લિઙ્ગપુરાણમ્

જ્ઞાનસ્યૈવેહ માહાત્મ્યં પ્રસંગાદિહ શોભનમ્ એવં પાશુપતં યોગં કથિતં ત્વીશ્વરેણ તુ

અહીં માત્ર જ્ઞાનનું મહાત્મ્ય જ શુભ છે; આ રીતે પાશુપત યોગ ભગવાને તમને સમજાવ્યો છે.

ન દેયં યસ્ય કસ્યાપિ શિવોક્તં મુનિપુઙ્ગવાઃ દાતવ્યં યોગિને નિત્યં ભસ્મનિષ્ઠાય સુપ્રિયમ્

હે મહાન ઋષિગણો, શિવજી દ્વારા જે કહેલું છે, તે દરેકને આપવું યોગ્ય નથી; એ તો માત્ર એવા યોગીને આપવું જોઈએ, જે હંમેશા ભસ્મમાં તત્પર રહે છે અને સાચે જ પ્રિય છે.

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ સંસારશમનં નરઃ સ યાતિ બ્રહ્મસાયુજ્યં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

જે માણસ આનું પાઠ કરે છે કે સાંભળે છે, જે સંસારના દુઃખનો અંત લાવે છે, એ બ્રહ્માનંદમાં એકરૂપ થાય છે—આમાં કોઈ શંકા રાખવાની જરૂર નથી.

નિશમ્ય તે મહાપ્રાજ્ઞાઃ કુમારાદ્યાઃ પિનાકિનમ્ પ્રોચુઃ પ્રણમ્ય વૈ ભીતાઃ પ્રસન્નં પરમેશ્વરમ્

આ સાંભળીને, કુમાર અને અન્ય જ્ઞાની લોકો પિનાકધારી ભગવાન પાસે ગયા, ભયથી નમન કરીને પ્રસન્ન પરમેશ્વરને કહ્યું.

એવં ચેદનયા દેવ્યા હૈમવત્યા મહેશ્વર ક્રીડસે વિવિધૈર્ભોગૈઃ કથં વક્તુમિહાર્હસિ

હે મહાદેવ, જો તમે હિમાલયપુત્રી દેવી સાથે વિવિધ આનંદમાં રમો છો, તો અમે આ વાત અહીં કેવી રીતે કહી શકીએ?

એવમુક્તઃ પ્રહસ્યેશઃ પિનાકી નીલલોહિતઃ પ્રાહ તામ્ અંબિકાં પ્રેક્ષ્ય પ્રણિપત્ય સ્થિતાન્ દ્વિજાન્

આ રીતે પૂછવામાં આવતા, નિલકંઠ પિનાકધારી ભગવાન હસ્યા અને અંબિકા તથા નમન કરેલા દ્વિજોને જોઈને બોલ્યા.

બન્ધમોક્ષૌ ન ચૈવેહ મમ સ્વેચ્છા શરીરિણઃ અકર્તજ્ઞઃ પશુર્જીવો વિભુર્ભોક્તા હ્યણુઃ પુમાન્

શરીરધારી જીવ માટે બંધન કે મુક્તિ મારી ઇચ્છાથી થતી નથી; અજ્ઞાનથી જીવ બંધાય છે, વ્યક્તિ અનુભવ કરે છે અને પરમાત્મા ભોગવે છે—આ જ તફાવત છે.

માયી ચ માયયા બદ્ધઃ કર્મભિર્ યુજ્યતે તુ સઃ જ્ઞાનં ધ્યાનં ચ બન્ધશ્ ચ મોક્ષો નાસ્ત્યાત્મનો દ્વિજાઃ

માયાથી બંધાયેલો જીવ કર્મોમાં જોડાય છે; જ્ઞાન, ધ્યાન, બંધન કે મુક્તિ આત્માને વાસ્તવમાં લાગુ પડતા નથી, હે દ્વિજગણ.

યદૈવં મયિ વિદ્વાન્ યસ્ તસ્યાપિ ન ચ સર્વતઃ એષા વિદ્યા હ્યહં વેદ્યઃ પ્રજ્ઞૈષા ચ શ્રુતિઃ સ્મૃતિઃ

જેવી રીતે મને જાણે છે, એ રીતે પણ બધામાં આવું નથી; આ જ સાચું જ્ઞાન છે—હું જ જાણવાનો વિષય છું—આ જ બુદ્ધિ, વેદ અને પરંપરા છે.

ધૃતિરેષા મયા નિષ્ઠા જ્ઞાનશક્તિઃ ક્રિયા તથા ઇચ્છાખ્યા ચ તથા હ્યાજ્ઞા દ્વે વિદ્યે ન ચ સંશયઃ

આ જ દૃઢતા છે, મારી સ્થિતિ છે, જ્ઞાનશક્તિ અને ક્રિયા છે; એ જ ઇચ્છા કહેવાય છે અને આજ્ઞા પણ—આ બે જ્ઞાનોમાં કોઈ શંકા નથી.

ન હ્યેષા પ્રકૃતિર્જૈવી વિકૃતિશ્ ચ વિચારતઃ વિકારો નૈવ માયૈષા સદસદ્વ્યક્તિવર્જિતા

આ પ્રકૃતિ નથી, અને વિચાર કરતાં એ કોઈ પરિવર્તન પણ નથી; આ માયા પરિવર્તિત નથી, એ સ્પષ્ટ કે અસ્પષ્ટ પણ નથી.

પુરા મમાજ્ઞા મદ્વક્ત્રાત્ સમુત્પન્ના સનાતની પઞ્ચવક્ત્રા મહાભાગા જગતામભયપ્રદા

પ્રાચીન સમયમાં, મારી પાંચ મુખમાંથી જન્મેલી શાશ્વત આજ્ઞા, મહાન અને જગતને નિર્ભયતા આપનારી હતી.

તામાજ્ઞાં સમ્પ્રવિશ્યાહં ચિન્તયન્ જગતાં હિતમ્ સપ્તવિંશત્પ્રકારેણ સર્વં વ્યાપ્યાનયા શિવઃ

એ આજ્ઞામાં પ્રવેશ કરીને, જગતના કલ્યાણનું વિચાર કરતાં, મેં એ દ્વારા સાતવીસ રીતે સર્વત્ર વ્યાપી ગયો.

તદાપ્રભૃતિ વૈ મોક્ષપ્રવૃત્તિર્દ્વિજસત્તમાઃ એવમુક્ત્વા તદાપશ્યદ્ ભવાનીં પરમેશ્વરઃ

ત્યાંથી મુક્તિની પ્રાપ્તિ શરૂ થઈ, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણ; આવું કહીને પરમેશ્વરે ભવાણીની તરફ જોયું.

ભવાની ચ તમાલોક્ય માયામહરદવ્યયા તે માયામલનિર્મુક્તા મુનયઃ પ્રેક્ષ્ય પાર્વતીમ્

ભવાણીએ તેમને જોઈને અવિનાશી માયાને દૂર કરી; એ માયાના કલંકથી મુક્ત થયેલા ઋષિોએ પાર્વતીને જોયા.

પ્રીતા બભૂવુર્મુક્તાશ્ ચ તસ્માદેષા પરા ગતિઃ ઉમાશઙ્કરયોર્ભેદો નાસ્ત્યેવ પરમાર્થતઃ

તેઓ પ્રસન્ન અને મુક્ત થયા; તેથી આ જ પરમ અવસ્થા છે—ઉમા અને શંકરમાં પરમાર્થથી કોઈ ભેદ નથી.

દ્વિધાસૌ રૂપમાસ્થાય સ્થિત એવ ન સંશયઃ યદા વિદ્વાનસંગઃ સ્યાદ્ આજ્ઞયા પરમેષ્ઠિનઃ

આ બંને દ્વિરૂપે રહીને સ્થિર છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; જ્યારે જ્ઞાની વ્યક્તિ આસક્તિ વિના રહે છે, એ પરમેશ્વરની આજ્ઞાથી જ થાય છે.

તદા મુક્તિઃ ક્ષણાદેવ નાન્યથા કર્મકોટિભિઃ ક્રમો ઽવિવક્ષિતો ભૂતવિવૃદ્ધઃ પરમેષ્ઠિનઃ

પછી મુક્તિ ક્ષણમાં જ મળે છે—લાખો કર્મોથી પણ નહિ; ક્રમ પરમેશ્વર દ્વારા નિર્ધારિત નથી, જે સર્વનું વૃદ્ધિરૂપ છે.

પ્રસાદેન ક્ષણાન્મુક્તિઃ પ્રતિજ્ઞૈષા ન સંશયઃ ગર્ભસ્થો જાયમાનો વા બાલો વા તરુણો ઽપિ વા

કૃપાથી મુક્તિ ક્ષણમાં મળે છે—આ વચન છે, તેમાં શંકા નથી; ભ્રૂણમાં હોય, જન્મતો હોય, બાળક હોય કે યુવાન—even.

વૃદ્ધો વા મુચ્યતે જન્તુઃ પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ અણ્ડજશ્ ચોદ્ભિજ્જો વાપિ સ્વેદજો વાપિ મુચ્યતે

વૃદ્ધ હોય કે ન હોય, કોઈપણ જીવ પરમેશ્વરની કૃપાથી મુક્તિ પામે છે; તે ડિમ્બમાંથી જન્મેલો હોય, અંકુરથી કે પસીનાથી જન્મેલો હોય, બધાં મુક્ત થાય છે.

પ્રસાદાદ્દેવદેવસ્ય નાત્ર કાર્યા વિચારણા એષ એવ જગન્નાથો બન્ધમોક્ષકરઃ શિવઃ

દેવોમાં દેવ એવા ભગવાનની કૃપાથી અહીં કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી; એ જ જગતના સ્વામી શિવ બંધન અને મુક્તિ બંનેના કારણ છે.

ભૂર્ભૂવઃસ્વર્મહશ્ ચૈવ જનઃ સાક્ષાત્તપઃ સ્વયમ્ સત્યલોકસ્ તથાણ્ડાનાં કોટિકોટિશતાનિ ચ

ભૂ, ભુવઃ, સ્વઃ, મહઃ, જનઃ, તપઃ અને સત્યલોક, અને અનંત બ્રહ્માંડોની કરોડો સંખ્યાઓ—

વિગ્રહં દેવદેવસ્ય તથાણ્ડાવરણાષ્ટકમ્ સપ્તદ્વીપેષુ સર્વેષુ પર્વતેષુ વનેષુ ચ

દેવોમાં દેવના સ્વરૂપ સાથે, આઠ પ્રકારના બ્રહ્માંડના આવરણો, સાતેય દ્વીપો, બધા પર્વતો અને વનો—

સમુદ્રેષુ ચ સર્વેષુ વાયુસ્કન્ધેષુ સર્વતઃ તથાન્યેષુ ચ લોકેષુ વસન્તિ ચ ચરાચરાઃ

અને બધા સમુદ્રો, સર્વત્ર વાયુના પ્રવાહો, અને બીજા બધા લોકોમાં પણ, ચલ અને અચલ સર્વ જીવો વસે છે.

સર્વે ભવાંશજા નૂનં ગતિસ્ત્વેષાં સ એવ વૈ સર્વો રુદ્રો નમસ્તસ્મૈ પુરુષાય મહાત્મને

બધાં જીવ ભવાનીથી જ જન્મે છે; એ જ બધાનો આશ્રય છે. બધું રુદ્ર જ છે—એ મહાત્મા પુરુષને નમન છે.

વિશ્વં ભૂતં તથા જાતં બહુધા રુદ્ર એવ સઃ રુદ્રાજ્ઞૈષા સ્થિતા દેવી હ્ય્ અનયા મુક્તિરંબિકા

આ આખું જગત, બધા ભૂત અને અનેક પ્રકારના જન્મેલા—all રુદ્ર જ છે. રુદ્રની આજ્ઞાથી આ દેવી સ્થિર છે; એના દ્વારા મુક્તિ મળે છે—એ અંબિકા છે.

ઇત્યેવં ખેચરાઃ સિદ્ધા જજલ્પુઃ પ્રીતમાનસાઃ યદાવલોક્ય તાન્ સર્વાન્ પ્રસાદાદનયાંબિકા

આ રીતે, આકાશમાં વિહાર કરતા સિદ્ધો, આનંદિત મનથી, અંબિકાની કૃપાથી બધાં જીવોને જોઈને પરસ્પર વાતો કરે છે.

તદા તિષ્ઠન્તિ સાયુજ્યં પ્રાપ્તાસ્તે ખેચરાઃ પ્રભોઃ

પછી એ આકાશગામી સિદ્ધો, ભગવાન સાથે એકરૂપતા પ્રાપ્ત કરીને, સ્થિર રહે છે.

કેન યોગેન વૈ સૂત ગુણપ્રાપ્તિઃ સતામિહ અણિમાદિગુણોપેતા ભવન્ત્યેવેહ યોગિનઃ તત્સર્વં વિસ્તરાત્સૂત વક્તુમર્હસિ સાંપ્રતમ્

હે સૂત, કયા યોગ દ્વારા અહીં સજ્જનો ગુણ પ્રાપ્ત કરે છે? અણિમા વગેરે ગુણોથી યુક્ત યોગીઓ બને છે; એ બધું હવે વિગતે કહો.