લિઙ્ગપુરાણમ્

ન ભાવયન્ત્યતીતાનિ હ્ય્ અજ્ઞાને જ્ઞાનમાનિનઃ ક્ષુદ્વ્યાધેઃ પરિહારાર્થં ન સુખાયાન્નમુચ્યતે

જે અજ્ઞાની છે પણ પોતાને જ્ઞાની માને છે, તેઓ ભૂતકાળના દુઃખોનું ચિંતન કરતા નથી; અનાજને સુખ નથી કહેવાતું, તે ભૂખ અને રોગ દૂર કરવા માટે છે.

યથેતરેષાં રોગાણામ્ ઔષધં ન સુખાય તત્ શીતોષ્ણવાતવર્ષાદ્યૈસ્ તત્તત્કાલેષુ દેહિનામ્

જેમ બીજાં રોગો માટેની દવા સુખ માટે નથી, તેમ ઠંડી, ગરમી, પવન, વરસાદ વગેરે પણ પોતાના સમયે શરીરધારીઓને અસર કરે છે.

દુઃખમેવ ન સંદેહો ન જાનન્તિ હ્યપણ્ડિતાઃ સ્વર્ગે ઽપ્યેવં મુનિશ્રેષ્ઠા હ્ય્ અવિશુદ્ધક્ષયાદિભિઃ

દુઃખ જ છે, તેમાં શંકા નથી; અજ્ઞાની લોકો જાણતા નથી—even સ્વર્ગમાં પણ, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, અશુદ્ધિ, ક્ષય વગેરેના કારણે.

રોગૈર્ નાનાવિધૈર્ ગ્રસ્તા રાગદ્વેષભયાદિભિઃ છિન્નમૂલતરુર્યદ્વદ્ અવશઃ પતતિ ક્ષિતૌ

વિવિધ રોગો, રાગ, દ્વેષ, ભય વગેરેથી પીડાતા, જેમ મૂળ કપાયેલા વૃક્ષને જમીન પર પડવું જ પડે છે, તેમ જીવ પણ અવશ્ય પડી જાય છે.

પુણ્યવૃક્ષક્ષયાત્તદ્વદ્ ગાં પતન્તિ દિવૌકસઃ દુઃખાભિલાષનિષ્ઠાનાં દુઃખભોગાદિસંપદામ્

તે જ રીતે, જ્યારે પુણ્યનું વૃક્ષ ક્ષીણ થાય છે, ત્યારે સ્વર્ગવાસીઓ પણ પૃથ્વી પર પડી જાય છે—જેઓ દુઃખની ઇચ્છા અને દુઃખના ભોગમાં જ રુચિ ધરાવે છે.

અસ્માત્તુ પતતાં દુઃખં કષ્ટં સ્વર્ગાદ્દિવૌકસામ્ નરકે દુઃખમેવાત્ર નરકાણાં નિષેવણાત્

અહીંથી પડેલા માટે—even સ્વર્ગમાંથી પડેલા દેવતાઓ માટે પણ—દુઃખ બહુ કઠિન હોય છે; અને નરકમાં તો, નરકના અનુભવને કારણે, દુઃખ નિશ્ચિત છે.

વિહિતાકરણાચ્ચૈવ વર્ણિનાં મુનિપુઙ્ગવાઃ

અને, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, વર્ણવાળાઓ માટે નિર્ધારિત કર્તવ્ય ન કરવાથી પણ દુઃખ થાય છે.

યથા મૃગો મૃત્યુભયસ્ય ભીત ઉચ્છિન્નવાસો ન લભેત નિદ્રામ્ એવં યતિર્ધ્યાનપરો મહાત્મા સંસારભીતો ન લભેત નિદ્રામ્

જેમ મૃગ મૃત્યુના ભયથી અને ઘર ગુમાવવાથી ઊંઘી શકતો નથી, તેમ ધ્યાનમાં તલિન મહાન યતિ પણ સંસારના ભયથી ઊંઘી શકતો નથી.

કીટપક્ષિમૃગાણાં ચ પશૂનાં ગજવાજિનામ્ દૃષ્ટમ્ એવાસુખં તસ્માત્ ત્યજતઃ સુખમુત્તમમ્

કીટ, પક્ષી, જંગલી પ્રાણી, ગાય, હાથી અને ઘોડા—બધામાં દુઃખ સ્પષ્ટ જોવા મળે છે; તેથી, જે ત્યાગ કરે છે, તેને સર્વોત્તમ સુખ મળે છે.

વૈમાનિકાનામપ્યેવં દુઃખં કલ્પાધિકારિણામ્ સ્થાનાભિમાનિનાં ચૈવ મન્વાદીનાં ચ સુવ્રતાઃ

તે જ રીતે, વૈમાનિકો માટે, કલ્પના અધિકારીઓ માટે, સ્થાનમાં આસક્ત અને મનુ વગેરે માટે પણ, હે સદ્ગુણીઓ, દુઃખ છે જ.

દેવાનાં ચૈવ દૈત્યાનામ્ અન્યોન્યવિજિગીષયા દુઃખમેવ નૃપાણાં ચ રાક્ષસાનાં જગત્ત્રયે

દેવતાઓ અને દૈત્યોમાં પરસ્પર સ્પર્ધાથી દુઃખ જ છે; રાજાઓમાં, રાક્ષસોમાં અને ત્રણેય લોકમાં પણ દુઃખ જ છે.

શ્રમાર્થમાશ્રમશ્ચાપિ વર્ણાનાં પરમાર્થતઃ આશ્રમૈર્ન ચ દેવૈશ્ ચ યજ્ઞૈઃ સાંખ્યૈર્વ્રતૈસ્ તથા

આશ્રમો અને વર્ણો—all મહેનત માટે જ છે; પણ આશ્રમ, દેવ, યજ્ઞ, સાંખ્ય, વ્રત—આ બધાથી આત્માની પ્રાપ્તિ થતી નથી.

ઉગ્રૈસ્તપોભિર્ વિવિધૈર્ દાનૈર્નાનાવિધૈરપિ ન લભન્તે તથાત્માનં લભન્તે જ્ઞાનિનઃ સ્વયમ્

કઠિન તપ, અનેક પ્રકારના દાન—even એથી આત્મા મળતો નથી; માત્ર જ્ઞાની લોકો પોતે જ આત્માને પામે છે.

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ચરેત્પાશુપતવ્રતમ્ ભસ્મશાયી ભવેન્નિત્યં વ્રતે પાશુપતે બુધઃ

આથી, સર્વ રીતે પ્રયત્ન કરીને, પાશુપત વ્રતનું પાલન કરવું જોઈએ; જેણે જ્ઞાન મેળવ્યું છે તે પાશુપત વ્રતમાં સ્થિર રહીને હંમેશા ભસ્મ પર સુવે.

પઞ્ચાર્થજ્ઞાનસમ્પન્નઃ શિવતત્ત્વે સમાહિતઃ કૈવલ્યકરણં યોગવિધિકર્મચ્છિદં બુધઃ

પાંચ તત્ત્વોના જ્ઞાનથી સમૃદ્ધ અને શિવના તત્ત્વમાં એકાગ્ર થયેલો વિવેકી પુરુષ યોગના માર્ગે કર્મના બંધનને તોડી મુક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે.

પઞ્ચાર્થયોગસમ્પન્નો દુઃખાન્તં વ્રજતે સુધીઃ પરયા વિદ્યયા વેદ્યં વિદન્ત્યપરયા ન હિ

પાંચ તત્ત્વોમાં યોગ પ્રાપ્ત કરનાર વિદ્વાન દુઃખનો અંત મેળવે છે; જે પરમ જ્ઞાનથી જાણવું છે, તે નીચા જ્ઞાનથી જાણી શકાતું નથી.

દ્વે વિદ્યે વેદિતવ્યે હિ પરા ચૈવાપરા તથા અપરા તત્ર ઋગ્વેદો યજુર્વેદો દ્વિજોત્તમાઃ

જાણવા જેવી બે જ્ઞાન છે: એક પરમ અને એક અપર; એમાં, શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, અપર જ્ઞાન એટલે ઋગ્વેદ અને યજુર્વેદ.

સામવેદસ્તથાથર્વો વેદઃ સર્વાર્થસાધકઃ શિક્ષા કલ્પો વ્યાકરણં નિરુક્તં છન્દ એવ ચ

સામવેદ, અથર્વવેદ, સર્વ અર્થને સિદ્ધ કરતો વેદ, શિક્ષા, કલ્પ, વ્યાકરણ, નિરુક્ત અને છંદ પણ અપર જ્ઞાનમાં આવે છે.

જ્યોતિષં ચાપરા વિદ્યા પરાક્ષરમિતિ સ્થિતમ્ તદદૃશ્યં તદગ્રાહ્યમ્ અગોત્રં તદવર્ણકમ્

અને જ્યોતિષ પણ અપર જ્ઞાન છે. પરા જ્ઞાન અક્ષય છે: જે દેખાતું નથી, પકડાતું નથી, કોઈ વંશ નથી, અને કોઈ લક્ષણ નથી.

તદચક્ષુસ્તદશ્રોત્રં તદપાણિ અપાદકમ્ તદજાતમભૂતં ચ તદશબ્દં દ્વિજોત્તમાઃ

તેને આંખ નથી, કાન નથી, હાથ કે પગ નથી; તે જન્મેલું નથી, અવ્યક્ત છે, શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, અને અવાજથી રહિત છે.

અસ્પર્શં તદરૂપં ચ રસગન્ધવિવર્જિતમ્ અવ્યયં ચાપ્રતિષ્ઠં ચ તન્નિત્યં સર્વગં વિભુમ્

તે સ્પર્શથી, રૂપથી, સ્વાદ અને સુગંધથી રહિત છે; તે અવિનાશી છે, આધાર વગરનું છે, શાશ્વત છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે અને સર્વશક્તિમાન છે.

મહાન્તં તદ્ બૃહન્તં ચ તદજં ચિન્મયં દ્વિજાઃ અપ્રાણમમનસ્કં ચ તદસ્નિગ્ધમલોહિતમ્

તે મહાન છે, વિશાળ છે, જન્મેલું નથી, જ્ઞાનથી ભરપૂર છે, દ્વિજો, તે શ્વાસ વગરનું, મન વગરનું, ભેજ અને લાલાશ વગરનું છે.

અપ્રમેયં તદસ્થૂલમ્ અદીર્ઘં તદનુલ્બણમ્ અહ્રસ્વં તદપારં ચ તદાનન્દં તદચ્યુતમ્

તે અપરિમિત છે, સ્થૂળ નથી, લાંબું નથી, વધારે નથી, ટૂંકું નથી, કોઈ અંત નથી, આનંદરૂપ છે અને અચલ છે.

અનપાવૃતમદ્વૈતં તદનન્તમગોચરમ્ અસંવૃતં તદાત્મૈકં પરા વિદ્યા ન ચાન્યથા

તે અવરોધરહિત છે, અદ્વૈત છે, અનંત છે, ઇન્દ્રિયગમ્ય નથી, ઢાંકાયેલું નથી, એકમાત્ર સ્વરૂપ છે, પરા વિદ્યા છે, બીજું કંઈ નથી.

પરાપરેતિ કથિતે નૈવેહ પરમાર્થતઃ અહમેવ જગત્સર્વં મય્યેવ સકલં જગત્

પરા અને અપરા એમ કહેવામાં આવે છે, પણ વાસ્તવમાં અહીં એવો ભેદ નથી; હું જ આખું જગત છું, અને સમગ્ર જગત મારામાં જ છે.

મત્ત ઉત્પદ્યતે તિષ્ઠન્ મયિ મય્યેવ લીયતે મત્તો નાન્યદિતીક્ષેત મનોવાક્પાણિભિસ્ તથા

મારી પાસેથી બધું ઉત્પન્ન થાય છે, મારામાં જ રહે છે અને મારામાં જ લય પામે છે; મન, વાણી કે ક્રિયા દ્વારા મારાથી અલગ બીજું કંઈ દેખાતું નથી.

સર્વમાત્મનિ સંપશ્યેત્ સચ્ચાસચ્ચ સમાહિતઃ સર્વં હ્યાત્મનિ સંપશ્યન્ ન બાહ્યે કુરુતે મનઃ

એકાગ્ર મનથી, સાચું કે ખોટું બધું આત્મામાં જ જોવું જોઈએ; જે સર્વને આત્મામાં જ જુએ છે, તે મનને બહાર દોડાવતો નથી.

અધોદૃષ્ટ્યા વિતસ્ત્યાં તુ નાભ્યામુપરિતિષ્ઠતિ હૃદયં તદ્વિજાનીયાદ્ વિશ્વસ્યાયતનં મહત્

નાભિથી બાર આંગળ જેટલું ઉપર, નજર નીચે રાખીને, હૃદયને સમગ્ર વિશ્વનું મહાન નિવાસસ્થાન જાણવું જોઈએ.

હૃદયસ્યાસ્ય મધ્યે તુ પુણ્ડરીકમવસ્થિતમ્ ધર્મકન્દસમુદ્ભૂતં જ્ઞાનનાલં સુશોભનમ્

આ હૃદયના મધ્યમાં એક કમળ છે, જે ધર્મના મૂળમાંથી ઉગેલું છે અને જ્ઞાનના સુંદર ડાંઠથી શોભાયમાન છે.