લિઙ્ગપુરાણમ્

અઙ્ગુષ્ઠેન વિના કર્મ કૃતં તદફલં યતઃ શૃણુષ્વ સર્વયજ્ઞેભ્યો જપયજ્ઞો વિશિષ્યતે

અંગૂઠા વિના કરેલું કર્મ નિષ્ફળ જાય છે; તેથી સાંભળો, બધા યજ્ઞોમાંથી જાપયજ્ઞ શ્રેષ્ઠ છે.

હિંસયા તે પ્રવર્તન્તે જપયજ્ઞો ન હિંસયા યાવન્તઃ કર્મયજ્ઞાઃ સ્યુઃ પ્રદાનાનિ તપાંસિ ચ

જે જપયજ્ઞ છે, એ હિંસા વિના થાય છે; હિંસા સાથે જે યજ્ઞ થાય, એ સાચો જપયજ્ઞ નથી. જેટલા કર્મયજ્ઞ, દાન અને તપ હોય, તે બધાં—

સર્વે તે જપયજ્ઞસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ માહાત્મ્યં વાચિકસ્યૈવ જપયજ્ઞસ્ય કીર્તિતમ્

—એ બધાં જપયજ્ઞના સોળમા ભાગને પણ બરાબર નથી. મૌખિક જપયજ્ઞનું મહાત્મ્ય આમ વર્ણવાયું છે.

તસ્માચ્છતગુણોપાંશુઃ સહસ્રો માનસઃ સ્મૃતઃ યદ્ ઉચ્ચનીચસ્વરિતૈઃ શબ્દૈઃ સ્પષ્ટપદાક્ષરૈઃ

આથી, ઉપાંશુ જપને મૌખિક કરતા સો ગણી મહત્તા છે અને માનસિક જપને હજાર ગણી. મૌખિક જપ ઊંચા-નીચા સ્વર, સ્પષ્ટ શબ્દો અને અક્ષરો સાથે થાય છે.

મન્ત્રમુચ્ચારયેદ્વાચા જપયજ્ઞઃ સ વાચિકઃ શનૈરુચ્ચારયેન્મન્ત્રમ્ ઈષદ્ ઓષ્ઠૌ તુ ચાલયેત્

જ્યારે કોઈ મંત્રને અવાજથી ઉચ્ચારે છે, ત્યારે એ મૌખિક જપ કહેવાય છે; મંત્રને ધીમે ધીમે બોલવો, અને હોઠ થોડા જ હલાવવા.

કિંચિત્ કર્ણાન્તરં વિદ્યાદ્ ઉપાંશુઃ સ જપઃ સ્મૃતઃ ધિયા યદક્ષરશ્રેણ્યા વર્ણાદ્વર્ણં પદાત્પદમ્

જ્યારે જપ કરનારને જ થોડો અવાજ સંભળાય, એ ઉપાંશુ જપ કહેવાય છે. જ્યારે મનથી દરેક અક્ષર, શબ્દે શબ્દે, ધ્યાને લઈ જપ થાય—

શબ્દાર્થં ચિન્તયેદ્ભૂયઃ સ તૂક્તો માનસો જપઃ ત્રયાણાં જપયજ્ઞાનાં શ્રેયાન્ સ્યાદુત્તરોત્તરઃ

—અને વારંવાર શબ્દના અર્થનું ચિંતન થાય, ત્યારે એ માનસિક જપ કહેવાય છે. આ ત્રણેય જપયજ્ઞોમાં, પછળનો પહેલાના કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.

ભવેદ્યજ્ઞવિશેષેણ વૈશિષ્ટ્યં તત્ફલસ્ય ચ જપેન દેવતા નિત્યં સ્તૂયમાના પ્રસીદતિ

દરેક પ્રકારના યજ્ઞમાં વિશેષતા અને ફળ હોય છે; જપથી દેવતા સતત સ્તુતિ પામે છે અને પ્રસન્ન થાય છે.

પ્રસન્ના વિપુલાન્ ભોગાન્ દદ્યાન્મુક્તિં ચ શાશ્વતીમ્ યક્ષરક્ષઃપિશાચાશ્ ચ ગ્રહાઃ સર્વે ચ ભીષણાઃ જાપિનં નોપસર્પન્તિ ભયભીતાઃ સમન્તતઃ

પ્રસન્ન થઈને, એ વિશાળ ભોગ અને શાશ્વત મુક્તિ આપે છે. બધા યક્ષ, રાક્ષસ, પિશાચ અને ભયાનક ભૂતો, ચારે બાજુથી ડરીને, જપ કરનાર પાસે આવતાં નથી.

જપેન ભોગાન્ જયતે ચ મૃત્યું જપેન સિદ્ધિં લભતે ચ મુક્તિમ્

જપથી ભોગ અને મૃત્યુ પર વિજય મળે છે; જપથી સિદ્ધિ અને મુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.

એવં લબ્ધ્વા શિવં જ્ઞાનં જ્ઞાત્વા જપવિધિક્રમમ્

આ રીતે, શિવજ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને અને જપવિધિનું જ્ઞાન મેળવી—

સદાચારી જપન્નિત્યં ધ્યાયન્ ભદ્રં સમશ્નુતે સદાચારં પ્રવક્ષ્યામિ સમ્યગ્ધર્મસ્ય સાધનમ્

—જે સદા સદાચારથી જપ કરે છે, ધ્યાનમાં રહે છે, તે શુભતા પ્રાપ્ત કરે છે. હવે હું સાચા ધર્મનું સાધન, સદાચાર, યોગ્ય રીતે કહું છું.

યસ્માદાચારહીનસ્ય સાધનં નિષ્ફલં ભવેત્ આચારઃ પરમો ધર્મ આચારઃ પરમં તપઃ

જેણે સદાચાર નથી અપનાવ્યો, તેનું સાધન નિષ્ફળ થાય છે. સદાચાર સર્વોચ્ચ ધર્મ છે; સદાચાર સર્વોચ્ચ તપ છે.

આચારઃ પરમા વિદ્યા આચારઃ પરમા ગતિઃ સદાચારવતાં પુંસાં સર્વત્રાપ્યભયં ભવેત્

સદાચાર સર્વોચ્ચ વિદ્યા છે; સદાચાર સર્વોચ્ચ માર્ગ છે. સદાચારવાળા માણસને સર્વત્ર નિર્ભયતા મળે છે.

તદ્વદાચારહીનાનાં સર્વત્રૈવ ભયં ભવેત્ સદાચારેણ દેવત્વમ્ ઋષિત્વં ચ વરાનને

પણ જે સદાચારથી વિહોણા છે, તેમને સર્વત્ર ભય જ રહે છે. સદાચારથી દેવત્વ અને ઋષિત્વ પ્રાપ્ત થાય છે, હે સુન્દરી.

ઉપયાન્તિ કુયોનિત્વં તદ્વદ્ આચારલઙ્ઘનાત્ આચારહીનઃ પુરુષો લોકે ભવતિ નિન્દિતઃ

સદાચારનું ઉલ્લંઘન કરવાથી, મનુષ્ય દુષ્ટ યોનિમાં જાય છે; સદાચાર વિહોણો માણસ દુનિયામાં નિંદિત થાય છે.

તસ્માત્સંસિદ્ધિમન્વિચ્છન્ સમ્યગાચારવાન્ ભવેત્ દુર્વૃત્તઃ શુદ્ધિભૂયિષ્ઠઃ પાપીયાન્ જ્ઞાનદૂષકઃ

આથી, જે પુરુષ પૂર્ણતા ઇચ્છે છે, તેને યોગ્ય સદાચાર અપનાવવો જોઈએ. દુર્વૃત્તિવાળા, ભલે બહારથી શુદ્ધ હોય, પણ તે વધુ પાપી અને જ્ઞાનને બગાડનાર હોય છે.

વર્ણાશ્રમવિધાનોક્તં ધર્મં કુર્વીત યત્નતઃ

જેને જે કર્મ નિર્ધારિત થયેલું છે, તે ધર્મને શ્રદ્ધાથી પાળવું જોઈએ.

યસ્ય યદ્વિહિતં કર્મ તત્કુર્વન્મત્પ્રિયઃ સદા સંધ્યોપાસનશીલઃ સ્યાત્ સાયં પ્રાતઃ પ્રસન્નધીઃ

જે પોતાનાં નિર્ધારિત કર્મ કરે છે, એ હંમેશા મને પ્રિય છે. તેણે સાંજ-સવાર સંધ્યાવંદન કરવું જોઈએ અને મન શુદ્ધ રાખવું જોઈએ.

ઉદયાસ્તમયાત્પૂર્વમ્ આરમ્ય વિધિના શુચિઃ કામાન્મોહાદ્ભયાલ્લોભાત્ સંધ્યાં નાતિક્રમેદ્દ્વિજઃ

સૂર્યોદય કે સૂર્યાસ્ત પહેલા, યોગ્ય રીતે શુદ્ધ થઈને, કોઈ પણ ઇચ્છા, મોહ, ભય કે લોભને લીધે દ્વિજએ સંધ્યાવંદન ક્યારેય છોડવું નહીં.

સંધ્યાતિક્રમણાદ્વિપ્રો બ્રાહ્મણ્યાત્પતતે યતઃ અસત્યં ન વદેત્ કિંચિન્ ન સત્યં ચ પરિત્યજેત્

સંધ્યાવંદન છોડી દેવાથી બ્રાહ્મણ પોતાનું બ્રાહ્મણત્વ ગુમાવે છે; એટલે, ક્યારેય અસત્ય બોલવું નહીં અને સત્ય પણ છોડવું નહીં.

યત્સત્યં બ્રહ્મ ઇત્યાહુર્ અસત્યં બ્રહ્મદૂષણમ્ અનૃતં પરુષં શાઠ્યં પૈશુન્યં પાપહેતુકમ્

જે સત્ય છે, એ જ બ્રહ્મ કહેવામાં આવ્યું છે; અસત્ય બ્રહ્મનું અપવિત્ર કરે છે—મિથ્યા, કઠોરતા, કપટ, નિંદા અને પાપથી થતી ક્રિયાઓ.

પરદારાન્પરદ્રવ્યં પરહિંસાં ચ સર્વદા ક્વચિચ્ચાપિ ન કુર્વીત વાચા ચ મનસા તથા

ક્યારેય પરસ્ત્રી સાથે સંબંધ, બીજાનું ધન ચોરવું કે બીજાને દુઃખ પહોંચાડવું નહીં—બોલવામાં કે મનમાં પણ નહીં.

શૂદ્રાન્નં યાતયામાન્નં નૈવેદ્યં શ્રાદ્ધમેવ ચ ગણાન્નં સમુદાયાન્નં રાજાન્નં ચ વિવર્જયેત્

શૂદ્રના હાથનું ભોજન, બેસી ગયેલું, પ્રસાદ, શ્રાદ્ધનું, જૂથમાં બનાવેલું, મેળાવડામાંનું અને રાજાના ઘરે મળતું ભોજન ટાળવું જોઈએ.

અન્નશુદ્ધૌ સત્ત્વશુદ્ધિર્ ન મૃદા ન જલેન વૈ સત્ત્વશુદ્ધૌ ભવેત્સિદ્ધિસ્ તતો ઽન્નં પરિશોધયેત્

અન્ન શુદ્ધ હોય તો મન પણ શુદ્ધ થાય છે; માટી કે પાણીથી નહીં. મન શુદ્ધ થાય ત્યારે સિદ્ધિ મળે છે, એટલે અન્નને હંમેશા શુદ્ધ રાખવું જોઈએ.

રાજપ્રતિગ્રહૈર્ દગ્ધાન્ બ્રાહ્મણાન્ બ્રહ્મવાદિનઃ સ્વિન્નાનામપિ બીજાનાં પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે

જે બ્રાહ્મણો રાજાના દાનથી બગડી જાય છે, તેઓ ગરમીથી સળગેલા બીજ જેવાં છે—એમના પુનર્જન્મ નથી થતા.

રાજપ્રતિગ્રહો ઘોરો બુદ્ધ્વા ચાદૌ વિષોપમઃ બુધેન પરિહર્તવ્યઃ શ્વમાંસં ચાપિ વર્જયેત્

રાજાના દાન ભયાનક છે અને શરૂઆતમાં ઝેર જેવા છે—સમજદાર માણસે એ ટાળવા જોઈએ અને કૂતરાનું માંસ પણ ન ખાવું જોઈએ.

અસ્નાત્વા ન ચ ભુઞ્જીયાદ્ અજપો ઽગ્નિમપૂજ્ય ચ પર્ણપૃષ્ઠે ન ભુઞ્જીયાદ્ રાત્રૌ દીપં વિના તથા

સ્નાન કર્યા વિના, અગ્નિની પૂજા કર્યા વિના, પાનના પાંદડાની પીઠ પર, કે રાત્રે દીવો વિના ક્યારેય ભોજન ન કરવું.

ભિન્નભાણ્ડે ચ રથ્યાયાં પતિતાનાં ચ સંનિધૌ શૂદ્રશેષં ન ભુઞ્જીયાત્ સહાન્નં શિશુકૈરપિ

તૂટેલા વાસણમાં, રસ્તા પર, પતિત લોકોની હાજરીમાં, શૂદ્રના બચેલા ભોજનમાં કે બાળકો સાથે ભોજન ન કરવું.