ્ઠાં ષોડશ્યાં જ્ઞાનપારગમ્ સ્ત્રીણાં વૈ મૈથુને કાલે વામપાર્શ્વે પ્રભઞ્જનઃ
પંદરમ દિવસે ધર્મપ્રિય સ્ત્રી જન્મે છે; સોળમ દિવસે જ્ઞાનમાં પારંગત સ્ત્રી થાય છે. સ્ત્રીઓ સાથે સંયોગ સમયે ડાબી બાજુએ વાયુ પ્રવર્તે છે.
ચરેદ્યદિ ભવેન્નારી પુમાંસં દક્ષિણે લભેત્ સ્ત્રીણાં મૈથુનકાલે તુ પાપગ્રહવિવર્જિતે
એ સમયે જો સ્ત્રી તરફ પ્રવૃત્તિ થાય તો પુત્રી થાય; જમણી બાજુએ પુત્ર મળે છે. સ્ત્રીઓ સાથે સંયોગ સમયે, જ્યારે દુષ્કર્મોના ગ્રહો ન હોય—
ઉક્તકાલે શુચિર્ભૂત્વા શુદ્ધાં ગચ્છેચ્છુચિસ્મિતામ્ ઇત્યેવં સંપ્રસંગેન યતીનાં ધર્મસંગ્રહે
નક્કી કરેલા સમયે, શુદ્ધ થઈને, શુદ્ધ અને સ્મિતવાળી સ્ત્રી પાસે જવું જોઈએ. યતિઓના ધર્મસંગ્રહમાં સંયોગ વિષે આવું કહેવાયું છે.
સર્વેષામેવ ભૂતાનાં સદાચારઃ પ્રકીર્તિતઃ યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્ વાપિ સદાચારં શુચિર્નરઃ
બધા જીવ માટે સદાચાર જણાવવામાં આવ્યો છે. શુદ્ધ મનુષ્ય જે સદાચારનું પઠન કરે છે કે સાંભળે છે—
શ્રાવયેદ્વા યથાન્યાયં બ્રાહ્મણાન્ દગ્ધકિલ્બિષાન્ બ્રહ્મલોકમનુપ્રાપ્ય બ્રહ્મણા સહ મોદતે
અથવા યોગ્ય રીતે પાપમુક્ત બ્રાહ્મણોને સંભળાવે છે, તે બ્રહ્મલોકમાં પહોંચી, બ્રહ્મા સાથે આનંદ મેળવે છે.
અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ યતીનામિહ નિશ્ચિતમ્ પ્રાયશ્ચિત્તં શિવપ્રોક્તં યતીનાં પાપશોધનમ્
હવે હું અહીં નિશ્ચિત થયેલું યતિઓનું પ્રાયશ્ચિત્ કહું છું, જે મહાદેવે કહ્યું છે અને યતિઓના પાપો દૂર કરે છે.
પાપં હિ ત્રિવિધં જ્ઞેયં વાઙ્મનઃકાયસંભવમ્ સતતં હિ દિવા રાત્રૌ યેનેદં વેષ્ટ્યતે જગત્
પાપ ત્રણ પ્રકારનું છે—વાણી, મન અને શરીરથી ઉત્પન્ન થાય છે; જે દિવસે-રાતે સતત આખા જગતને ઘેરી લે છે.
તત્કર્મણા વિનાપ્યેષ તિષ્ઠતીતિ પરા શ્રુતિઃ ક્ષણમેવં પ્રયોજ્યં તુ આયુષ્યં તુ વિધારણમ્
મહાન શાસ્ત્ર કહે છે કે કર્મ વિના પણ એ પાપ ટકી રહે છે. તેથી, જીવન હંમેશા સાચવવું જોઈએ.
ભવેદ્યોગો ઽપ્રમત્તસ્ય યોગો હિ પરમં બલમ્ ન હિ યોગાત્પરં કિંચિન્ નરાણાં દૃશ્યતે શુભમ્
જાગૃત મનુષ્યમાં યોગ થાય છે; યોગ સર્વોત્તમ શક્તિ છે. મનુષ્યોમાં યોગ કરતાં શ્રેષ્ઠ અને શુભ બીજું કંઈ નથી.
તસ્માદ્ યોગં પ્રશંસન્તિ ધર્મયુક્તા મનીષિણઃ અવિદ્યાં વિદ્યયા જિત્વા પ્રાપ્યૈશ્વર્યમનુત્તમમ્
એથી, ધર્મયુક્ત વિદ્વાનો યોગની પ્રશંસા કરે છે; જ્ઞાનથી અજ્ઞાનને જીતીને, શ્રેષ્ઠ વૈભવ મેળવે છે.
દૃષ્ટ્વા પરાવરં ધીરાઃ પરં ગચ્છન્તિ તત્પદમ્ વ્રતાનિ યાનિ ભિક્ષૂણાં તથૈવોપવ્રતાનિ ચ
ઉચ્ચ અને નીચું બંને જોઈ, સ્થિર મનવાળા એ પરમ પદને પામે છે. ભિક્ષુઓના વ્રત અને ઉપવ્રત પણ એમ જ છે.