લિઙ્ગપુરાણમ્

કલ્પયેચ્ચાસનં પદ્મં સોમસૂર્યાગ્નિસંયુતમ્ ષડ્વિંશચ્છક્તિસંયુક્તમ્ અષ્ટધા ચ દ્વિજોત્તમાઃ

પદ્માસન ગોઠવવું, જેમાં ચંદ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિની શક્તિ જોડાયેલી હોય, છવીસ શક્તિઓથી યુક્ત અને આઠ રીતે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.

તતઃ ષોડશધા ચૈવ પુનર્દ્વાદશધા દ્વિજાઃ સ્મરેચ્ ચ તત્ તથા મધ્યે દેવ્યા દેવમ્ ઉમાપતિમ્

પછી, હે દ્વિજો, શોઢસ રીતે અને ફરીથી બાર રીતે પણ ધ્યાન કરવું, મધ્યમાં દેવી અને ઉમા પતિ દેવનું ધ્યાન કરવું.

અષ્ટશક્તિસમાયુક્તમ્ અષ્ટમૂર્તિમજં પ્રભુમ્ તાભિશ્ચાષ્ટવિધા રુદ્રાશ્ ચતુઃષષ્ટિવિધાઃ પુનઃ

આઠ શક્તિઓથી યુક્ત, આઠ મુર્તિ ધરાવતો, અજ જન્મે ભગવાન, અને એ આઠથી ફરીથી ચોસઠ પ્રકારના રુદ્રો.

શક્તયશ્ ચ તથા સર્વા ગુણાષ્ટકસમન્વિતાઃ એવં સ્મરેત્ક્રમેણૈવ લબ્ધ્વા જ્ઞાનમનુત્તમમ્

અને એ રીતે, બધા શક્તિઓ પણ આઠ ગુણોથી યુક્ત છે; આવું ક્રમશઃ ધ્યાન કરતાં શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.

એવં પાશુપતં યોગં મોક્ષસિદ્ધિપ્રદાયકમ્ તસ્યાણિમાદયો વિપ્રા નાન્યથા કર્મકોટિભિઃ

આ રીતે, પાશુપત યોગ મુક્તિ અને સિદ્ધિ આપનાર છે; અણિમા વગેરે શક્તિઓ, હે વિદ્વાનો, બીજા કોઈ પણ કર્મોથી—even કરોડો કર્મોથી—પ્રાપ્ત થતી નથી.

તત્રાષ્ટગુણમૈશ્વર્યં યોગિનાં સમુદાહૃતમ્ તત્સર્વં ક્રમયોગેન હ્ય્ ઉચ્યમાનં નિબોધત

અહીં યોગીઓના આઠ પ્રકારના ઐશ્વર્ય ગુણો વર્ણવ્યા છે; હવે જે રીતે કહીએ છીએ, એ બધું ધ્યાનપૂર્વક સમજવું.

અણિમા લઘિમા ચૈવ મહિમા પ્રાપ્તિરેવ ચ પ્રાકામ્યં ચૈવ સર્વત્ર ઈશિત્વં ચૈવ સર્વતઃ

અણિમા, લઘિમા, મહિમા, પ્રાપ્તિ, સર્વત્ર પ્રાકામ્ય, અને સર્વત્ર ઈશિત્વ—

વશિત્વમથ સર્વત્ર યત્ર કામાવસાયિતા તચ્ચાપિ ત્રિવિધં જ્ઞેયમ્ ઐશ્વર્યં સાર્વકામિકમ્

જ્યાં ઇચ્છા પ્રમાણે બધું પ્રાપ્ત થાય છે, એવી સર્વત્ર પ્રભુત્વની સ્થિતિ પણ ત્રણ પ્રકારની છે, અને જે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે, એ પ્રભુત્વ કહેવાય છે.

સાવદ્યં નિરવદ્યં ચ સૂક્ષ્મં ચૈવ પ્રવર્તતે સાવદ્યં નામ યત્તત્ર પઞ્ચભૂતાત્મકં સ્મૃતમ્

તેમાં દોષયુક્ત, નિર્દોષ અને અતિસૂક્ષ્મ – આવા ત્રણ પ્રકાર જોવા મળે છે. જેમાં પાંચ તત્વોનું મિશ્રણ હોય, તે દોષયુક્ત કહેવાય છે.

ઇન્દ્રિયાણિ મનશ્ચૈવ અહઙ્કારશ્ ચ યઃ સ્મૃતઃ તત્ર સૂક્ષ્મપ્રવૃત્તિસ્તુ પઞ્ચભૂતાત્મિકા પુનઃ

ઇન્દ્રિયો, મન અને જેને અહંકાર કહે છે, તેમાં પણ જે સૂક્ષ્મ પ્રવૃતિ છે, તે પણ ફરીથી પાંચ તત્વોથી બનેલી છે.

ઇન્દ્રિયાણિ મનશ્ચિત્તબુદ્ધ્યહઙ્કારસંજ્ઞિતમ્ તથા સર્વમયં ચૈવ આત્મસ્થા ખ્યાતિરેવ ચ

ઇન્દ્રિયો, મન, ચિત્ત, બુદ્ધિ અને અહંકાર – એમ કહેવાય છે. એ ઉપરાંત, જે સર્વત્ર વ્યાપક છે અને આત્મામાં સ્થિર છે, તેને જ જ્ઞાન કહેવાય છે.

સંયોગ એવ ત્રિવિધઃ સૂક્ષ્મેષ્વેવ પ્રવર્તતે પુનરષ્ટગુણશ્ચાપિ સૂક્ષ્મેષ્વેવ વિધીયતે

સંયોજન પણ ત્રણ પ્રકારનું છે અને એ માત્ર સૂક્ષ્મમાં જ થાય છે. એ જ રીતે, આઠ ભાગમાં વિભાજન પણ માત્ર સૂક્ષ્મમાં જ માનવામાં આવે છે.

તસ્ય રૂપં પ્રવક્ષ્યામિ યથાહ ભગવાન્પ્રભુઃ ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતેષુ યથાસ્ય નિયમઃ સ્મૃતઃ

હવે હું તેનું સ્વરૂપ કહું છું, જેમ ભગવાને કહ્યું છે – ત્રણેય લોક અને સર્વ જીવોમાં જે નિયમ માનવામાં આવ્યો છે, તે પ્રમાણે.

અણિમાદ્યં તથાવ્યક્તં સર્વત્રૈવ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતાનાં દુષ્પ્રાપ્યં સમુદાહૃતમ્

અણિમા વગેરે જે અવિશ્વિત શક્તિઓ છે, તે સર્વત્ર વ્યાપી છે. ત્રણેય લોકના સર્વ જીવોમાં એ દુર્લભ ગણાય છે.

તત્ તસ્ય ભવતિ પ્રાપ્યં પ્રથમં યોગિનાં બલમ્ લઙ્ઘનં પ્લવનં લોકે રૂપમસ્ય સદા ભવેત્

યોગીઓને એ પ્રાપ્ત થાય છે; તેમનું પ્રથમ બળ છે – જગતમાં ઉડવું અને કૂદવું. એ જ તેની સદા સ્થિતિ છે.

શીઘ્રત્વં સર્વભૂતેષુ દ્વિતીયં તુ પદં સ્મૃતમ્ ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતાનાં મહિમ્ના ચૈવ વન્દિતમ્

બધા જીવોમાં ઝડપી ગતિને બીજું સ્થાન માનવામાં આવે છે; ત્રણેય લોકના સર્વ જીવોમાં તેની મહાનતાને કારણે એ સન્માન પામે છે.

મહિત્વં ચાપિ લોકે ઽસ્મિંસ્ તૃતીયો યોગ ઉચ્યતે ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતેષુ યથેષ્ટગમનં સ્મૃતમ્

આ જગતમાં મહાનતા ત્રીજું યોગ કહેવાય છે; ત્રણેય લોકના સર્વ જીવોમાં જ્યાં ઇચ્છા હોય ત્યાં જવાની શક્તિ તરીકે તે ઓળખાય છે.

પ્રાકામાન્ વિષયાન્ ભુઙ્ક્તે તથાપ્રતિહતઃ ક્વચિત્ ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતાનાં સુખદુઃખં પ્રવર્તતે

એ ઇચ્છા પ્રમાણે વિષયોનો આનંદ લે છે, અને ક્યારેય અવરોધ થતો નથી; ત્રણેય લોકના સર્વ જીવોમાં સુખ અને દુઃખનું પ્રવાહ ચાલે છે.

ઈશો ભવતિ સર્વત્ર પ્રવિભાગેન યોગવિત્ વશ્યાનિ ચાસ્ય ભૂતાનિ ત્રૈલોક્યે સચરાચરે

એ સર્વત્ર ઈશ્વર બની જાય છે, યોગનું જ્ઞાન ધરાવે છે; ત્રણેય લોકના ચાલતા અને અચલ તમામ જીવો એના વશમાં રહે છે.

ઇચ્છયા તસ્ય રૂપાણિ ભવન્તિ ન ભવન્તિ ચ યત્ર કામાવસાયિત્વં ત્રૈલોક્યે સચરાચરે

એની ઇચ્છાથી રૂપો થાય છે કે ન થાય, જ્યાં ઇચ્છા પ્રમાણે બધું પ્રાપ્ત થાય છે, એ ત્રણેય લોકના ચાલતા અને અચલ સર્વ જીવોમાં.

શબ્દઃ સ્પર્શો રસો ગન્ધો રૂપં ચૈવ મનસ્ તથા પ્રવર્તન્તે ઽસ્ય ચેચ્છાતો ન ભવન્તિ યથેચ્છયા

શબ્દ, સ્પર્શ, રસ, સુગંધ, રૂપ અને મન – આ બધું એના ઇચ્છાથી થાય છે કે ન થાય, એના મન પ્રમાણે.

ન જાયતે ન મ્રિયતે છિદ્યતે ન ચ ભિદ્યતે ન દહ્યતે ન મુહ્યેત લીયતે ન ચ લિપ્યતે

એ જન્મતો નથી, મરે પણ નથી; કાપી શકાય નહીં, ફાડી શકાય નહીં; બળે નહીં, ભ્રમિત ન થાય; લય પામે નહીં, લિપ્ત પણ ન થાય.

ન ક્ષીયતે ન ક્ષરતિ ખિદ્યતે ન કદાચન ક્રિયતે વા ન સર્વત્ર તથા વિક્રિયતે ન ચ

એ કદી ક્ષીણ થતો નથી, નાશ પામતો નથી; ક્યારેય દુઃખી થતો નથી; એ બનાવવામાં આવતા નથી, અને સર્વત્ર બદલાતો પણ નથી.

અગન્ધરસરૂપસ્તુ અસ્પર્શઃ શબ્દવર્જિતઃ અવર્ણો હ્યસ્વરશ્ ચૈવ અસવર્ણસ્તુ કર્હિચિત્

એમાં સુગંધ, સ્વાદ કે રૂપ નથી; સ્પર્શ અને અવાજ પણ નથી; એ રંગહીન છે, સ્વરહીન છે અને ક્યારેક કોઈ લક્ષણ પણ નથી.

સ ભુઙ્ક્તે વિષયાંશ્ચૈવ વિષયૈર્ન ચ યુજ્યતે અણુત્વાત્તુ પરઃ સૂક્ષ્મઃ સૂક્ષ્મત્વાદ્ અપવર્ગિકઃ

એ વિષયોનો આનંદ લે છે, પણ વિષયોમાં બંધાતો નથી; એ અત્યંત સૂક્ષ્મ હોવાથી સર્વોપરી છે, અને એના સૂક્ષ્મત્વથી મુક્તિદાયક છે.

વ્યાપકસ્ત્વપવર્ગાચ્ચ વ્યાપકાત્પુરુષઃ સ્મૃતઃ પુરુષઃ સૂક્ષ્મભાવાત્તુ ઐશ્વર્યે પરમે સ્થિતઃ

કારણ કે જે સર્વત્ર વ્યાપક છે અને મુક્તિ આપે છે, એ વ્યાપકને પુરુષ કહેવામાં આવ્યો છે; તેની સુક્ષ્મતા કારણે એ પુરુષ પરમ ઐશ્વર્યમાં સ્થિત છે.

ગુણોત્તરમથૈશ્વર્યે સર્વતઃ સૂક્ષ્મમુચ્યતે ઐશ્વર્યં ચાપ્રતીઘાતં પ્રાપ્ય યોગમનુત્તમમ્

ગણો કરતાં પર અને ઐશ્વર્યમાં સર્વત્ર સુક્ષ્મ કહેવાય છે; જ્યારે કોઈ અવરોધરહિત ઐશ્વર્ય પામે છે, ત્યારે એ શ્રેષ્ઠ યોગ પ્રાપ્ત કરે છે.

અપવર્ગં તતો ગચ્છેત્ સૂક્ષ્મં તત્પરમં પદમ્ એવં પાશુપતં યોગં જ્ઞાતવ્યં મુનિપુઙ્ગવાઃ

પછી મનુષ્ય મુક્તિ તરફ જાય છે, એ સુક્ષ્મ અને પરમ અવસ્થામાં પહોંચે છે; હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, આ રીતે પાશુપત યોગને જાણવો જોઈએ.

સ્વર્ગાપવર્ગફલદં શિવસાયુજ્યકારણમ્ અથવા ગતવિજ્ઞાનો રાગાત્કર્મ સમાચરેત્

આ યોગ સ્વર્ગ અને મુક્તિના ફળ આપે છે અને શિવ સાથે એકતા લાવે છે; અથવા, માર્ગનું જ્ઞાન પામીને પણ જો કોઈ રાગથી કર્મ કરે છે તો પણ તે ફળ પામે છે.