લિઙ્ગપુરાણમ્

યતીનાં સંહૃતિર્ ન્યાસઃ સિદ્ધિર્ ભવતિ નાન્યથા અઙ્ગન્યાસઃ કરન્યાસો દેહન્યાસ ઇતિ ત્રિધા

યતિઓ માટે સંહાર ન્યાસ છે; અન્ય રીતે સિદ્ધિ મળતી નથી. ત્રણ પ્રકાર છે: અંગન્યાસ, કરન્યાસ અને દેહન્યાસ.

ઉત્પત્ત્યાદિત્રિભેદેન વક્ષ્યતે તે વરાનને ન્યસેત્પૂર્વં કરન્યાસં દેહન્યાસમ્ અનન્તરમ્

હે સુંદર મુખવાળી, હવે હું તને ઉત્પત્તિથી શરૂ થતા ત્રણ પ્રકાર સમજાવું છું; પહેલા કરન્યાસ, પછી દેહન્યાસ કરવો.

અઙ્ગન્યાસં તતઃ પશ્ચાદ્ અક્ષરાણાં વિધિક્રમાત્ મૂર્ધાદિપાદપર્યન્તમ્ ઉત્પત્તિન્યાસ ઉચ્યતે

પછી, વિધિ પ્રમાણે અક્ષરોનું અંગન્યાસ, માથાથી પગ સુધી કરવું; આ ઉત્પત્તિ ન્યાસ કહેવાય છે.

પાદાદિમૂર્ધપર્યન્તં સંહારો ભવતિ પ્રિયે હૃદયાસ્યગલન્યાસઃ સ્થિતિન્યાસ ઉદાહૃતઃ

પગથી માથા સુધી કરવું એ સંહાર છે, પ્રિયે; હૃદય, મોઢું અને ગળા પર ન્યાસ કરવો એ સ્થિતિ ન્યાસ કહેવાય છે.

બ્રહ્મચારિગૃહસ્થાનાં યતીનાં ચૈવ શોભને સશિરસ્કં તતો દેહં સર્વમન્ત્રેણ સંસ્પૃશેત્

બ્રહ્મચારી, ગૃહસ્થ અને યતિઓ માટે, હે શુભે, પહેલા માથું સ્પર્શી, પછી સમગ્ર શરીરને મંત્રથી સ્પર્શવું.

સ દેહન્યાસ ઇત્યુક્તઃ સર્વેષાં સમ એવ સ દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠમારભ્ય વામાઙ્ગુષ્ઠાન્ત એવ હિ

આને દેહન્યાસ કહે છે, જે સૌ માટે સમાન છે; જમણા અંગૂઠાથી શરૂ કરીને ડાબા અંગૂઠા સુધી કરવું.

ન્યસ્યતે યત્તદુત્પત્તિર્ વિપરીતં તુ સંહૃતિઃ અઙ્ગુષ્ઠાદિકનિષ્ઠાન્તં ન્યસ્યતે હસ્તયોર્ દ્વયોઃ

આ રીતે કરવું એ ઉત્પત્તિ છે; વિપરીત રીતે કરવું એ સંહાર છે. અંગૂઠાથી નાની આંગળી સુધી બંને હાથ પર ન્યાસ કરવો.

અતીવ ભોગદો દેવિ સ્થિતિન્યાસઃ કુટુંબિનામ્ કરન્યાસં પુરા કૃત્વા દેહન્યાસમ્ અનન્તરમ્

હે દેવી, આ અંગન્યાસ ઘરગથ્થુઓ માટે ખૂબ જ ફળદાયી છે. પહેલા હાથ પર કરન્યાસ કરીને પછી શરીર પર અંગન્યાસ કરવો જોઈએ.

અઙ્ગન્યાસં ન્યસેત્પશ્ચાદ્ એષ સાધારણો વિધિઃ ઓઙ્કારં સંપુટીકૃત્ય સર્વાઙ્ગેષુ ચ વિન્યસેત્

પછી અંગો પર ન્યાસ કરવો, એ સામાન્ય રીત છે. 'ઑં' શબ્દને મનમાં લઈ, બધા અંગો પર તેને સ્થાપિત કરવો.

કરયોરુભયોશ્ચૈવ દશાગ્રાંગુલિષુ ક્રમાત્ પ્રક્ષાલ્ય પાદાવાચમ્ય શુચિર્ભૂત્વા સમાહિતઃ

પછી બંને હાથની દસેય આંગળીઓના ટોચે ક્રમશઃ, પગ ધોઈને, મોઢું ધોઈને, શુદ્ધ અને એકાગ્ર થઈને ન્યાસ કરવો.

પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો વાપિ ન્યાસકર્મ સમાચરેત્ સ્મરેત્ પૂર્વમ્ ઋષિં છન્દો દૈવતં બીજમેવ ચ

પૂર્વ કે ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને, પહેલા ઋષિ, છંદ, દેવતા અને બીજાક્ષરનું સ્મરણ કરીને, ન્યાસવિધિ કરવી.

શક્તિં ચ પરમાત્માનં ગુરું ચૈવ વરાનને મન્ત્રેણ પાણી સંમૃજ્ય તલયોઃ પ્રણવં ન્યસેત્

શક્તિ, પરમાત્મા અને ગુરુનું પણ સ્મરણ કરીને, મંત્રથી હાથ ઘસી, બંને હથેળીઓ પર પ્રણવ (ઑં) સ્થાપિત કરવો.

અઙ્ગુલીનાં ચ સર્વેષાં તથા ચાદ્યન્તપર્વસુ સબિન્દુકાનિ બીજાનિ પઞ્ચ મધ્યમપર્વસુ

બધી આંગળીઓના મૂળ અને ટોચના સાંધા પર, તેમજ પાંચ મધ્યમ સાંધા પર, બિંદુવાળા બીજાક્ષરો સ્થાપિત કરવા.

ઉત્પત્ત્યાદિત્રિભેદેન ન્યસેદાશ્રમતઃ ક્રમાત્ ઉભાભ્યામેવ પાણિભ્યામ્ આપાદતલમસ્તકમ્

ઉત્પત્તિ વગેરે ત્રણ પ્રકાર પ્રમાણે, જીવનના દરેક આશ્રમ અનુસાર, બંને હાથથી પગના તળિયા થી માથા સુધી ક્રમશઃ ન્યાસ કરવો.

મન્ત્રેણ સંસ્પૃશેદ્દેહં પ્રણવેનૈવ સંપુટમ્ મૂર્ધ્નિ વક્ત્રે ચ કણ્ઠે ચ હૃદયે ગુહ્યકે તથા

મંત્રથી શરીરને સ્પર્શ કરીને અને પ્રણવથી આવરી, માથા, મોઢું, ગળું, હૃદય અને ગુપ્ત અંગ પર ન્યાસ કરવો.

પાદયોર્ ઉભયોશ્ચૈવ ગુહ્યે ચ હૃદયે તથા કણ્ઠે ચ મુખમધ્યે ચ મૂર્ધ્નિ ચ પ્રણવાદિકમ્

બંને પગ, ગુપ્ત અંગ, હૃદય, ગળું, મોઢાના મધ્યમાં અને માથા પર પ્રણવ અને અન્ય અક્ષરો ન્યાસ કરવા.

હૃદયે ગુહ્યકે ચૈવ પાદયોર્મૂર્ધ્નિ વાચિ વા કણ્ઠે ચૈવ ન્યસેદેવ પ્રણવાદિત્રિભેદતઃ

હૃદય, ગુપ્ત અંગ, પગ, માથું, વાણી અને ગળા પર, ત્રણ પ્રકાર પ્રમાણે, પ્રણવ અને અન્ય અક્ષરો ન્યાસ કરવા.

કૃત્વાઙ્ગન્યાસમેવં હિ મુખાનિ પરિકલ્પયેત્ પૂર્વાદિ ચોર્ધ્વપર્યન્તં નકારાદિ યથાક્રમમ્

આ રીતે અંગન્યાસ કર્યા પછી, પૂર્વથી ઉપર સુધીના બધા મુખોને 'ન'થી શરૂ કરીને ક્રમશઃ ગોઠવવા.

ષડઙ્ગાનિ ન્યસેત્પશ્ચાદ્ યથાસ્થાનં ચ શોભનમ્ નમઃ સ્વાહા વષડ્ઢું ચ વૌષટ્ફટ્કારકૈઃ સહ

પછી છ અંગોને યોગ્ય સ્થાન પર સુંદર રીતે, 'નમઃ', 'સ્વાહા', 'વષટ્', 'હૂં', 'વૌષટ્' અને 'ફટ્' સાથે ન્યાસ કરવા.

પ્રણવં હૃદયં વિદ્યાન્ નકારઃ શિર ઉચ્યતે શિખા મકાર આખ્યાતઃ શિકારઃ કવચં તથા

પ્રણવને હૃદય, 'ન'ને માથું, 'મ'ને શિખા, 'શિ'ને જટા અને 'ક'ને કવચ જાણવું.

આકારો નેત્રમસ્ત્રં તુ યકારઃ પરિકીર્તિતઃ ઇત્થમઙ્ગાનિ વિન્યસ્ય તતો વૈ બન્ધયેદ્દિશઃ

'અ'ને નેત્ર, 'ય'ને શસ્ત્ર તરીકે ઓળખવું; આ રીતે અંગોનું ન્યાસ કરીને પછી દિશાઓનું બંધન કરવું.

વિઘ્નેશો માતરો દુર્ગા ક્ષેત્રજ્ઞો દેવતા દિશઃ આગ્નેયાદિષુ કોણેષુ ચતુર્ષ્વપિ યથાક્રમમ્

વિઘ્નેશ, માતાઓ, દુર્ગા, ક્ષેત્રજ્ઞ અને દિશાના દેવતાઓ—આગ્નેયથી શરૂ કરીને ચારેય ખૂણામાં ક્રમશઃ સ્થાપિત કરવા.

અઙ્ગુષ્ઠતર્જન્યગ્રાભ્યાં સંસ્થાપ્ય સુમુખં શુભમ્ રક્ષધ્વમિતિ ચોક્ત્વા તુ નમસ્કુર્યાત્પૃથક્પૃથક્

અંગુઠા અને તर्जનીના ટોચથી શુભ મુખ સ્થાપિત કરીને, 'રક્ષો' કહી, દરેકને અલગથી વંદન કરવું.

ગલે મધ્યે તથાઙ્ગુષ્ઠે તર્જન્યાદ્યાઙ્ગુલીષુ ચ અઙ્ગુષ્ઠેન કરન્યાસં કુર્યાદેવ વિચક્ષણઃ

ગળાના મધ્યમાં, અંગુઠા પર, તર્જની અને અન્ય આંગળીઓ પર, વિદ્વાન વ્યક્તિએ અંગુઠાથી કરન્યાસ કરવો.

એવં ન્યાસમિમં પ્રોક્તં સર્વપાપહરં શુભમ્ સર્વસિદ્ધિકરં પુણ્યં સર્વરક્ષાકરં શિવમ્

આ રીતે જે ન્યાસ વર્ણવાયો છે, તે બધા પાપો દૂર કરે છે, શુભ છે, સર્વ સિદ્ધિ આપે છે, પુણ્યદાયક છે, સર્વ રક્ષા આપે છે અને કલ્યાણકારી છે.

ન્યસ્તે મન્ત્રે ઽથ સુભગે શઙ્કરપ્રતિમો ભવેત્ જન્માન્તરકૃતં પાપમ્ અપિ નશ્યતિ તત્ક્ષણાત્

મંત્ર સ્થાપિત કર્યા પછી, હે સુભાગ્યવતી, મનુષ્ય શંકર સમાન બની જાય છે; અને અગાઉના જન્મોમાં કરેલા પાપ પણ એ ક્ષણે નાશ પામે છે.

એવં વિન્યસ્ય મેધાવી શુદ્ધકાયો દૃઢવ્રતઃ જપેત્પઞ્ચાક્ષરં મન્ત્રં લબ્ધ્વાચાર્યપ્રસાદતઃ

આ રીતે મંત્ર સ્થાપ્યા પછી, શુદ્ધ શરીરવાળો અને દૃઢ પ્રતિજ્ઞાવાળો બુદ્ધિશાળી મનુષ્ય, ગુરુની કૃપાથી પાંચ અક્ષરવાળો મંત્ર જપે.

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ મન્ત્રસંગ્રહણં શુભે યં વિના નિષ્ફલં નિત્યં યેન વા સફલં ભવેત્

હવે હું તને મંત્રસંગ્રહ વિશે કહું છું, હે શુભે, જેના વિના રોજની સાધના નિષ્ફળ થાય છે અને જેના દ્વારા તે ફળદાયી બને છે.

આજ્ઞાહીનં ક્રિયાહીનં શ્રદ્ધાહીનમ્ અમાનસમ્ આજ્ઞપ્તં દક્ષિણાહીનં સદા જપ્તં ચ નિષ્ફલમ્

જે મંત્ર ગુરુની આજ્ઞા વિના, યોગ્ય ક્રિયા વિના, શ્રદ્ધા વિના, સાચા મન વિના, દાન વિના અને સતત જપાય છે, તે નિષ્ફળ રહે છે.