લિઙ્ગપુરાણમ્

પ્રસીદતિ ન સંદેહો ધર્મશ્ચાયં દ્વિજોત્તમાઃ કિં તુ ગુહ્યતમં વક્ષ્યે સર્વત્ર પરમેશ્વરે

—એને શાંતિ અવશ્ય મળે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી. હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, આ જ ધર્મ છે. હવે હું સર્વત્ર પરમેશ્વર વિષે સૌથી ગુપ્ત વાત કહું છું.

ભવે ભક્તિર્ન સંદેહસ્ તયા યુક્તો વિમુચ્યતે અયોગ્યસ્યાપિ ભગવાન્ ભક્તસ્ય પરમેશ્વરઃ

ભક્તિ અવશ્ય જન્મે છે, એમાં શંકા નથી. એ ભક્તિથી યુક્ત મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે. અયોગ્યને પણ, જો એ ભક્તિ ધરાવે છે તો, ભગવાન પરમેશ્વર પ્રસન્ન થાય છે.

પ્રસીદતિ ન સંદેહો નિગૃહ્ય વિવિધં તમઃ જ્ઞાનમધ્યાપનં હોમો ધ્યાનં યજ્ઞસ્તપઃ શ્રુતમ્

પ્રકાર-પ્રકારના અંધકારને દબાવીને, ભગવાન પ્રસન્ન થાય છે એમાં શંકા નથી: જ્ઞાનનું પાઠન, હવન, ધ્યાન, યજ્ઞ, તપ અને શાસ્ત્રપઠન—

દાનમધ્યયનં સર્વં ભવભક્ત્યૈ ન સંશયઃ ચાન્દ્રાયણસહસ્રૈશ્ ચ પ્રાજાપત્યશતૈસ્ તથા

—દાન અને સર્વ પ્રકારનું અધ્યયન, બધું ભક્તિ માટે જ છે, એમાં કોઈ શંકા નથી. હજારો ચાંદ્રાયણ અને સો પ્રજાપત્ય વ્રતો—even—

માસોપવાસૈશ્ચાન્યૈર્વા ભક્તિર્મુનિવરોત્તમાઃ અભક્તા ભગવત્યસ્મિંલ્ લોકે ગિરિગુહાશયે

—અને અન્ય માસિક ઉપવાસો પણ, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, ભક્તિથી શ્રેષ્ઠ છે. જે લોકો આ પર્વત ગુહામાં વસતા ભગવાનમાં ભક્તિ ધરાવતા નથી—

પતન્તિ ચાત્મભોગાર્થં ભક્તો ભાવેન મુચ્યતે ભક્તાનાં દર્શનાદેવ નૃણાં સ્વર્ગાદયો દ્વિજાઃ

—એ પોતાના સુખ માટે પાપમાં પડી જાય છે; પણ ભક્તિ ધરાવનાર ભક્ત ભાવથી મુક્તિ પામે છે. ભક્તોના દર્શનથી જ, હે દ્વિજગણ, મનુષ્યોને સ્વર્ગાદિ ફળ મળે છે.

ન દુર્લભા ન સન્દેહો ભક્તાનાં કિં પુનસ્ તથા બ્રહ્મવિષ્ણુસુરેન્દ્રાણાં તથાન્યેષામપિ સ્થિતિઃ

ભક્તો માટે આવું મેળવવું કઠિન નથી, એમાં શંકા નથી; તો પછી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, ઇન્દ્ર અને બીજાઓ માટે તો વાત જ શું છે.

ભક્ત્યા એવ મુનીનાં ચ બલસૌભાગ્યમેવ ચ ભવેન ચ તથા પ્રોક્તં સમ્પ્રેક્ષ્યોમાં પિનાકિના

માત્ર ભક્તિથી જ મુનિઓને બળ અને સુખ મળે છે; એમ પિનાકધારી શિવે ઉમાને જોઈને કહ્યું છે.

દેવ્યૈ દેવેન મધુરં વારાણસ્યાં પુરા દ્વિજાઃ અવિમુક્તે સમાસીના રુદ્રેણ પરમાત્મના

પહેલાં વારાણસીમાં, હે દ્વિજગણ, દેવીએ દેવ સાથે મધુર સંવાદ કર્યો હતો. અવિમુક્તમાં પરમાત્મા રૂપે રુદ્ર બેઠા હતા.

રુદ્રાણી રુદ્રમાહેદં લબ્ધ્વા વારાણસીં પુરીમ્ કેન વશ્યો મહાદેવ પૂજ્યો દૃશ્યસ્ત્વમીશ્વરઃ

હે રુદ્રાણી, રુદ્ર અને વારાણસી શહેર મળ્યા પછી મહાદેવને કેવી રીતે વશ કરી શકાય, પૂજવામાં આવે અને ઈશ્વર તરીકે જોવામાં આવે છે?

તપસા વિદ્યયા વાપિ યોગેનેહ વદ પ્રભો નિશમ્ય વચનં તસ્યાસ્ તથા હ્યાલોક્ય પાર્વતીમ્

શું તપ, જ્ઞાન કે યોગ દ્વારા એ શક્ય છે? હે પ્રભુ, એ વાત મને કહો. એમ કહીને પાર્વતીના વચન સાંભળી, એમને જોઈને એમ પૂછાયું.

આહ બાલેન્દુતિલકઃ પૂર્ણેન્દુવદનાં હસન્ સ્મૃત્વાથ મેનયા પત્ન્યા ગિરેર્ગાં કથિતાં પુરા

ચાંદની જેવું તિલક ધરાવનાર અને પૂર્ણચંદ્ર જેવું મુખ ધરાવનાર ભગવાન સ્મિત સાથે પોતાની પત્ની મેનાએ અગાઉ કહેલી વાર્તા યાદ કરી.

ચિરકાલસ્થિતિં પ્રેક્ષ્ય ગિરૌ દેવ્યા મહાત્મનઃ દેવિ લબ્ધા પુરી રમ્યા ત્વયા યત્પ્રષ્ટુમર્હસિ

પર્વત પર મહાત્મા દેવીની લાંબા સમયથી રહેણાંક જોઈને, હે દેવી, તું આ સુંદર નગરી મેળવી છે; હવે એ વિશે પૂછવા તું યોગ્ય છે.

સ્થાનાર્થં કથિતં માત્રા વિસ્મૃતેહ વિલાસિનિ પુરા પિતામહેનાપિ પૃષ્ટઃ પ્રશ્નવતાં વરે

આ સ્થાન માટે માતાએ ક્યારેક કહેલું, પણ અહીં ભૂલાઈ ગયું, હે રમણી, પહેલાં પિતામહે પણ એ પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો.

યથા ત્વયાદ્ય વૈ પૃષ્ટો દ્રષ્ટું બ્રહ્માત્મકં ત્વહમ્ શ્વેતે શ્વેતેન વર્ણેન દૃષ્ટ્વા કલ્પે તુ માં શુભે

જેમ તું આજે મને બ્રહ્મસ્વરૂપ જોવાનો પ્રશ્ન કરે છે, તેમ કલ્પમાં બ્રહ્માએ પણ મને સફેદ રૂપે, સફેદ રંગે જોયો હતો.

સદ્યોજાતં તથા રક્તે રક્તં વામં પિતામહઃ પીતે તત્પુરુષં પીતમ્ અઘોરે કૃષ્ણમીશ્વરમ્

સદ્યોજાત સફેદ રૂપે પ્રગટ થયા, વામદેવ લાલ રંગે, પિતામહે તત્પુરુષને પીળા રંગે જોયા અને અઘોર ઈશ્વર કાળા રૂપે દેખાયા.

ઈશાનં વિશ્વરૂપાખ્યો વિશ્વરૂપં તદાહ મામ્

ઈશાન, જેને વિશ્વરૂપ કહે છે, એ સમયે મને પણ વિશ્વરૂપ તરીકે વર્ણવ્યા.

વામ તત્પુરુષાઘોર સદ્યોજાત મહેશ્વર દૃષ્ટો મયા ત્વં ગાયત્ર્યા દેવદેવ મહેશ્વર કેન વશ્યો મહાદેવ ધ્યેયઃ કુત્ર ઘૃણાનિધે

વામદેવ, તત્પુરુષ, અઘોર, સદ્યોજાત અને મહેશ્વર—ગાયત્રી દ્વારા તું મને જોયો, હે દેવોના દેવ, મહેશ્વર. મહાદેવને કેવી રીતે વશ કરી શકાય, ધ્યાનમાં રાખી શકાય અને ક્યાં, હે તેજના સ્રોત?

દૃશ્યઃ પૂજ્યસ્ તથા દેવ્યા વક્તુમર્હસિ શઙ્કર અવોચં શ્રદ્ધયૈવેતિ વશ્યો વારિજસંભવ

એને જોવું અને પૂજવું જોઈએ; હે દેવી, તું કહેજે. શંકરે કહ્યું: માત્ર શ્રદ્ધાથી જ એ વશ થાય છે, હે કમળમાંથી જન્મેલા.

ધ્યેયો લિઙ્ગે ત્વયા દૃષ્ટે વિષ્ણુના પયસાં નિધૌ પૂજ્યઃ પઞ્ચાસ્યરૂપેણ પવિત્રૈઃ પઞ્ચભિર્દ્વિજૈઃ

લિંગમાં એનું ધ્યાન કરવું, જેને વિષ્ણુએ જળસમુદ્રમાં જોયું, અને પાંચ મુખવાળા રૂપે, પાંચ પવિત્ર બ્રાહ્મણો દ્વારા પૂજવું જોઈએ.

ભવ ભક્ત્યાદ્ય દૃષ્ટો ઽહં ત્વયાણ્ડજ જગદ્ગુરો સો ઽપિ મામાહ ભાવાર્થં દત્તં તસ્મૈ મયા પુરા

હે અંડજાત, જગતના ગુરુ, આજે તું મને ભક્તિથી જોયો. એણે પણ મને કહ્યું અને પહેલાં મેં એને ભક્તિનો અર્થ સમજાવ્યો હતો.

ભાવં ભાવેન દેવેશિ દૃષ્ટવાન્માં હૃદીશ્વરમ્ તસ્માત્તુ શ્રદ્ધયા વશ્યો દૃશ્યઃ શ્રેષ્ઠગિરેઃ સુતે

હે દેવેશ્વરી, ભાવે ભક્તિથી એણે મને હૃદયમાં ઈશ્વર રૂપે જોયો. તેથી શ્રદ્ધાથી જ વશ થાય છે અને જોવામાં આવે છે, હે શ્રેષ્ઠ પર્વતની પુત્રી.

પૂજ્યો લિઙ્ગે ન સંદેહઃ સર્વદા શ્રદ્ધયા દ્વિજૈઃ શ્રદ્ધા ધર્મઃ પરઃ સૂક્ષ્મઃ શ્રદ્ધા જ્ઞાનં હુતં તપઃ

લિંગમાં સર્વદા શ્રદ્ધાવાન બ્રાહ્મણો દ્વારા પૂજવું જોઈએ, તેમાં કોઈ સંશય નથી. શ્રદ્ધા સર્વોચ્ચ અને સૂક્ષ્મ ધર્મ છે; શ્રદ્ધા જ જ્ઞાન, યજ્ઞ અને તપ છે.

શ્રદ્ધા સ્વર્ગશ્ ચ મોક્ષશ્ ચ દૃશ્યો ઽહં શ્રદ્ધયા સદા

શ્રદ્ધા સ્વર્ગ અને મોક્ષ છે; હું હંમેશા શ્રદ્ધાથી જ જોવામાં આવું છું.

કથં વૈ દૃષ્ટવાન્બ્રહ્મા સદ્યોજાતં મહેશ્વરમ્ વામદેવં મહાત્માનં પુરાણપુરુષોત્તમમ્

બ્રહ્માએ સદ્યોજાત, મહેશ્વર અને મહાત્મા વામદેવ, એ પ્રાચીન સર્વોચ્ચ પુરુષને કેવી રીતે જોયા?

અઘોરં ચ તથેશાનં યથાવદ્વક્તુમર્હસિ એકોનત્રિંશકઃ કલ્પો વિજ્ઞેયઃ શ્વેતલોહિતઃ

અઘોર અને ઈશાનને પણ જેમ છે તેમ કહો. ઓગણત્રીસમો કલ્પ શ્વેતલોહિત તરીકે ઓળખાય છે.

તસ્મિંસ્તત્પરમં ધ્યાનં ધ્યાયતો બ્રહ્મણસ્તદા ઉત્પન્નસ્તુ શિખાયુક્તઃ કુમારઃ શ્વેતલોહિતઃ

એ સમયે બ્રહ્મા પરમ ધ્યાનમાં લીન હતા, ત્યારે શિખાવાળો કુમાર, શ્વેતલોહિત, પ્રગટ થયો.

તં દૃષ્ટ્વા પુરુષં શ્રીમાન્ બ્રહ્મા વૈ વિશ્વતોમુખઃ હૃદિ કૃત્વા મહાત્માનં બ્રહ્મરૂપિણમીશ્વરમ્

તે મહાન પુરુષને જોઈને, સર્વદિશામાં ચહેરાવાળા બ્રહ્માજીએ, એ મહાત્મા, બ્રહ્મરૂપ ઈશ્વરને પોતાના હૃદયમાં સ્થાન આપ્યો.

સદ્યોજાતં તતો બ્રહ્મા ધ્યાનયોગપરો ઽભવત્ ધ્યાનયોગાત્પરં જ્ઞાત્વા વવન્દે દેવમીશ્વરમ્

પછી બ્રહ્માજી સદ્યોજાતનું ધ્યાન કરીને ધ્યાનમાં લીન થયા; ધ્યાનયોગથી પરમ તત્વને જાણી, દેવ ઈશ્વરનું પૂજન કર્યું.