લિઙ્ગપુરાણમ્

પ્રસાદાદ્દેવદેવસ્ય નાત્ર કાર્યા વિચારણા એષ એવ જગન્નાથો બન્ધમોક્ષકરઃ શિવઃ

દેવોમાં દેવ એવા ભગવાનની કૃપાથી અહીં કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી; એ જ જગતના સ્વામી શિવ બંધન અને મુક્તિ બંનેના કારણ છે.

ભૂર્ભૂવઃસ્વર્મહશ્ ચૈવ જનઃ સાક્ષાત્તપઃ સ્વયમ્ સત્યલોકસ્ તથાણ્ડાનાં કોટિકોટિશતાનિ ચ

ભૂ, ભુવઃ, સ્વઃ, મહઃ, જનઃ, તપઃ અને સત્યલોક, અને અનંત બ્રહ્માંડોની કરોડો સંખ્યાઓ—

વિગ્રહં દેવદેવસ્ય તથાણ્ડાવરણાષ્ટકમ્ સપ્તદ્વીપેષુ સર્વેષુ પર્વતેષુ વનેષુ ચ

દેવોમાં દેવના સ્વરૂપ સાથે, આઠ પ્રકારના બ્રહ્માંડના આવરણો, સાતેય દ્વીપો, બધા પર્વતો અને વનો—

સમુદ્રેષુ ચ સર્વેષુ વાયુસ્કન્ધેષુ સર્વતઃ તથાન્યેષુ ચ લોકેષુ વસન્તિ ચ ચરાચરાઃ

અને બધા સમુદ્રો, સર્વત્ર વાયુના પ્રવાહો, અને બીજા બધા લોકોમાં પણ, ચલ અને અચલ સર્વ જીવો વસે છે.

સર્વે ભવાંશજા નૂનં ગતિસ્ત્વેષાં સ એવ વૈ સર્વો રુદ્રો નમસ્તસ્મૈ પુરુષાય મહાત્મને

બધાં જીવ ભવાનીથી જ જન્મે છે; એ જ બધાનો આશ્રય છે. બધું રુદ્ર જ છે—એ મહાત્મા પુરુષને નમન છે.

વિશ્વં ભૂતં તથા જાતં બહુધા રુદ્ર એવ સઃ રુદ્રાજ્ઞૈષા સ્થિતા દેવી હ્ય્ અનયા મુક્તિરંબિકા

આ આખું જગત, બધા ભૂત અને અનેક પ્રકારના જન્મેલા—all રુદ્ર જ છે. રુદ્રની આજ્ઞાથી આ દેવી સ્થિર છે; એના દ્વારા મુક્તિ મળે છે—એ અંબિકા છે.

ઇત્યેવં ખેચરાઃ સિદ્ધા જજલ્પુઃ પ્રીતમાનસાઃ યદાવલોક્ય તાન્ સર્વાન્ પ્રસાદાદનયાંબિકા

આ રીતે, આકાશમાં વિહાર કરતા સિદ્ધો, આનંદિત મનથી, અંબિકાની કૃપાથી બધાં જીવોને જોઈને પરસ્પર વાતો કરે છે.

તદા તિષ્ઠન્તિ સાયુજ્યં પ્રાપ્તાસ્તે ખેચરાઃ પ્રભોઃ

પછી એ આકાશગામી સિદ્ધો, ભગવાન સાથે એકરૂપતા પ્રાપ્ત કરીને, સ્થિર રહે છે.

કેન યોગેન વૈ સૂત ગુણપ્રાપ્તિઃ સતામિહ અણિમાદિગુણોપેતા ભવન્ત્યેવેહ યોગિનઃ તત્સર્વં વિસ્તરાત્સૂત વક્તુમર્હસિ સાંપ્રતમ્

હે સૂત, કયા યોગ દ્વારા અહીં સજ્જનો ગુણ પ્રાપ્ત કરે છે? અણિમા વગેરે ગુણોથી યુક્ત યોગીઓ બને છે; એ બધું હવે વિગતે કહો.

અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ યોગં પરમદુર્લભમ્ પઞ્ચધા સંસ્મરેદાદૌ સ્થાપ્ય ચિત્તે સનાતનમ્

હવે હું એ યોગ કહું છું, જે અત્યંત દુર્લભ છે; શરૂઆતમાં મનમાં પાંચ રીતે સનાતનનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

કલ્પયેચ્ચાસનં પદ્મં સોમસૂર્યાગ્નિસંયુતમ્ ષડ્વિંશચ્છક્તિસંયુક્તમ્ અષ્ટધા ચ દ્વિજોત્તમાઃ

પદ્માસન ગોઠવવું, જેમાં ચંદ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિની શક્તિ જોડાયેલી હોય, છવીસ શક્તિઓથી યુક્ત અને આઠ રીતે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.

તતઃ ષોડશધા ચૈવ પુનર્દ્વાદશધા દ્વિજાઃ સ્મરેચ્ ચ તત્ તથા મધ્યે દેવ્યા દેવમ્ ઉમાપતિમ્

પછી, હે દ્વિજો, શોઢસ રીતે અને ફરીથી બાર રીતે પણ ધ્યાન કરવું, મધ્યમાં દેવી અને ઉમા પતિ દેવનું ધ્યાન કરવું.

અષ્ટશક્તિસમાયુક્તમ્ અષ્ટમૂર્તિમજં પ્રભુમ્ તાભિશ્ચાષ્ટવિધા રુદ્રાશ્ ચતુઃષષ્ટિવિધાઃ પુનઃ

આઠ શક્તિઓથી યુક્ત, આઠ મુર્તિ ધરાવતો, અજ જન્મે ભગવાન, અને એ આઠથી ફરીથી ચોસઠ પ્રકારના રુદ્રો.

શક્તયશ્ ચ તથા સર્વા ગુણાષ્ટકસમન્વિતાઃ એવં સ્મરેત્ક્રમેણૈવ લબ્ધ્વા જ્ઞાનમનુત્તમમ્

અને એ રીતે, બધા શક્તિઓ પણ આઠ ગુણોથી યુક્ત છે; આવું ક્રમશઃ ધ્યાન કરતાં શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.

એવં પાશુપતં યોગં મોક્ષસિદ્ધિપ્રદાયકમ્ તસ્યાણિમાદયો વિપ્રા નાન્યથા કર્મકોટિભિઃ

આ રીતે, પાશુપત યોગ મુક્તિ અને સિદ્ધિ આપનાર છે; અણિમા વગેરે શક્તિઓ, હે વિદ્વાનો, બીજા કોઈ પણ કર્મોથી—even કરોડો કર્મોથી—પ્રાપ્ત થતી નથી.

તત્રાષ્ટગુણમૈશ્વર્યં યોગિનાં સમુદાહૃતમ્ તત્સર્વં ક્રમયોગેન હ્ય્ ઉચ્યમાનં નિબોધત

અહીં યોગીઓના આઠ પ્રકારના ઐશ્વર્ય ગુણો વર્ણવ્યા છે; હવે જે રીતે કહીએ છીએ, એ બધું ધ્યાનપૂર્વક સમજવું.

અણિમા લઘિમા ચૈવ મહિમા પ્રાપ્તિરેવ ચ પ્રાકામ્યં ચૈવ સર્વત્ર ઈશિત્વં ચૈવ સર્વતઃ

અણિમા, લઘિમા, મહિમા, પ્રાપ્તિ, સર્વત્ર પ્રાકામ્ય, અને સર્વત્ર ઈશિત્વ—

વશિત્વમથ સર્વત્ર યત્ર કામાવસાયિતા તચ્ચાપિ ત્રિવિધં જ્ઞેયમ્ ઐશ્વર્યં સાર્વકામિકમ્

જ્યાં ઇચ્છા પ્રમાણે બધું પ્રાપ્ત થાય છે, એવી સર્વત્ર પ્રભુત્વની સ્થિતિ પણ ત્રણ પ્રકારની છે, અને જે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે, એ પ્રભુત્વ કહેવાય છે.

સાવદ્યં નિરવદ્યં ચ સૂક્ષ્મં ચૈવ પ્રવર્તતે સાવદ્યં નામ યત્તત્ર પઞ્ચભૂતાત્મકં સ્મૃતમ્

તેમાં દોષયુક્ત, નિર્દોષ અને અતિસૂક્ષ્મ – આવા ત્રણ પ્રકાર જોવા મળે છે. જેમાં પાંચ તત્વોનું મિશ્રણ હોય, તે દોષયુક્ત કહેવાય છે.

ઇન્દ્રિયાણિ મનશ્ચૈવ અહઙ્કારશ્ ચ યઃ સ્મૃતઃ તત્ર સૂક્ષ્મપ્રવૃત્તિસ્તુ પઞ્ચભૂતાત્મિકા પુનઃ

ઇન્દ્રિયો, મન અને જેને અહંકાર કહે છે, તેમાં પણ જે સૂક્ષ્મ પ્રવૃતિ છે, તે પણ ફરીથી પાંચ તત્વોથી બનેલી છે.

ઇન્દ્રિયાણિ મનશ્ચિત્તબુદ્ધ્યહઙ્કારસંજ્ઞિતમ્ તથા સર્વમયં ચૈવ આત્મસ્થા ખ્યાતિરેવ ચ

ઇન્દ્રિયો, મન, ચિત્ત, બુદ્ધિ અને અહંકાર – એમ કહેવાય છે. એ ઉપરાંત, જે સર્વત્ર વ્યાપક છે અને આત્મામાં સ્થિર છે, તેને જ જ્ઞાન કહેવાય છે.

સંયોગ એવ ત્રિવિધઃ સૂક્ષ્મેષ્વેવ પ્રવર્તતે પુનરષ્ટગુણશ્ચાપિ સૂક્ષ્મેષ્વેવ વિધીયતે

સંયોજન પણ ત્રણ પ્રકારનું છે અને એ માત્ર સૂક્ષ્મમાં જ થાય છે. એ જ રીતે, આઠ ભાગમાં વિભાજન પણ માત્ર સૂક્ષ્મમાં જ માનવામાં આવે છે.

તસ્ય રૂપં પ્રવક્ષ્યામિ યથાહ ભગવાન્પ્રભુઃ ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતેષુ યથાસ્ય નિયમઃ સ્મૃતઃ

હવે હું તેનું સ્વરૂપ કહું છું, જેમ ભગવાને કહ્યું છે – ત્રણેય લોક અને સર્વ જીવોમાં જે નિયમ માનવામાં આવ્યો છે, તે પ્રમાણે.

અણિમાદ્યં તથાવ્યક્તં સર્વત્રૈવ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતાનાં દુષ્પ્રાપ્યં સમુદાહૃતમ્

અણિમા વગેરે જે અવિશ્વિત શક્તિઓ છે, તે સર્વત્ર વ્યાપી છે. ત્રણેય લોકના સર્વ જીવોમાં એ દુર્લભ ગણાય છે.

તત્ તસ્ય ભવતિ પ્રાપ્યં પ્રથમં યોગિનાં બલમ્ લઙ્ઘનં પ્લવનં લોકે રૂપમસ્ય સદા ભવેત્

યોગીઓને એ પ્રાપ્ત થાય છે; તેમનું પ્રથમ બળ છે – જગતમાં ઉડવું અને કૂદવું. એ જ તેની સદા સ્થિતિ છે.

શીઘ્રત્વં સર્વભૂતેષુ દ્વિતીયં તુ પદં સ્મૃતમ્ ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતાનાં મહિમ્ના ચૈવ વન્દિતમ્

બધા જીવોમાં ઝડપી ગતિને બીજું સ્થાન માનવામાં આવે છે; ત્રણેય લોકના સર્વ જીવોમાં તેની મહાનતાને કારણે એ સન્માન પામે છે.

મહિત્વં ચાપિ લોકે ઽસ્મિંસ્ તૃતીયો યોગ ઉચ્યતે ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતેષુ યથેષ્ટગમનં સ્મૃતમ્

આ જગતમાં મહાનતા ત્રીજું યોગ કહેવાય છે; ત્રણેય લોકના સર્વ જીવોમાં જ્યાં ઇચ્છા હોય ત્યાં જવાની શક્તિ તરીકે તે ઓળખાય છે.

પ્રાકામાન્ વિષયાન્ ભુઙ્ક્તે તથાપ્રતિહતઃ ક્વચિત્ ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતાનાં સુખદુઃખં પ્રવર્તતે

એ ઇચ્છા પ્રમાણે વિષયોનો આનંદ લે છે, અને ક્યારેય અવરોધ થતો નથી; ત્રણેય લોકના સર્વ જીવોમાં સુખ અને દુઃખનું પ્રવાહ ચાલે છે.

ઈશો ભવતિ સર્વત્ર પ્રવિભાગેન યોગવિત્ વશ્યાનિ ચાસ્ય ભૂતાનિ ત્રૈલોક્યે સચરાચરે

એ સર્વત્ર ઈશ્વર બની જાય છે, યોગનું જ્ઞાન ધરાવે છે; ત્રણેય લોકના ચાલતા અને અચલ તમામ જીવો એના વશમાં રહે છે.