લિઙ્ગપુરાણમ્

તસ્માત્સ્થાનાત્પુનઃ શ્રેષ્ઠો માનુષ્યમુપપદ્યતે તસ્માદ્બ્રહ્મ પરં સૌખ્યં બ્રહ્મ શાશ્વતમ્ ઉત્તમમ્

એ સ્થાનથી શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય રૂપે ફરી જન્મે છે; ત્યાંથી પરમ આનંદરૂપ બ્રહ્મને, શાશ્વત અને શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મને પામે છે.

બ્રહ્મ એવ હિ સેવેત બ્રહ્મૈવ હિ પરં સુખમ્ પરિશ્રમો હિ યજ્ઞાનાં મહતાર્થેન વર્તતે

નિશ્ચયે બ્રહ્મની સેવા કરવી જોઈએ, કેમ કે બ્રહ્મ જ પરમ સુખ છે; મહાન યજ્ઞોનો પુરુષાર્થ પણ આ માટે જ છે.

ભૂયો મૃત્યુવશં યાતિ તસ્માન્મોક્ષઃ પરં સુખમ્ અથવા ધ્યાનસંયુક્તો બ્રહ્મતત્ત્વપરાયણઃ

પછી ફરી મૃત્યુના વશમાં જવું પડે છે, એટલે મોક્ષ જ પરમ સુખ છે; અથવા, ધ્યાનમાં લીન રહીને બ્રહ્મતત્વમાં તત્પર રહેવું જોઈએ.

ન તુ ચ્યાવયિતું શક્યો મન્વન્તરશતૈરપિ દૃષ્ટ્વા તુ પુરુષં દિવ્યં વિશ્વાખ્યં વિશ્વતોમુખમ્

એને તો સો મન્વંતર પણ હલાવી શકે નહીં; જ્યારે કોઈ એ દૈવી પુરુષને, વિશ્વ નામે, સર્વ દિશામાં મુખ ધરાવનારા ને જુએ છે—

વિશ્વપાદશિરોગ્રીવં વિશ્વેશં વિશ્વરૂપિણમ્ વિશ્વગન્ધં વિશ્વમાલ્યં વિશ્વાંબરધરં પ્રભુમ્

જેના પગ, માથું અને ગળું આખું વિશ્વ છે, જે વિશ્વનો સ્વામી છે, સર્વરૂપ છે, સર્વગંધ ધરાવે છે, સર્વમાળાથી શોભે છે, અને આખા વિશ્વને વસ્ત્રરૂપે ધારણ કરે છે—

ગોભિર્ મહીં સંપતતે પતત્રિણો નૈવં ભૂયો જનયત્યેવમેવ કવિં પુરાણમ્ અનુશાસિતારં સૂક્ષ્માચ્ચ સૂક્ષ્મં મહતો મહાન્તમ્

જે ગાયોથી ધરતીને ચલાવે છે, અને પક્ષીઓ ફરી જન્મતા નથી; એ જ પ્રાચીન કવિ, શાસક, સુક્ષ્મથી પણ વધુ સુક્ષ્મ અને મહાનથી પણ વધુ મહાન છે.

યોગેન પશ્યેન્ન ચ ચક્ષુષા પુનર્ નિરિન્દ્રિયં પુરુષં રુક્મવર્ણમ્ અલિઙ્ગિનં નિર્ગુણં ચેતનં ચ નિત્યં સદા સર્વગં સર્વસારમ્

એને યોગ દ્વારા જ જોઈ શકાય છે, આંખથી નહીં; એ ઇન્દ્રિયોથી પર છે, સુવર્ણવર્ણ, નિર્વિકાર, ગુણરહિત, ચૈતન્યમય, શાશ્વત, હંમેશા સર્વત્ર વ્યાપક અને સર્વનું સાર છે.

અપાણિપાદોદરપાર્શ્વજિહ્વો હ્યતીન્દ્રિયો વાપિ સુસૂક્ષ્મ એકઃ

એના હાથ, પગ, પેટ, બાજુ કે જીભ નથી; એ ઇન્દ્રિયોથી પર છે, અત્યંત સુક્ષ્મ છે અને એકમાત્ર છે.

સ વેદ સર્વં ન ચ સર્વવેદ્યં તમાહુરગ્ર્યં પુરુષં મહાન્તમ્

એ બધું જાણે છે, પણ બધાને એ જાણી શકાયો નથી; એ સર્વોત્તમ અને મહાન પુરુષ કહેવાય છે.

અચેતનાં સર્વગતાં સૂક્ષ્માં પ્રસવધર્મિણીમ્ પ્રકૃતિં સર્વભૂતાનાં યુક્તાઃ પશ્યન્તિ યોગિનઃ

યોગીઓ એ પ્રકૃતિને જુએ છે, જે જડ છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે, સુક્ષ્મ છે અને સર્વ જીવોમાં સર્જનશક્તિરૂપે જોડાયેલી છે.

સર્વતઃ પાણિપાદં તત્ સર્વતો ઽક્ષિશિરોમુખમ્ સર્વતઃ શ્રુતિમલ્ લોકે સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ

એના હાથ અને પગ સર્વત્ર છે, એના ચહેરા, માથાં અને મોઢાં સર્વત્ર છે; એના કાન પણ સર્વત્ર છે, અને એ સર્વને વ્યાપી રહે છે.

યુક્તો યોગેન ચેશાનં સર્વતશ્ ચ સનાતનમ્ પુરુષં સર્વભૂતાનાં તં વિદ્વાન્ન વિમુહ્યતિ

યોગથી જોડાઈને, જે વિદ્વાન સર્વત્ર અને શાશ્વત એવા ઈશાન અને સર્વભૂતના પુરુષને જાણે છે, એ કદી મોહિત થતો નથી.

ભૂતાત્માનં મહાત્માનં પરમાત્માનમવ્યયમ્ સર્વાત્માનં પરં બ્રહ્મ તદ્વૈ ધ્યાતા ન મુહ્યતિ

જે સર્વભૂતના આત્મા, મહાત્મા, અવિનાશી પરમાત્મા, સર્વાત્મા અને પરમ બ્રહ્મનું ધ્યાન કરે છે, એ કદી મોહિત થતો નથી.

પવનો હિ યથા ગ્રાહ્યો વિચરન્સર્વમૂર્તિષુ પુરિ શેતે સુદુર્ગ્રાહ્યસ્ તસ્માત્પુરુષ ઉચ્યતે

જે રીતે પવન સર્વત્ર વ્યાપેલો હોવા છતાં પકડવામાં અઘરો છે અને શરીરમાં વસે છે, એ જ રીતે પુરુષ પણ સૂક્ષ્મ અને સમજવામાં મુશ્કેલ છે.

અથ ચેલ્લુપ્તધર્મા તુ સાવશેષૈઃ સ્વકર્મભિઃ તતસ્તુ બ્રહ્મગર્ભે વૈ શુક્રશોણિતસંયુતે

જો કોઈના કર્મ બાકી રહે અને તે શરીર છોડે, તો તે પછી શુક્ર અને રક્ત સાથે જોડાઈને બ્રહ્માના ગર્ભમાં પ્રવેશે છે.

સ્ત્રીપુંસોઃ સંપ્રયોગે હિ જાયતે હિ તતઃ પ્રભુઃ તતસ્તુ ગર્ભકાલેન કલલં નામ જાયતે

પુરૂષ અને સ્ત્રીના મિલનથી ભગવાન જન્મે છે; પછી સમય જતાં 'કલલ' નામનું ભ્રૂણ બને છે.

કાલેન કલલં ચાપિ બુદ્બુદં સમ્પ્રજાયતે મૃત્પિણ્ડસ્તુ યથા ચક્રે ચક્રાવર્તેન પીડિતઃ

સમય જતાં એ કલલમાંથી ફુગ્ગો બને છે, જેમ ચાક પર માટીના ગોળાને ઘુમાવવાથી આકાર મળે છે.

હસ્તાભ્યાં ક્રિયમાણસ્તુ બિંબત્વમનુગચ્છતિ એવમાધ્યાત્મિકૈર્યુક્તા વાયુના સંપ્રપૂરિતઃ

જ્યારે એ ગોળાને હાથથી આકાર આપવામાં આવે છે, ત્યારે તે ગોળ બને છે; એ જ રીતે અંદરની શક્તિઓ અને વાયુથી એ વિકસે છે.

યદિ યોનિં વિમુઞ્ચામિ તત્પ્રપદ્યે મહેશ્વરમ્ યાવદ્ધિ વૈષ્ણવો વાયુર્ જાતમાત્રં ન સંસ્પૃશેત્

જો હું યોનિ છોડું, તો મહાદેવના આશ્રયમાં જઈશ; જયાં સુધી વૈષ્ણવ વાયુ નવજાતને સ્પર્શે નહીં, ત્યાં સુધી મહાદેવની ઉપાસના કરવી જોઈએ.

તાવત્કાલં મહાદેવમ્ અર્ચયામીતિ ચિન્તયેત્ જાયતે માનુષસ્તત્ર યથારૂપં યથાવયઃ

એ સમય સુધી મનમાં વિચારવું જોઈએ કે 'હું મહાદેવની પૂજા કરીશ'; પછી ત્યાં મનુષ્ય પોતાના સ્વરૂપ અને ઉંમર પ્રમાણે જન્મે છે.

વાયુઃ સંભવતે ખાત્તુ વાતાદ્ભવતિ વૈ જલમ્ જલાત્ સમ્ભવતિ પ્રાણઃ પ્રાણાચ્છુક્રં વિવર્ધતે

વાયુ આકાશમાંથી ઊભો થાય છે, વાયુમાંથી પાણી બને છે, પાણીમાંથી પ્રાણ આવે છે અને પ્રાણથી શુક્ર વધે છે.

રક્તભાગાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશદ્ રેતોભાગાશ્ ચતુર્દશ ભાગતો ઽર્ધફલં કૃત્વા તતો ગર્ભો નિષિચ્યતે

ત્રેતીસ ભાગ રક્ત અને ચૌદ ભાગ શુક્ર હોય છે; એમાંથી અડધો ભાગ લઈને ગર્ભ રચાય છે.

તતસ્તુ ગર્ભસંયુક્તઃ પઞ્ચભિર્ વાયુભિર્ વૃતઃ પિતુઃ શરીરાત્પ્રત્યઙ્ગં રૂપમસ્યોપજાયતે

પછી ગર્ભ સાથે જોડાઈને અને પાંચ વાયુઓથી ઘેરાઈને, પિતાના શરીરથી દરેક અંગનું સ્વરૂપ વિકસે છે.

તતો ઽસ્ય માતુરાહારાત્ પીતલીઢપ્રવેશનાત્ નાભિદેશેન વૈ પ્રાણાસ્ તે હ્ય્ આધારા હિ દેહિનામ્

પછી માતાના ખોરાકમાંથી, પાચિત આહારના પ્રવેશથી, નાભિ દ્વારા પ્રાણો આવે છે, કારણ કે એ જ દેહધારીઓના આધાર છે.

નવમાસાત્ પરિક્લિષ્ટઃ સંવેષ્ટિતશિરોધરઃ વેષ્ટિતઃ સર્વગાત્રૈશ્ ચ અપર્યાપ્તપ્રવેશનઃ

નવ મહિના પછી, દુઃખી અને માથું-ગળું વળેલું, સર્વ અંગો સંકુચિત, એ જીવ સ્વતંત્ર રીતે હલનચલન કરી શકતો નથી.

નવમાસોષિતશ્ચાપિ યોનિચ્છિદ્રાદવાઙ્મુખઃ તતઃ સ્વકર્મભિઃ પાપૈર્ નિરયં સમ્પ્રપદ્યતે

નવ મહિના સુધી રહીને, યોનિદ્વાર પાસે માથું નીચે કરીને, પોતાના પાપ કર્મોથી એ પછી નરકમાં જાય છે.

અસિપત્રવનં ચૈવ શાલ્મલિચ્છેદનં તથા તાડનં ભક્ષણં ચૈવ પૂયશોણિતભક્ષણમ્

એ ત્યાં તલવાર જેવી પાંદડાવાળું વન, શાલમલી વૃક્ષની કટાઈ, મારકૂટ અને પુંસ અને રક્ત ખાવાનું દુઃખ ભોગવે છે.

યથા હ્યાપસ્તુ સંછિન્નાઃ સંશ્લેષ્મમ્ ઉપયાન્તિ વૈ તથા છિન્નાશ્ ચ ભિન્નાશ્ચ યાતનાસ્થાનમ્ આગતાઃ

જેમ પાણી અલગ થઈને ફરી જોડાય છે, તેમ કાપાયેલા અને તૂટેલા પણ યાતનાના સ્થાને પહોંચી જાય છે.

એવં જીવાસ્તુ તૈઃ પાપૈસ્ તપ્યમાનાઃ સ્વયંકૃતૈઃ પ્રાપ્નુયુઃ કર્મભિઃ શેષૈર્ દુઃખં વા યદિ વેતરત્

આ રીતે, પોતાના કરેલા પાપોથી જીવ દુઃખ પામે છે; બાકી રહેલા કર્મો પ્રમાણે તેને દુઃખ કે બીજું ફળ મળે છે.