લિઙ્ગપુરાણમ્

સર્વતઃ પાણિપાદં તત્ સર્વતો ઽક્ષિશિરોમુખમ્ સર્વતઃ શ્રુતિમલ્ લોકે સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ

એના હાથ અને પગ સર્વત્ર છે, એના ચહેરા, માથાં અને મોઢાં સર્વત્ર છે; એના કાન પણ સર્વત્ર છે, અને એ સર્વને વ્યાપી રહે છે.

યુક્તો યોગેન ચેશાનં સર્વતશ્ ચ સનાતનમ્ પુરુષં સર્વભૂતાનાં તં વિદ્વાન્ન વિમુહ્યતિ

યોગથી જોડાઈને, જે વિદ્વાન સર્વત્ર અને શાશ્વત એવા ઈશાન અને સર્વભૂતના પુરુષને જાણે છે, એ કદી મોહિત થતો નથી.

ભૂતાત્માનં મહાત્માનં પરમાત્માનમવ્યયમ્ સર્વાત્માનં પરં બ્રહ્મ તદ્વૈ ધ્યાતા ન મુહ્યતિ

જે સર્વભૂતના આત્મા, મહાત્મા, અવિનાશી પરમાત્મા, સર્વાત્મા અને પરમ બ્રહ્મનું ધ્યાન કરે છે, એ કદી મોહિત થતો નથી.

પવનો હિ યથા ગ્રાહ્યો વિચરન્સર્વમૂર્તિષુ પુરિ શેતે સુદુર્ગ્રાહ્યસ્ તસ્માત્પુરુષ ઉચ્યતે

જે રીતે પવન સર્વત્ર વ્યાપેલો હોવા છતાં પકડવામાં અઘરો છે અને શરીરમાં વસે છે, એ જ રીતે પુરુષ પણ સૂક્ષ્મ અને સમજવામાં મુશ્કેલ છે.

અથ ચેલ્લુપ્તધર્મા તુ સાવશેષૈઃ સ્વકર્મભિઃ તતસ્તુ બ્રહ્મગર્ભે વૈ શુક્રશોણિતસંયુતે

જો કોઈના કર્મ બાકી રહે અને તે શરીર છોડે, તો તે પછી શુક્ર અને રક્ત સાથે જોડાઈને બ્રહ્માના ગર્ભમાં પ્રવેશે છે.

સ્ત્રીપુંસોઃ સંપ્રયોગે હિ જાયતે હિ તતઃ પ્રભુઃ તતસ્તુ ગર્ભકાલેન કલલં નામ જાયતે

પુરૂષ અને સ્ત્રીના મિલનથી ભગવાન જન્મે છે; પછી સમય જતાં 'કલલ' નામનું ભ્રૂણ બને છે.

કાલેન કલલં ચાપિ બુદ્બુદં સમ્પ્રજાયતે મૃત્પિણ્ડસ્તુ યથા ચક્રે ચક્રાવર્તેન પીડિતઃ

સમય જતાં એ કલલમાંથી ફુગ્ગો બને છે, જેમ ચાક પર માટીના ગોળાને ઘુમાવવાથી આકાર મળે છે.

હસ્તાભ્યાં ક્રિયમાણસ્તુ બિંબત્વમનુગચ્છતિ એવમાધ્યાત્મિકૈર્યુક્તા વાયુના સંપ્રપૂરિતઃ

જ્યારે એ ગોળાને હાથથી આકાર આપવામાં આવે છે, ત્યારે તે ગોળ બને છે; એ જ રીતે અંદરની શક્તિઓ અને વાયુથી એ વિકસે છે.

યદિ યોનિં વિમુઞ્ચામિ તત્પ્રપદ્યે મહેશ્વરમ્ યાવદ્ધિ વૈષ્ણવો વાયુર્ જાતમાત્રં ન સંસ્પૃશેત્

જો હું યોનિ છોડું, તો મહાદેવના આશ્રયમાં જઈશ; જયાં સુધી વૈષ્ણવ વાયુ નવજાતને સ્પર્શે નહીં, ત્યાં સુધી મહાદેવની ઉપાસના કરવી જોઈએ.

તાવત્કાલં મહાદેવમ્ અર્ચયામીતિ ચિન્તયેત્ જાયતે માનુષસ્તત્ર યથારૂપં યથાવયઃ

એ સમય સુધી મનમાં વિચારવું જોઈએ કે 'હું મહાદેવની પૂજા કરીશ'; પછી ત્યાં મનુષ્ય પોતાના સ્વરૂપ અને ઉંમર પ્રમાણે જન્મે છે.

વાયુઃ સંભવતે ખાત્તુ વાતાદ્ભવતિ વૈ જલમ્ જલાત્ સમ્ભવતિ પ્રાણઃ પ્રાણાચ્છુક્રં વિવર્ધતે

વાયુ આકાશમાંથી ઊભો થાય છે, વાયુમાંથી પાણી બને છે, પાણીમાંથી પ્રાણ આવે છે અને પ્રાણથી શુક્ર વધે છે.

રક્તભાગાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશદ્ રેતોભાગાશ્ ચતુર્દશ ભાગતો ઽર્ધફલં કૃત્વા તતો ગર્ભો નિષિચ્યતે

ત્રેતીસ ભાગ રક્ત અને ચૌદ ભાગ શુક્ર હોય છે; એમાંથી અડધો ભાગ લઈને ગર્ભ રચાય છે.

તતસ્તુ ગર્ભસંયુક્તઃ પઞ્ચભિર્ વાયુભિર્ વૃતઃ પિતુઃ શરીરાત્પ્રત્યઙ્ગં રૂપમસ્યોપજાયતે

પછી ગર્ભ સાથે જોડાઈને અને પાંચ વાયુઓથી ઘેરાઈને, પિતાના શરીરથી દરેક અંગનું સ્વરૂપ વિકસે છે.

તતો ઽસ્ય માતુરાહારાત્ પીતલીઢપ્રવેશનાત્ નાભિદેશેન વૈ પ્રાણાસ્ તે હ્ય્ આધારા હિ દેહિનામ્

પછી માતાના ખોરાકમાંથી, પાચિત આહારના પ્રવેશથી, નાભિ દ્વારા પ્રાણો આવે છે, કારણ કે એ જ દેહધારીઓના આધાર છે.

નવમાસાત્ પરિક્લિષ્ટઃ સંવેષ્ટિતશિરોધરઃ વેષ્ટિતઃ સર્વગાત્રૈશ્ ચ અપર્યાપ્તપ્રવેશનઃ

નવ મહિના પછી, દુઃખી અને માથું-ગળું વળેલું, સર્વ અંગો સંકુચિત, એ જીવ સ્વતંત્ર રીતે હલનચલન કરી શકતો નથી.

નવમાસોષિતશ્ચાપિ યોનિચ્છિદ્રાદવાઙ્મુખઃ તતઃ સ્વકર્મભિઃ પાપૈર્ નિરયં સમ્પ્રપદ્યતે

નવ મહિના સુધી રહીને, યોનિદ્વાર પાસે માથું નીચે કરીને, પોતાના પાપ કર્મોથી એ પછી નરકમાં જાય છે.

અસિપત્રવનં ચૈવ શાલ્મલિચ્છેદનં તથા તાડનં ભક્ષણં ચૈવ પૂયશોણિતભક્ષણમ્

એ ત્યાં તલવાર જેવી પાંદડાવાળું વન, શાલમલી વૃક્ષની કટાઈ, મારકૂટ અને પુંસ અને રક્ત ખાવાનું દુઃખ ભોગવે છે.

યથા હ્યાપસ્તુ સંછિન્નાઃ સંશ્લેષ્મમ્ ઉપયાન્તિ વૈ તથા છિન્નાશ્ ચ ભિન્નાશ્ચ યાતનાસ્થાનમ્ આગતાઃ

જેમ પાણી અલગ થઈને ફરી જોડાય છે, તેમ કાપાયેલા અને તૂટેલા પણ યાતનાના સ્થાને પહોંચી જાય છે.

એવં જીવાસ્તુ તૈઃ પાપૈસ્ તપ્યમાનાઃ સ્વયંકૃતૈઃ પ્રાપ્નુયુઃ કર્મભિઃ શેષૈર્ દુઃખં વા યદિ વેતરત્

આ રીતે, પોતાના કરેલા પાપોથી જીવ દુઃખ પામે છે; બાકી રહેલા કર્મો પ્રમાણે તેને દુઃખ કે બીજું ફળ મળે છે.

એકેનૈવ તુ ગન્તવ્યં સર્વમુત્સૃજ્ય વૈ જનમ્ એકેનૈવ તુ ભોક્તવ્યં તસ્માત્સુકૃતમાચરેત્

એકલા જ બધાને છોડી જવું પડે છે; એકલા જ ફળ ભોગવવું પડે છે, એટલે સારા કર્મ કરવું જોઈએ.

ન હ્યેનં પ્રસ્થિતં કશ્ચિદ્ ગચ્છન્તમ્ અનુગચ્છતિ યદનેન કૃતં કર્મ તદેનમનુગચ્છતિ

કોઈ પણ માણસને છોડીને જતા સમયે કોઈ સાથે નથી જતું; માત્ર પોતાના કરેલા કર્મો જ તેની સાથે જાય છે.

તે નિત્યં યમવિષયેષુ સમ્પ્રવૃત્તાઃ ક્રોશન્તઃ સતતમનિષ્ટસંપ્રયોગૈઃ શુષ્યન્તે પરિગતવેદનાઃ શરીરા બહ્વીભિઃ સુભૃશમનન્તયાતનાભિઃ

યમના ક્ષેત્રોમાં સતત ફસાયેલા, એ લોકો સતત બૂમો પાડે છે, હંમેશાં દુઃખદ સંગથી પીડાતા, તેમનાં શરીર અનેક ભારે અને અંતહીન યાતનાથી સુકાઈ જાય છે.

કર્મણા મનસા વાચા યદભીક્ષ્ણં નિષેવતે તદભ્યાસો હરત્યેનં તસ્માત્કલ્યાણમાચરેત્

માણસ જે કંઈ કામ, વિચાર કે બોલી દ્વારા વારંવાર કરે છે, એ જ તેની આદત બની જાય છે અને તેને ખેંચી જાય છે; તેથી સારા કર્મો જ કરવું જોઈએ.

અનાદિમાન્પ્રબન્ધઃ સ્યાત્ પૂર્વકર્મણિ દેહિનઃ સંસારં તામસં ઘોરં ષડ્વિધં પ્રતિપદ્યતે

દેહધારી જીવ માટે જન્મમરણનો બંધ અનાદિ છે, તે પૂર્વકર્મથી ઊભો થાય છે અને એ ભયાનક, અંધકારમય સંસારના છ પ્રકારમાં પ્રવેશે છે.

માનુષ્યાત્પશુભાવશ્ ચ પશુભાવાન્ મૃગો ભવેત્ મૃગત્વાત્પક્ષિભાવશ્ ચ તસ્માચ્ચૈવ સરીસૃપઃ

માણસથી પશુ અવસ્થામાં જાય છે, પશુમાંથી મૃગ બને છે, મૃગથી પક્ષી અને પછી સરીસૃપ અવસ્થામાં પહોંચે છે.

સરીસૃપત્વાદ્ગચ્છેદ્વૈ સ્થાવરત્વં ન સંશયઃ સ્થાવરત્વે પુનઃ પ્રાપ્તે યાવદ્ ઉન્મિલતે જનઃ

સરીસૃપ અવસ્થાથી નિશ્ચિતપણે વનસ્પતિ અવસ્થામાં જાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; વનસ્પતિ અવસ્થામાં ફરી જન્મ થાય ત્યાં સુધી રહેવું પડે છે.

કુલાલચક્રવદ્ભ્રાન્તસ્ તત્રૈવ પરિવર્તતે ઇત્યેવં હિ મનુષ્યાદિઃ સંસારઃ સ્થાવરાન્તિકઃ

કુંભારના ચાક જેવા સતત ફરતા, એ રીતે મનુષ્યથી વનસ્પતિ સુધીનો સંસારચક્ર સતત ફરતું રહે છે.

વિજ્ઞેયસ્તામસો નામ તત્રૈવ પરિવર્તતે સાત્ત્વિકશ્ચાપિ સંસારો બ્રહ્માદિઃ પરિકીર્તિતઃ

આ સંસારચક્ર 'તામસ' કહેવાય છે અને એ જ રીતે ફરતું રહે છે; 'સાત્ત્વિક' સંસાર પણ છે, જે બ્રહ્માથી શરૂ થાય છે.

પિશાચાન્તઃ સ વિજ્ઞેયઃ સ્વર્ગસ્થાનેષુ દેહિનામ્ બ્રાહ્મે તુ કેવલં સત્ત્વં સ્થાવરે કેવલં તમઃ

પિશાચ સુધી પહોંચતું સંસારચક્ર સ્વર્ગસ્થ જીવોમાં પણ એવું જ છે; બ્રાહ્મ અવસ્થામાં માત્ર સત્ત્વ છે અને વનસ્પતિ અવસ્થામાં માત્ર તમસ છે.