લિઙ્ગપુરાણમ્

પઞ્ચાક્ષરસ્ય માહાત્મ્યં વર્ષકોટિશતૈરપિ ન શક્યં કથિતું દેવિ તસ્માત્ સંક્ષેપતઃ શૃણુ

પાંચ અક્ષરમંત્રનું મહાત્મ્ય કરોડો વર્ષોમાં પણ સંપૂર્ણ રીતે કહી શકાય તેમ નથી, હે દેવી; તેથી તે સંક્ષિપ્તમાં સાંભળો.

પ્રલયે સમનુપ્રાપ્તે નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે નષ્ટે દેવાસુરે ચૈવ નષ્ટે ચોરગરાક્ષસે

જ્યારે પ્રલય આવે છે, સ્થાવર-જંગમ બધું નષ્ટ થાય છે, દેવ-દાનવ, સાપ અને રાક્ષસ પણ નષ્ટ થાય છે,

સર્વં પ્રકૃતિમાપન્નં ત્વયા પ્રલયમેષ્યતિ એકો ઽહં સંસ્થિતો દેવિ ન દ્વિતીયો ઽસ્તિ કુત્રચિત્

બધું પ્રકૃતિમાં લીન થઈ જાય છે અને તારી દ્વારા પ્રલયમાં પ્રવેશ કરે છે; ત્યારે હું એકલો જ રહું છું, હે દેવી—બીજું કોઈયે ક્યાંય નથી.

તસ્મિન્વેદાશ્ ચ શાસ્ત્રાણિ મન્ત્રે પઞ્ચાક્ષરે સ્થિતાઃ તે નાશં નૈવ સમ્પ્રાપ્તા મચ્છક્ત્યા હ્યનુપાલિતાઃ

તેમાં જ વેદો, શાસ્ત્રો અને પાંચ અક્ષરવાળો મંત્ર સ્થિર છે; મારી શક્તિથી એ ક્યારેય નાશ પામ્યા નથી કે અવગણ્યા નથી.

અહમેકો દ્વિધાપ્યાસં પ્રકૃત્યાત્મપ્રભેદતઃ સ તુ નારાયણઃ શેતે દેવો માયામયીં તનુમ્

માત્ર હું એક જ હતો, પણ પ્રકૃતિ અને આત્માની ભિન્નતાથી બે રૂપે થયો; અને એ નારાયણ, દેવ, માયાથી બનેલા શરીરમાં સુતો છે.

આસ્થાય યોગપર્યઙ્કશયને તોયમધ્યગઃ તન્નાભિપઙ્કજાજ્જાતઃ પઞ્ચવક્ત્રઃ પિતામહઃ

પાણીના વચ્ચે યોગાસન પર આરામથી સુતા, એની નાભિમાંથી ખીલેલા કમળમાંથી પાંચ મુખવાળો બ્રહ્મા જન્મ્યો.

સિસૃક્ષમાણો લોકાન્વૈ ત્રીનશક્તો ઽસહાયવાન્ દશ બ્રહ્મા સસર્જાદૌ માનસાનમિતૌજસઃ

બ્રહ્માએ જગતની રચના કરવા ઇચ્છી, પણ એકલા અને સહાય વિના અસમર્થ રહ્યો; શરૂઆતમાં તેણે પોતાના મનથી દસ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા, જે મહાન શક્તિ ધરાવતા હતા.

તેષાં સૃષ્ટિપ્રસિદ્ધ્યર્થં માં પ્રોવાચ પિતામહઃ મત્પુત્રાણાં મહાદેવ શક્તિં દેહિ મહેશ્વર

એ પુત્રોની સર્જન સફળ થાય એ માટે પિતામહ બ્રહ્માએ મને કહ્યું: 'મહાદેવ, મહેશ્વર, મારા પુત્રોને તું શક્તિ આપ.'

ઇતિ તેન સમાદિષ્ટઃ પઞ્ચવક્ત્રધરો હ્યહમ્ પઞ્ચાક્ષરાન્પઞ્ચમુખૈઃ પ્રોક્તવાન્ પદ્મયોનયે

એમ કહીને, પાંચ મુખ ધરાવતો હું, કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માને મારા પાંચે મુખથી પાંચ અક્ષરવાળો મંત્ર સંભળાવ્યો.

તાન્પઞ્ચવદનૈર્ગૃહ્ણન્ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ વાચ્યવાચકભાવેન જ્ઞાતવાન્પરમેશ્વરમ્

પાંચે મુખથી એ મંત્ર ગ્રહણ કરીને, બ્રહ્મા, જગતના પિતામહે, નામ અને નામી વચ્ચેના સંબંધથી પરમેશ્વરને ઓળખ્યો.

વાચ્યઃ પઞ્ચાક્ષરૈર્દેવિ શિવસ્ત્રૈલોક્યપૂજિતઃ વાચકઃ પરમો મન્ત્રસ્ તસ્ય પઞ્ચાક્ષરઃ સ્થિતઃ

હે દેવી, ત્રણેય લોકમાં પૂજિત શિવ, એ પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી દર્શાવવામાં આવે છે; એ મંત્ર પરમ છે અને એ શિવમાં જ સ્થિર છે.

જ્ઞાત્વા પ્રયોગં વિધિના ચ સિદ્ધિં લબ્ધ્વા તથા પઞ્ચમુખો મહાત્મા પ્રોવાચ પુત્રેષુ જગદ્ધિતાય મન્ત્રં મહાર્થં કિલ પઞ્ચવર્ણમ્

મંત્રનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ શીખી અને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી, એ મહાત્મા પાંચમુખે બ્રહ્માએ પોતાના પુત્રોને, જગતના કલ્યાણ માટે, મહાન અર્થ ધરાવતો પાંચ અક્ષરવાળો મંત્ર સંભળાવ્યો.

તે લબ્ધ્વા મન્ત્રરત્નં તુ સાક્ષાલ્લોકપિતામહાત્ તમારાધયિતું દેવં પરાત્પરતરં શિવમ્

જગતના પિતામહ પાસેથી એ અમૂલ્ય મંત્ર પ્રાપ્ત કરીને, તેઓ સર્વોચ્ચ શિવદેવની આરાધના કરવા લાગ્યા.

તતસ્તુતોષ ભગવાન્ ત્રિમૂર્તીનાં પરઃ શિવઃ દત્તવાનખિલં જ્ઞાનમ્ અણિમાદિગુણાષ્ટકમ્

પછી પરમ ત્રિમૂર્તિમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભગવાન શિવ પ્રસન્ન થયા અને સર્વ જ્ઞાન તથા અણિમા વગેરે આઠ મહાશક્તિઓ આપી.

તે ઽપિ લબ્ધ્વા વરાન્વિપ્રાસ્ તદારાધનકાઙ્ક્ષિણઃ મેરોસ્તુ શિખરે રમ્યે મુઞ્જવાન્નામ પર્વતઃ

એ વિદ્વાનો, વરદાન પ્રાપ્ત કરીને અને વધુ આરાધના કરવાની ઈચ્છા રાખીને, મેરુ પર્વતની સુંદર શિખર પર, મુંજવાન નામના પર્વત પર ગયા.

મત્પ્રિયઃ સતતં શ્રીમાન્ મદ્ભૂતૈઃ પરિરક્ષિતઃ તસ્યાભ્યાશે તપસ્તીવ્રં લોકસૃષ્ટિસમુત્સુકાઃ

મારા હંમેશા પ્રિય અને મારા ગણો દ્વારા રક્ષિત એવા એ મહાન લોકો, જગતની રચનાની ઉત્કંઠાથી, ત્યાં નજીક જ ઘોર તપસ્યા કરવા લાગ્યા.

દિવ્યવર્ષસહસ્રં તુ વાયુભક્ષાઃ સમાચરન્ તિષ્ઠન્તો ઽનુગ્રહાર્થાય દેવિ તે ઋષયઃ પુરા

એ ઋષિઓએ, દેવી, અનુકંપા મેળવવા માટે, હજારો દૈવી વર્ષ સુધી ફક્ત વાયુ પર જીવતા, ઊભા રહી તપસ્યા કરી.

તેષાં ભક્તિમહં દૃષ્ટ્વા સદ્યઃ પ્રત્યક્ષતામિયામ્ પઞ્ચાક્ષરમ્ ઋષિચ્છન્દો દૈવતં શક્તિબીજવત્

તેમની મહાન ભક્તિ જોઈને, હું તરત જ તેમના સમક્ષ પ્રગટ થયો, ઋષિછંદસમાં, દેવતા, શક્તિ અને બીજ સાથે પાંચ અક્ષરવાળો મંત્ર લઈને.

ન્યાસં ષડઙ્ગં દિગ્બન્ધં વિનિયોગમશેષતઃ પ્રોક્તવાનહમાર્યાણાં લોકાનાં હિતકામ્યયા

જગતના હિત માટે, મેં એ મહાન લોકો માટે છ અંગવાળો ન્યાસ, દિશાઓનું રક્ષણ અને મંત્રના બધા ઉપયોગો સમજાવ્યા.

તચ્છ્રુત્વા મન્ત્રમાહાત્મ્યમ્ ઋષયસ્તે તપોધનાઃ મન્ત્રસ્ય વિનિયોગં ચ કૃત્વા સર્વમનુષ્ઠિતાઃ

મંત્રનું મહાત્મ્ય સાંભળી, એ તપસ્વી ઋષિઓએ મંત્રના બધા ઉપયોગો પ્રમાણે અનુસરીને કર્યાં.

તન્માહાત્મ્યાત્ તદા લોકાન્ સદેવાસુરમાનુષાન્ વર્ણાન્વર્ણવિભાગાંશ્ ચ સર્વધર્માંશ્ ચ શોભનાન્

એ મહાત્મ્યના પ્રભાવથી, ત્યારે દેવો, અસુરો અને મનુષ્યોવાળા બધા લોક, જાતિઓ અને તેમની વિભાજનાઓ તથા સર્વ ઉત્તમ ધર્મો પ્રગટ થયા.

પૂર્વકલ્પસમુદ્ભૂતાઞ્ છ્રુતવન્તો યથા પુરા પઞ્ચાક્ષરપ્રભાવાચ્ચ લોકા વેદા મહર્ષયઃ

પહેલા યુગોમાં જે રીતે લોક, વેદ અને મહર્ષિઓ પાંજરા મંત્રના પ્રભાવથી જન્મ્યા હતા, એ જ રીતે તેમણે એ મંત્રને સાંભળ્યો છે.

તિષ્ઠન્તિ શાશ્વતા ધર્મા દેવાઃ સર્વમિદં જગત્ તદ્ ઇદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ ચાવહિતાખિલમ્

શાશ્વત ધર્મો, દેવતાઓ અને આ આખું જગત સ્થિર છે; હવે હું એ બધું સમજાવું છું—તમે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો.

અલ્પાક્ષરં મહાર્થં ચ વેદસારં વિમુક્તિદમ્ આજ્ઞાસિદ્ધમસંદિગ્ધં વાક્યમેતચ્છિવાત્મકમ્

આ વાક્ય થોડા અક્ષરનું છે પણ અર્થમાં વિશાળ છે, વેદનું સાર છે, મુક્તિ આપનાર છે, આજ્ઞાથી સ્થિર થયેલું છે, કોઈ સંશય નથી અને એ શિવરૂપ છે.

નાનાસિદ્ધિયુતં દિવ્યં લોકચિત્તાનુરઞ્જકમ્ સુનિશ્ચિતાર્થં ગંભીરં વાક્યં મે પારમેશ્વરમ્

વિવિધ સિદ્ધિઓથી યુક્ત, દિવ્ય, સર્વના મનને આનંદ આપનાર, સ્પષ્ટ અર્થવાળું અને ઊંડું—એવું છે મારું પરમ વચન.

મન્ત્રં મુખસુખોચ્ચાર્યમ્ અશેષાર્થપ્રસાધકમ્ તદ્બીજં સર્વવિદ્યાનાં મન્ત્રમાદ્યં સુશોભનમ્

મંત્ર સરળતાથી ઉચ્ચારી શકાય છે, એ બધા કાર્યો સિદ્ધ કરે છે; એ સર્વ વિદ્યા માટે બીજરૂપ છે, મંત્રોમાં શ્રેષ્ઠ અને સુંદર છે.

અતિસૂક્ષ્મં મહાર્થં ચ જ્ઞેયં તદ્વટબીજવત્ વેદઃ સ ત્રિગુણાતીતઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વકૃત્પ્રભુઃ

અતિ સૂક્ષ્મ છતાં મહાન અર્થ ધરાવતું, વટના બીજ જેવું જાણવાનું છે; એ વેદ ત્રણ ગુણથી પર છે, સર્વજ્ઞ છે અને સર્વ કર્મનો સ્વામી છે.

ઓમિત્યેકાક્ષરં મન્ત્રં સ્થિતઃ સર્વગતઃ શિવઃ મન્ત્રે ષડક્ષરે સૂક્ષ્મે પઞ્ચાક્ષરતનુઃ શિવઃ

'ઑમ' એક અક્ષરનો મંત્ર છે, એ શિવ સર્વત્ર વ્યાપક છે; અને સૂક્ષ્મ છ અક્ષરનાં મંત્રમાં શિવ પાંજરા રૂપે નિવાસ કરે છે.

વાચ્યવાચકભાવેન સ્થિતઃ સાક્ષાત્સ્વભાવતઃ વાચ્યઃ શિવઃ પ્રમેયત્વાન્ મન્ત્રસ્તદ્વાચકઃ સ્મૃતઃ

શિવ પોતે અર્થ અને શબ્દ રૂપે, સ્વભાવથી સ્પષ્ટ રીતે સ્થિત છે; શિવ જ જાણવાનો વિષય છે અને મંત્ર એનું સૂચક કહેવાય છે.