લિઙ્ગપુરાણમ્

ત્વદીયં પ્રણવં વિદ્ધિ ત્રિમાત્રં પ્લુતમુત્તમમ્ ઓઙ્કારસ્ય સ્વરોદાત્ત ઋષિર્બ્રહ્મ સિતં વપુઃ

તમારો પ્રણવ શ્રેષ્ઠ છે, ત્રણ मात्रાવાળો અને લાંબો છે; 'ઓં'નું ઋષિ બ્રહ્મા છે અને તેનું રૂપ સફેદ છે.

છન્દો દેવી ચ ગાયત્રી પરમાત્માધિદેવતા ઉદાત્તઃ પ્રથમસ્તદ્વચ્ ચતુર્થશ્ ચ દ્વિતીયકઃ

છંદ દેવી ગાયત્રી છે, પરમાત્મા અધિદેવતા છે; પ્રથમ અને ચોથા ઉદાત્ત છે, બીજું પણ એ જ છે.

પઞ્ચમઃ સ્વરિતશ્ચૈવ મધ્યમો નિષધઃ સ્મૃતાઃ નકારઃ પીતવર્ણશ્ ચ સ્થાનં પૂર્વમુખં સ્મૃતમ્

પાંચમો સ્વરિત છે, મધ્યમો નિષધ કહેવાય છે; 'ન' પીતવર્ણ છે અને તેનું સ્થાન પૂર્વમુખ ગણાય છે.

ઇન્દ્રો ઽધિદૈવતં છન્દો ગાયત્રી ગૌતમ ઋષિઃ મકારઃ કૃષ્ણવર્ણો ઽસ્ય સ્થાનં વૈ દક્ષિણામુખમ્

ઇન્દ્ર અધિદેવતા છે, છંદ ગાયત્રી છે, ઋષિ ગૌતમ છે; 'મ' કાળાં રંગનું છે અને તેનું સ્થાન દક્ષિણમુખ છે.

છન્દો ઽનુષ્ટુપ્ ઋષિશ્ચાત્રી રુદ્રો દૈવતમુચ્યતે શિકારો ધૂમ્રવર્ણો ઽસ્ય સ્થાનં વૈ પશ્ચિમં મુખમ્

છંદ અનુષ્ટુપ છે, ઋષિ અત્રિ છે, દેવતા રુદ્ર કહેવાય છે; 'શિ' ધૂમ્રવર્ણનું છે અને તેનું સ્થાન પશ્ચિમમુખ છે.

વિશ્વામિત્ર ઋષિસ્ત્રિષ્ટુપ્ છન્દો વિષ્ણુસ્તુ દૈવતમ્ વાકારો હેમવર્ણો ઽસ્ય સ્થાનં ચૈવોત્તરં મુખમ્

વિશ્વામિત્ર ઋષિ છે, છંદ તૃષ્ટુપ છે, દેવતા વિષ્ણુ છે; 'વ' હેમવર્ણનું છે અને તેનું સ્થાન ઉત્તરમુખ છે.

બ્રહ્માધિદૈવતં છન્દો બૃહતી ચાઙ્ગિરા ઋષિઃ યકારો રક્તવર્ણશ્ ચ સ્થાનમ્ ઊર્ધ્વં મુખં વિરાટ્

બ્રહ્મા અધિદેવતા છે, છંદ બૃહતી છે, ઋષિ અઙ્ગિરા છે; 'ય' લાલ રંગનું છે અને તેનું સ્થાન ઉપર, વિરાટ છે.

છન્દ ઋષિર્ભરદ્વાજઃ સ્કન્દો દૈવતમુચ્યતે ન્યાસમસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ સર્વસિદ્ધિકરં શુભમ્

છંદ ઋષિ છે, ઋષિ ભરદ્વાજ છે, દેવતા સ્કંદ કહેવાય છે; હવે હું તેનો ન્યાસ કહું છું, જે સર્વ સિદ્ધિદાયક અને શુભ છે.

સર્વપાપહરં ચૈવ ત્રિવિધો ન્યાસ ઉચ્યતે ઉત્પત્તિસ્થિતિસંહારભેદતસ્ત્રિવિધઃ સ્મૃતઃ

ત્રિવિધ ન્યાસ સર્વ પાપો દૂર કરે છે; ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ અને સંહાર પ્રમાણે તે ત્રણ પ્રકારનો કહેવાય છે.

બ્રહ્મચારિગૃહસ્થાનાં યતીનાં ક્રમશો ભવેત્ ઉત્પત્તિર્બ્રહ્મચારિણાં ગૃહસ્થાનાં સ્થિતિઃ સદા

બ્રહ્મચારી, ગૃહસ્થ અને યતિઓ માટે ક્રમશઃ કરવો; બ્રહ્મચારીઓ માટે ઉત્પત્તિ, ગૃહસ્થો માટે હંમેશા સ્થિતિ.

યતીનાં સંહૃતિર્ ન્યાસઃ સિદ્ધિર્ ભવતિ નાન્યથા અઙ્ગન્યાસઃ કરન્યાસો દેહન્યાસ ઇતિ ત્રિધા

યતિઓ માટે સંહાર ન્યાસ છે; અન્ય રીતે સિદ્ધિ મળતી નથી. ત્રણ પ્રકાર છે: અંગન્યાસ, કરન્યાસ અને દેહન્યાસ.

ઉત્પત્ત્યાદિત્રિભેદેન વક્ષ્યતે તે વરાનને ન્યસેત્પૂર્વં કરન્યાસં દેહન્યાસમ્ અનન્તરમ્

હે સુંદર મુખવાળી, હવે હું તને ઉત્પત્તિથી શરૂ થતા ત્રણ પ્રકાર સમજાવું છું; પહેલા કરન્યાસ, પછી દેહન્યાસ કરવો.

અઙ્ગન્યાસં તતઃ પશ્ચાદ્ અક્ષરાણાં વિધિક્રમાત્ મૂર્ધાદિપાદપર્યન્તમ્ ઉત્પત્તિન્યાસ ઉચ્યતે

પછી, વિધિ પ્રમાણે અક્ષરોનું અંગન્યાસ, માથાથી પગ સુધી કરવું; આ ઉત્પત્તિ ન્યાસ કહેવાય છે.

પાદાદિમૂર્ધપર્યન્તં સંહારો ભવતિ પ્રિયે હૃદયાસ્યગલન્યાસઃ સ્થિતિન્યાસ ઉદાહૃતઃ

પગથી માથા સુધી કરવું એ સંહાર છે, પ્રિયે; હૃદય, મોઢું અને ગળા પર ન્યાસ કરવો એ સ્થિતિ ન્યાસ કહેવાય છે.

બ્રહ્મચારિગૃહસ્થાનાં યતીનાં ચૈવ શોભને સશિરસ્કં તતો દેહં સર્વમન્ત્રેણ સંસ્પૃશેત્

બ્રહ્મચારી, ગૃહસ્થ અને યતિઓ માટે, હે શુભે, પહેલા માથું સ્પર્શી, પછી સમગ્ર શરીરને મંત્રથી સ્પર્શવું.

સ દેહન્યાસ ઇત્યુક્તઃ સર્વેષાં સમ એવ સ દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠમારભ્ય વામાઙ્ગુષ્ઠાન્ત એવ હિ

આને દેહન્યાસ કહે છે, જે સૌ માટે સમાન છે; જમણા અંગૂઠાથી શરૂ કરીને ડાબા અંગૂઠા સુધી કરવું.

ન્યસ્યતે યત્તદુત્પત્તિર્ વિપરીતં તુ સંહૃતિઃ અઙ્ગુષ્ઠાદિકનિષ્ઠાન્તં ન્યસ્યતે હસ્તયોર્ દ્વયોઃ

આ રીતે કરવું એ ઉત્પત્તિ છે; વિપરીત રીતે કરવું એ સંહાર છે. અંગૂઠાથી નાની આંગળી સુધી બંને હાથ પર ન્યાસ કરવો.

અતીવ ભોગદો દેવિ સ્થિતિન્યાસઃ કુટુંબિનામ્ કરન્યાસં પુરા કૃત્વા દેહન્યાસમ્ અનન્તરમ્

હે દેવી, આ અંગન્યાસ ઘરગથ્થુઓ માટે ખૂબ જ ફળદાયી છે. પહેલા હાથ પર કરન્યાસ કરીને પછી શરીર પર અંગન્યાસ કરવો જોઈએ.

અઙ્ગન્યાસં ન્યસેત્પશ્ચાદ્ એષ સાધારણો વિધિઃ ઓઙ્કારં સંપુટીકૃત્ય સર્વાઙ્ગેષુ ચ વિન્યસેત્

પછી અંગો પર ન્યાસ કરવો, એ સામાન્ય રીત છે. 'ઑં' શબ્દને મનમાં લઈ, બધા અંગો પર તેને સ્થાપિત કરવો.

કરયોરુભયોશ્ચૈવ દશાગ્રાંગુલિષુ ક્રમાત્ પ્રક્ષાલ્ય પાદાવાચમ્ય શુચિર્ભૂત્વા સમાહિતઃ

પછી બંને હાથની દસેય આંગળીઓના ટોચે ક્રમશઃ, પગ ધોઈને, મોઢું ધોઈને, શુદ્ધ અને એકાગ્ર થઈને ન્યાસ કરવો.

પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો વાપિ ન્યાસકર્મ સમાચરેત્ સ્મરેત્ પૂર્વમ્ ઋષિં છન્દો દૈવતં બીજમેવ ચ

પૂર્વ કે ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને, પહેલા ઋષિ, છંદ, દેવતા અને બીજાક્ષરનું સ્મરણ કરીને, ન્યાસવિધિ કરવી.

શક્તિં ચ પરમાત્માનં ગુરું ચૈવ વરાનને મન્ત્રેણ પાણી સંમૃજ્ય તલયોઃ પ્રણવં ન્યસેત્

શક્તિ, પરમાત્મા અને ગુરુનું પણ સ્મરણ કરીને, મંત્રથી હાથ ઘસી, બંને હથેળીઓ પર પ્રણવ (ઑં) સ્થાપિત કરવો.

અઙ્ગુલીનાં ચ સર્વેષાં તથા ચાદ્યન્તપર્વસુ સબિન્દુકાનિ બીજાનિ પઞ્ચ મધ્યમપર્વસુ

બધી આંગળીઓના મૂળ અને ટોચના સાંધા પર, તેમજ પાંચ મધ્યમ સાંધા પર, બિંદુવાળા બીજાક્ષરો સ્થાપિત કરવા.

ઉત્પત્ત્યાદિત્રિભેદેન ન્યસેદાશ્રમતઃ ક્રમાત્ ઉભાભ્યામેવ પાણિભ્યામ્ આપાદતલમસ્તકમ્

ઉત્પત્તિ વગેરે ત્રણ પ્રકાર પ્રમાણે, જીવનના દરેક આશ્રમ અનુસાર, બંને હાથથી પગના તળિયા થી માથા સુધી ક્રમશઃ ન્યાસ કરવો.

મન્ત્રેણ સંસ્પૃશેદ્દેહં પ્રણવેનૈવ સંપુટમ્ મૂર્ધ્નિ વક્ત્રે ચ કણ્ઠે ચ હૃદયે ગુહ્યકે તથા

મંત્રથી શરીરને સ્પર્શ કરીને અને પ્રણવથી આવરી, માથા, મોઢું, ગળું, હૃદય અને ગુપ્ત અંગ પર ન્યાસ કરવો.

પાદયોર્ ઉભયોશ્ચૈવ ગુહ્યે ચ હૃદયે તથા કણ્ઠે ચ મુખમધ્યે ચ મૂર્ધ્નિ ચ પ્રણવાદિકમ્

બંને પગ, ગુપ્ત અંગ, હૃદય, ગળું, મોઢાના મધ્યમાં અને માથા પર પ્રણવ અને અન્ય અક્ષરો ન્યાસ કરવા.

હૃદયે ગુહ્યકે ચૈવ પાદયોર્મૂર્ધ્નિ વાચિ વા કણ્ઠે ચૈવ ન્યસેદેવ પ્રણવાદિત્રિભેદતઃ

હૃદય, ગુપ્ત અંગ, પગ, માથું, વાણી અને ગળા પર, ત્રણ પ્રકાર પ્રમાણે, પ્રણવ અને અન્ય અક્ષરો ન્યાસ કરવા.

કૃત્વાઙ્ગન્યાસમેવં હિ મુખાનિ પરિકલ્પયેત્ પૂર્વાદિ ચોર્ધ્વપર્યન્તં નકારાદિ યથાક્રમમ્

આ રીતે અંગન્યાસ કર્યા પછી, પૂર્વથી ઉપર સુધીના બધા મુખોને 'ન'થી શરૂ કરીને ક્રમશઃ ગોઠવવા.

ષડઙ્ગાનિ ન્યસેત્પશ્ચાદ્ યથાસ્થાનં ચ શોભનમ્ નમઃ સ્વાહા વષડ્ઢું ચ વૌષટ્ફટ્કારકૈઃ સહ

પછી છ અંગોને યોગ્ય સ્થાન પર સુંદર રીતે, 'નમઃ', 'સ્વાહા', 'વષટ્', 'હૂં', 'વૌષટ્' અને 'ફટ્' સાથે ન્યાસ કરવા.