લિઙ્ગપુરાણમ્

તતસ્તત્પરમં બ્રહ્મ કથં વિપ્રઃ સ્મરિષ્યતિ સંસારઃ પૂર્વધર્મસ્ય ભાવનાભિઃ પ્રણોદિતઃ

પછી, હે મુનિ, કોઈને પરમ બ્રહ્મને કેવી રીતે યાદ રહેશે? સંસાર તો પૂર્વકર્મના સંસ્કારોથી જ ચાલે છે.

માનુષં ભજતે નિત્યં તસ્માદ્ધ્યાનં સમાચરેત્ ચતુર્દશવિધં હ્યેતદ્ બુદ્ધ્વા સંસારમણ્ડલમ્

માણસ જન્મ વારંવાર મળે છે; તેથી ધ્યાનનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ, આ ચૌદ પ્રકારના સંસારમંડળને સમજ્યા પછી.

નિત્યં સમારભેદ્ધર્મં સંસારભયપીડિતઃ તતસ્તરતિ સંસારં ક્રમેણ પરિવર્તિતઃ

સંસારના ભયથી પીડાઈને, હંમેશાં ધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ; પછી ધીરે ધીરે બદલાઈને સંસારને પાર કરી શકાય છે.

તસ્માચ્ચ સતતં યુક્તો ધ્યાનતત્પરયુઞ્જકઃ તથા સમારભેદ્યોગં યથાત્માનં સ પશ્યતિ

આથી, હંમેશાં એકાગ્ર રહી, ધ્યાનમાં તત્પર રહી, એવો યોગ કરવો જોઈએ કે પોતાને સાચા રૂપે જોઈ શકાય.

એષ આપઃ પરં જ્યોતિર્ એષ સેતુરનુત્તમઃ વિવૃત્યા હ્યેષ સંભેદાદ્ ભૂતાનાં ચૈવ શાશ્વતઃ

આ જ પરમ જળ છે, આ જ શ્રેષ્ઠ પ્રકાશ છે, આ જ શ્રેષ્ઠ પુલ છે; એના વિસ્ફોટ અને એકતાથી, એ સર્વ જીવોમાં શાશ્વત તત્વ છે.

તદેનં સેતુમાત્માનમ્ અગ્નિં વૈ વિશ્વતોમુખમ્ હૃદિસ્થં સર્વભૂતાનામ્ ઉપાસીત મહેશ્વરમ્

એ પુલરૂપ આત્માને, સર્વ દિશામાં વ્યાપેલા અગ્નિને, સર્વ જીવના હૃદયમાં રહેલા મહેશ્વરને ભક્તિપૂર્વક પૂજવું જોઈએ.

તથાન્તઃ સંસ્થિતં દેવં સ્વશક્ત્યા પરિમણ્ડિતમ્ અષ્ટધા ચાષ્ટધા ચૈવ તથા ચાષ્ટવિધેન ચ

એ રીતે, અંદર વસેલા દેવને, પોતાની શક્તિથી શોભિત, આઠ પ્રકારથી અને ફરીથી આઠ રીતે, એમ આઠ પ્રકારમાં ધ્યાન કરવું જોઈએ.

સૃષ્ટ્યર્થં સંસ્થિતં વહ્નિં સંક્ષિપ્ય ચ હૃદિ સ્થિતમ્ ધ્યાત્વા યથાવદ્દેવેશં રુદ્રં ભુવનનાયકમ્

સૃષ્ટિના હેતુથી અગ્નિને સ્થાપી, પછી તેને હૃદયમાં સ્થિર કરી, યોગ્ય રીતે દેવેશ, રુદ્ર, જગતના સ્વામીનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

હુત્વા પઞ્ચાહુતીઃ સમ્યક્ તચ્ચિન્તાગતમાનસઃ વૈશ્વાનરં હૃદિસ્થં તુ યથાવદનુપૂર્વશઃ

પાંચ આહુતિ યોગ્ય રીતે અર્પણ કરી, મનને એ ચિંતનમાં લીન કરી, પછી હૃદયસ્થ વૈશ્વાનર અગ્નિનું નિયમ મુજબ ધ્યાન કરવું જોઈએ.

આપઃ પૂતાઃ સકૃત્પ્રાશ્ય તૂષ્ણીં હુત્વા હ્યુપાવિશન્ પ્રાણાયેતિ તતસ્તસ્ય પ્રથમા હ્યાહુતિઃ સ્મૃતા

પવિત્ર પાણી એકવાર પીધા પછી, શાંતિથી બેસી, પ્રથમ આહુતિ જીવનશક્તિને અર્પણ કરવામાં આવે છે.

અપાનાય દ્વિતીયા ચ વ્યાનાયેતિ તથા પરા ઉદાનાય ચતુર્થી સ્યાત્ સમાનાયેતિ પઞ્ચમી

બીજી આહુતિ અપાન માટે, ત્રીજી વ્યાન માટે, ચોથી ઉદાન માટે અને પાંચમી સમાન માટે અર્પણ થાય છે.

સ્વાહાકારૈઃ પૃથગ્ઘુત્વા શેષં ભુઞ્જીત કામતઃ અપઃ પુનઃ સકૃત્પ્રાશ્ય આચમ્ય હૃદયં સ્પૃશેત્

દરેક આહુતિ સ્વાહા બોલી અલગથી આપી, પછી જે બચ્યું છે તે મનગમતું ખાઈ શકાય; ફરી એકવાર પાણી પીધા પછી, મોઢું ધોઈ, હૃદય સ્પર્શવું.

પ્રાણાનાં ગ્રન્થિરસ્યાત્મા રુદ્રો હ્યાત્મા વિશાન્તકઃ રુદ્રો વૈ હ્યાત્મનઃ પ્રાણ એવમાપ્યાયયેત્સ્વયમ્

જીવનશક્તિનો બંધ એ જ આત્મા છે; રુદ્ર એ આત્મા છે અને સર્વને વિલય કરનાર છે; રુદ્ર આત્માની પ્રાણશક્તિ છે, એ રીતે પોતે પોતાને પોષે છે.

પ્રાણે નિવિષ્ટો વૈ રુદ્રસ્ તસ્માત્પ્રાણમયઃ સ્વયમ્ પ્રાણાય ચૈવ રુદ્રાય જુહોત્યમૃતમુત્તમમ્

રુદ્ર જીવનશક્તિમાં સ્થિત છે, તેથી એ પોતે પ્રાણમય છે; જીવનશક્તિ અને રુદ્રને શ્રેષ્ઠ અમૃત અર્પણ થાય છે.

શિવાવિશેહ મામીશ સ્વાહા બ્રહ્માત્મને સ્વયમ્ એવં પઞ્ચાહુતીશ્ચૈવ પ્રભુઃ પ્રીણાતુ શાશ્વતઃ

હે ભગવાન, શુભ રીતે મને પ્રવેશો—સ્વાહા—બ્રહ્માત્માને; આ રીતે, શાશ્વત ભગવાન આ પાંચ આહુતિથી પ્રસન્ન થાય.

પુરુષો ઽસિ પુરે શેષે ત્વં અઙ્ગુષ્ઠપ્રમાણતઃ આશ્રિતશ્ચૈવ ચાઙ્ગુષ્ઠમ્ ઈશઃ પરમકારણમ્

તમે એ પુરુષ છો જે શરીરમાં અંગૂઠા જેટલા માપમાં વસો છો; હે ભગવાન, તમે અંગૂઠામાં સ્થિત અને સર્વોચ્ચ કારણ છો.

સર્વસ્ય જગતશ્ચૈવ પ્રભુઃ પ્રીણાતુ શાશ્વતઃ ત્વં દેવાનામસિ જ્યેષ્ઠો રુદ્રસ્ત્વં ચ પુરો વૃષા

સમસ્ત જગતના શાશ્વત ભગવાન પ્રસન્ન થાય; તમે દેવોમાં સૌથી વડીલા છો, રુદ્ર, અને સર્વપ્રથમ વૃષભ છો.

મૃદુસ્ત્વમન્નમસ્મભ્યમ્ એતદસ્તુ હુતં તવ ઇત્યેવં કથિતં સર્વં ગુણપ્રાપ્તિવિશેષતઃ

તમે કોમળ રહો અને આ ભોજન અમારો થાય; આ હવન તમારું જ હોય—આ રીતે સર્વ વાતો ગુણપ્રાપ્તિ માટે કહી છે.

યોગાચારઃ સ્વયં તેન બ્રહ્મણા કથિતઃ પુરા એવં પાશુપતં જ્ઞાનં જ્ઞાતવ્યં ચ પ્રયત્નતઃ

આ યોગની રીત પૂર્વે બ્રહ્માએ પોતે શીખવાડી હતી; એ રીતે, પાશુપત જ્ઞાનને શ્રદ્ધાપૂર્વક સમજવું જોઈએ.

ભસ્મસ્નાયી ભવેન્ નિત્યં ભસ્મલિપ્તઃ સદા ભવેત્ યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ શ્રાવયેદ્વા દ્વિજોત્તમાન્

સદાય ભસ્મથી સ્નાન કરવું અને ભસ્મ લગાવવું; જે આ વાંચે, સાંભળે કે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને સાંભળાવે—

દૈવે કર્મણિ પિત્ર્યે વા સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

દૈવિક કે પિતૃ કર્મમાં પણ, એ ઉત્તમ અવસ્થાને પામે છે.

અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ શૌચાચારસ્ય લક્ષણમ્ યદનુષ્ઠાય શુદ્ધાત્મા પરેત્ય ગતિમાપ્નુયાત્

હવે હું શુદ્ધાચારના લક્ષણો કહું છું, જેનું પાલન કરીને શુદ્ધ આત્માવાળો મનુષ્ય મૃત્યુ પછી પરમ ગતિ પામે છે.

બ્રહ્મણા કથિતં પૂર્વં સર્વભૂતહિતાય વૈ સંક્ષેપાત્સર્વવેદાર્થં સંચયં બ્રહ્મવાદિનામ્

આ અગાઉ બ્રહ્માએ સર્વ જીવોના હિત માટે શીખવ્યું હતું—બધા વેદોના સારનો સંક્ષિપ્ત સંગ્રહ, બ્રહ્મવેદીઓને માટે.

ઉદયાર્થં તુ શૌચાનાં મુનીનામુત્તમં પદમ્ યસ્તત્રાથાપ્રમત્તઃ સ્યાત્ સ મુનિર્નાવસીદતિ

શુદ્ધિ મેળવવા માટે, આ મુનિઓનું શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે; જે ત્યાં એમાં સતર્ક રહે છે, એ મુનિ પદથી કદી પડતો નથી.

માનાવમાનૌ દ્વાવેતૌ તાવેવાહુર્ વિષામૃતે અવમાનો ઽમૃતં તત્ર સન્માનો વિષમુચ્યતે

માન અને અપમાન—આ બેને અમૃત અને વિષ કહેવાય છે; ત્યાં અપમાન અમૃત છે અને સાચો માન વિષ કહેવાય છે.

ગુરોરપિ હિતે યુક્તઃ સ તુ સંવત્સરં વસેત્ નિયમેષ્વપ્રમત્તસ્તુ યમેષુ ચ સદા ભવેત્

ગુરુના હિતમાં પણ જોડાઈને, એ વર્ષભર રહે; નિયમોમાં કદી અપ્રમત્ત ન રહે અને સદા યમોમાં સ્થિર રહે.

પ્રાપ્યાનુજ્ઞાં તતશ્ચૈવ જ્ઞાનયોગમનુત્તમમ્ અવિરોધેન ધર્મસ્ય ચરેત પૃથિવીમિમામ્

પરવાનગી મેળવીને, પછી શ્રેષ્ઠ જ્ઞાનયોગનો અભ્યાસ કરવો; અને ધર્મને અવગણ્યા વિના, ધરતી પર જીવન વિતાવવું.

ચક્ષુઃપૂતં ચરેન્માર્ગં વસ્ત્રપૂતં જલં પિબેત્ સત્યપૂતં વદેદ્વાક્યં મનઃપૂતં સમાચરેત્

શુદ્ધ દૃષ્ટિથી રસ્તા પર ચાલવું, કપડાંથી છાંયેલું પાણી પીવું, સત્યથી પવિત્ર થયેલા શબ્દો બોલવા અને શુદ્ધ મનથી કામ કરવું જોઈએ.

મત્સ્યગૃહ્યસ્ય યત્પાપં ષણ્માસાભ્યન્તરે ભવેત્ એકાહં તત્સમં જ્ઞેયમ્ અપૂતં યજ્જલં ભવેત્

છ મહિના સુધી માછલી ખાવાથી જે પાપ થાય છે, એ જ પાપ એક દિવસમાં અશુદ્ધ પાણી પીવાથી થાય છે.