લિઙ્ગપુરાણમ્

એકાહાદ્ યજ્ઞયાજિનાં શુદ્ધિરુક્તા સ્વયંભુવા તતસ્ત્વધીતશાખાનાં ચતુર્ભિઃ સર્વદેહિનામ્

એક દિવસના યજ્ઞ કરનારની શુદ્ધિ સ્વયંભુએ એવી જ ગણાવી છે. પછી, ચાર શાખા ભણનાર માટે પણ, એ શુદ્ધિ બધા જીવ માટે લાગુ પડે છે.

સૂતકં પ્રેતકં નાસ્તિ ત્ર્યહાદ્ ઊર્ધ્વમ્ અમુત્ર વૈ અર્વાગ્ એકાદશાહાન્તં બાન્ધવાનાં દ્વિજોત્તમાઃ

અહીંથી પરલોકમાં, જન્મ કે મૃત્યુનું અશૌચ્ય ત્રણ દિવસ પછી રહેતું નથી. પણ અહીં, શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, સગાં માટે એ અગિયાર દિવસ સુધી રહે છે.

સ્નાનમાત્રેણ વૈ શુદ્ધિર્ મરણે સમુપસ્થિતે તત ઋતુત્રયાદર્વાગ્ એકાહઃ પરિગીયતે

મૃત્યુ સમયે માત્ર સ્નાનથી જ શુદ્ધિ થાય છે. પછી ત્રણ ઋતુ પછી, એક દિવસનું અશૌચ્ય ગણાય છે.

સપ્તવર્ષાત્ તતશ્ચાર્વાક્ ત્રિરાત્રં હિ તતઃ પરમ્ દશાહં બ્રાહ્મણાનાં વૈ પ્રથમે ઽહનિ વા પિતુઃ

સાત વર્ષ પછી, પછી ત્રણ રાત, અને પછી બ્રાહ્મણો માટે દસ દિવસનું અશૌચ્ય રહે છે. પિતાના મૃત્યુ પર તો એ પહેલો જ દિવસ ગણાય છે.

દશાહં સૂતિકાશૌચં માતુરપ્યેવમવ્યયાઃ અર્વાક્ ત્રિવર્ષાત્સ્નાનેન બાન્ધવાનાં પિતુઃ સદા

પ્રસૂતિનું અશૌચ્ય દસ દિવસનું છે, માતા માટે પણ આવું જ ગણાય છે. ત્રણ વર્ષ પછી, પિતાના સગાંઓ માટે માત્ર સ્નાનથી શુદ્ધિ થાય છે.

અષ્ટાબ્દાદ્ એકરાત્રેણ શુદ્ધિઃ સ્યાદ્ બાન્ધવસ્ય તુ દ્વાદશાબ્દાત્તતશ્ચાર્વાક્ ત્રિરાત્રં સ્ત્રીષુ સુવ્રતાઃ

આઠ વર્ષ પછી, સગાં માટે એક રાતમાં શુદ્ધિ થાય છે. બાર વર્ષ પછી, સારા વર્તન ધરાવનારાઓ, સ્ત્રીઓ માટે ત્રણ રાતનું અશૌચ્ય ગણાય છે.

સપિણ્ડતા ચ પુરુષે સપ્તમે વિનિવર્તતે અતિક્રાન્તે દશાહે તુ ત્રિરાત્રમશુચિર્ભવેત્

સપિંડ સંબંધ સાતમું વર્ષ પૂરું થાય ત્યારે છૂટી જાય છે. દસ દિવસ પછી, અશૌચ્ય ત્રણ રાત સુધી રહે છે.

તતઃ સંનિહિતો વિપ્રશ્ ચાર્વાક્ પૂર્વં તદેવ વૈ સંવત્સરે વ્યતીતે તુ સ્નાનમાત્રેણ શુધ્યતિ

પછી, જેમ પહેલાં હતું તેમ, હાજર રહેનાર બ્રાહ્મણ માટે પણ એ જ નિયમ છે. એક વર્ષ પૂરુ થયા પછી, માત્ર સ્નાનથી શુદ્ધિ થાય છે.

સ્પૃષ્ટ્વા પ્રેતં ત્રિરાત્રેણ ધર્માર્થં સ્નાનમુચ્યતે દાહકાનાં ચ નેતૄણાં સ્નાનમાત્રમબાન્ધવે

મૃતદેહને સ્પર્શ કર્યા પછી, ધર્મ માટે ત્રણ રાત પછી સ્નાન કરવું એ શુદ્ધિ ગણાય છે. મૃતદેહ દહન કરનાર કે લઈ જનાર, સગાં ન હોય તો માત્ર સ્નાનથી શુદ્ધ થાય છે.

અનુગમ્ય ચ વૈ સ્નાત્વા ઘૃતં પ્રાશ્ય વિશુધ્યતિ આચાર્યમરણે ચૈવ ત્રિરાત્રં શ્રોત્રિયે મૃતે

મૃતકને અનુસરીને, સ્નાન કરીને ઘી પીવાથી શુદ્ધિ થાય છે. ગુરુના મૃત્યુ પર અને શ્રોત્રીયના મૃત્યુ પર પણ ત્રણ રાતનું અશૌચ્ય ગણાય છે.

પક્ષિણી માતુલાનાં ચ સોદરાણાં ચ વા દ્વિજાઃ ભૂપાનાં મણ્ડલીનાં ચ સદ્યો નીરાષ્ટ્રવાસિનામ્

મામા, ભાઈઓ અને દ્વિજો માટે, રાજા અને તેમના સહયોગીઓ માટે, તથા રાજ્યની બહાર રહેતા લોકો માટે તરત જ શુદ્ધિ થાય છે.

કેવલં દ્વાદશાહેન ક્ષત્ત્રિયાણાં દ્વિજોત્તમાઃ નાભિષિક્તસ્ય ચાશૌચં સંપ્રમાદેષુ વૈ રણે

શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, ક્ષત્રિય માટે માત્ર બાર દિવસનું અશૌચ્ય છે. અભિષેક ન થયેલા માટે, ભૂલથી કે યુદ્ધમાં અશૌચ્ય ગણાય છે.

વૈશ્યઃ પઞ્ચદશાહેન શૂદ્રો માસેન શુધ્યતિ ઇતિ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તા દ્રવ્યશુદ્ધિરનુત્તમા

વૈશ્ય પંદર દિવસમાં અને શૂદ્ર એક મહિને શુદ્ધ થાય છે. આ રીતે, વસ્તુઓની શ્રેષ્ઠ શુદ્ધિ સંક્ષિપ્તમાં કહી છે.

અશૌચં ચાનુપૂર્વ્યેણ યતીનાં નૈવ વિદ્યતે ત્રેતાપ્રભૃતિ નારીણાં માસિ માસ્યાર્તવં દ્વિજાઃ

યતિઓ માટે ક્રમશઃ અશૌચ્ય નથી. ત્રેતાયુગથી, દ્વિજો, સ્ત્રીઓ માટે દર મહિને રજસ્વલા સમયે અશૌચ્ય ગણાય છે.

કૃતે સકૃદ્ યુગવશાજ્ જાયન્તે વૈ સહૈવ તુ પ્રયાન્તિ ચ મહાભાગા ભાર્યાભિઃ કુરવો યથા

કૃતયુગમાં, યુગ પ્રમાણે, બધા સાથે જન્મે છે અને મહાન લોકો પોતાની પત્નીઓ સાથે, કુરુઓની જેમ, સાથે જ વિદાય લે છે.

વર્ણાશ્રમવ્યવસ્થા ચ ત્રેતાપ્રભૃતિ સુવ્રતાઃ ભારતે દક્ષિણે વર્ષે વ્યવસ્થા નેતરેષ્વથ

સારા વર્તન ધરાવનારાઓ, ત્રેતાયુગથી varn અને આશ્રમની વ્યવસ્થા ભારતના દક્ષિણ ભાગમાં છે, બીજાં પ્રદેશોમાં નથી.

મહાવીતે સુવીતે ચ જંબૂદ્વીપે તથાષ્ટસુ શાકદ્વીપાદિષુ પ્રોક્તો ધર્મો વૈ ભારતે યથા

મહાવીત, સુવીત, જાંબુદ્વીપ અને આઠ શાકદ્વીપ સહિતના પ્રદેશોમાં પણ, ધર્મ એ ભારતની જેમ જ ગણાયો છે.

રસોલ્લાસા કૃતે વૃત્તિસ્ ત્રેતાયાં ગૃહવૃક્ષજા સૈવાર્તવકૃતાદ્ દોષાદ્ રાગદ્વેષાદિભિર્ નૃણામ્

કૃતયુગમાં જીવન માટે જે જરૂરી હતું તે રસમાંથી મળતું હતું. ત્રેતાયુગમાં ઘર પાસે ઉગાડેલા વૃક્ષોમાંથી મળતું હતું. પણ ઋતુબહાર પાક લેવા અને લોકોમાં રાગ-દ્વેષ જેવી ખોટો વધતા આ બદલાઈ ગયું.

મૈથુનાત્કામતો વિપ્રાસ્ તથૈવ પરુષાદિભિઃ યવાદ્યાઃ સમ્પ્રજાયન્તે ગ્રામ્યારણ્યાશ્ચતુર્દશ

ભાઈઓ, કામવાસનાથી અને કઠોરતા જેવી વૃત્તિઓથી, ચૌદ જાતના અનાજ, જેમ કે જવાર વગેરે, ગામડાં અને જંગલ બંનેમાં ઉપજવા લાગ્યા.

ઓષધ્યશ્ ચ રજોદોષાઃ સ્ત્રીણાં રાગાદિભિર્ નૃણામ્ અકાલકૃષ્ટા વિધ્વસ્તાઃ પુનરુત્પાદિતાસ્ તથા

વનસ્પતિઓ પણ અશુદ્ધિ અને સ્ત્રી-પુરુષોમાં રાગ વગેરે દોષોથી અસરગ્રસ્ત થાય છે. એ પાક સમય પહેલા તૂટી જાય છે, નાશ પામે છે અને પછી ફરીથી એ જ રીતે ઉગે છે.

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ન સંભાષ્યા રજસ્વલા પ્રથમે ઽહનિ ચાણ્ડાલી યથા વર્જ્યા તથાઙ્ગના

આથી, દરેક રીતે પ્રયત્ન કરીને, માસિક ધર્મવાળી સ્ત્રી સાથે વાત ન કરવી. પ્રથમ દિવસે, જેમ ચંડાળ સ્ત્રી ટાળવી, એમ જ એ સ્ત્રીને પણ ટાળવી.

દ્વિતીયે ઽહનિ વિપ્રા હિ યથા વૈ બ્રહ્મઘાતિની તૃતીયે ઽહ્નિ તદર્ધેન ચતુર્થે ઽહનિ સુવ્રતાઃ

બીજા દિવસે, ભાઈઓ, એ સ્ત્રીને એવા જ રીતે ટાળવી, જેમ બ્રાહ્મણહત્યારણને ટાળીએ. ત્રીજા દિવસે એ અડધું ટાળવું અને ચોથા દિવસે, ધર્મનિષ્ઠો,

સ્નાત્વાર્ધમાસાત્ સંશુદ્ધા તતઃ શુદ્ધિર્ભવિષ્યતિ આ ષોડશાત્ તતઃ સ્ત્રીણાં મૂત્રવચ્છૌચમિષ્યતે

સ્નાન કર્યા પછી અડધા માસે એ શુદ્ધ ગણાય છે. ત્યારબાદ શુદ્ધિ મળે છે. પછી સોળમા દિવસે સ્ત્રીઓ માટે મૂત્ર જેવી સાફ સફાઈ માનવામાં આવે છે.

પઞ્ચરાત્રં તથાસ્પૃશ્યા રજસા વર્તતે યદિ સા વિંશદ્દિવસાદૂર્ધ્વં રજસા પૂર્વવત્તથા

જો એનું રજસ પાંચ રાત સુધી રહે, તો એ અસ્પૃશ્ય જ ગણાય. અને જો વીસ દિવસથી વધુ ચાલે, તો એ પહેલાં જેવું જ દોષ રહે છે.

સ્નાનં શૌચં તથા ગાનં રોદનં હસનં તથા યાનમભ્યઞ્જનં નારી દ્યૂતં ચૈવાનુલેપનમ્

સ્નાન, સફાઈ, ગીત ગાવું, રડવું, હસવું, મુસાફરી, તેલ લગાવવું, જુગાર રમવું અને શૃંગાર કરવું—આ બધું સ્ત્રીએ ટાળવું જોઈએ.

દિવાસ્વપ્નં વિશેષેણ તથા વૈ દન્તધાવનમ્ મૈથુનં માનસં વાપિ વાચિકં દેવતાર્ચનમ્

ખાસ કરીને દિવસે ઊંઘવું, દાંત ઘસવું, મનથી કે બોલથી સંભોગ, દેવપૂજા—આ બધું ટાળવું જોઈએ.

વર્જયેત્સર્વયત્નેન નમસ્કારં રજસ્વલા રજસ્વલાઙ્ગનાસ્પર્શસંભાષે ચ રજસ્વલા

માસિક ધર્મવાળી સ્ત્રીએ દરેક રીતે નમસ્કાર ટાળવો. અને એવી સ્ત્રીને સ્પર્શ કરવો કે વાત કરવી પણ ટાળવી.

સંત્યાગં ચૈવ વસ્ત્રાણાં વર્જયેત્સર્વયત્નતઃ સ્નાત્વાન્યપુરુષં નારી ન સ્પૃશેત્તુ રજસ્વલા

કપડાં ફેંકવા પણ દરેક રીતે ટાળવું. સ્નાન કર્યા પછી માસિક ધર્મવાળી સ્ત્રીએ બીજાને સ્પર્શ ન કરવો.

ઈક્ષયેદ્ભાસ્કરં દેવં બ્રહ્મકૂર્ચં તતઃ પિબેત્ કેવલં પઞ્ચગવ્યં વા ક્ષીરં વા ચાત્મશુદ્ધયે

એણે સૌપ્રથમ સૂર્યને જોવો, પછી બ્રહ્મા ઘાસથી પવિત્ર કરેલું પાણી, કે તો માત્ર પંચગવ્ય કે દૂધ પીવું—આથી પોતાનું શારીરિક શુદ્ધિકરણ થાય છે.