લિઙ્ગપુરાણમ્

સર્વભૂતપ્રસાદશ્ ચ મૃત્યુકાલજયસ્ તથા પ્રાજાપત્યમિદં પ્રોક્તમ્ આહઙ્કારિકમુત્તમમ્

સર્વ જીવોને પ્રસન્ન કરવું, મૃત્યુના સમયે વિજય મેળવવો; આ શ્રેષ્ઠ પ્રજાપતિ ઐશ્વર્ય છે, જે અહંકારથી ઉત્પન્ન થાય છે.

અકારણજગત્સૃષ્ટિસ્ તથાનુગ્રહ એવ ચ પ્રલયશ્ચાધિકારશ્ ચ લોકવૃત્તપ્રવર્તનમ્

કોઈ કારણ વિના જગતની રચના, કૃપા, વિલય, અધિકાર અને લોકવ્યવહારની શરૂઆત.

અસાદૃશ્યમિદં વ્યક્તં નિર્માણં ચ પૃથક્પૃથક્ સંસારસ્ય ચ કર્તૃત્વં બ્રાહ્મમ્ એતદ્ અનુત્તમમ્

આ અનોખું પ્રગટપણું, અલગ અલગ સર્જન અને સંસારની કર્તૃત્વતા, એ સર્વોત્તમ બ્રહ્મ ઐશ્વર્ય છે.

એતાવત્તત્ત્વમિત્યુક્તં પ્રાધાન્યં વૈષ્ણવં પદમ્ બ્રહ્મણા તદ્ગુણં શક્યં વેત્તુમન્યૈર્ન શક્યતે

આ રીતે તત્ત્વનું વર્ણન થયું, મુખ્ય વૈષ્ણવ પદ છે; તેના ગુણ બ્રહ્મા જાણી શકે, બીજાઓ જાણી શકતા નથી.

વિદ્યતે તત્પરં શૈવં વિષ્ણુના નાવગમ્યતે અસંખ્યેયગુણં શુદ્ધં કો જાનીયાચ્છિવાત્મકમ્

તે પરમ શૈવ ઐશ્વર્ય છે, જે વિષ્ણુ સમજી શકતા નથી; એ શુદ્ધ અને અસંખ્ય ગુણોથી ભરેલું શિવસ્વરૂપ કોણ જાણી શકે?

વ્યુત્થાને સિદ્ધયશ્ચૈતા હ્ય્ ઉપસર્ગાશ્ ચ કીર્તિતાઃ નિરોદ્ધવ્યાઃ પ્રયત્નેન વૈરાગ્યેણ પરેણ તુ

ઉદય પછી જે સિદ્ધિઓ અને અવરોધો આવે છે, તેને ઊંચા પ્રકારના વૈરાગ્યથી અને મહેનતપૂર્વક રોકવા જોઈએ.

નાશાતિશયતાં જ્ઞાત્વા વિષયેષુ ભયેષુ ચ અશ્રદ્ધયા ત્યજેત્સર્વં વિરક્ત ઇતિ કીર્તિતઃ

વિષયોમાં કે ભયોમાં સાચી મહાનતા નથી, એ જાણીને, બધું નિરસાઈથી છોડી દેવું જોઈએ; એવો માણસ વૈરાગી કહેવાય છે.

વૈતૃષ્ણ્યં પુરુષે ખ્યાતં ગુણવૈતૃષ્ણ્યમુચ્યતે વૈરાગ્યેણૈવ સંત્યાજ્યાઃ સિદ્ધયશ્ચૌપસર્ગિકાઃ

માણસમાં ઈચ્છાવિહોણપણું એટલે ગુણોથી વૈરાગ્ય કહેવાય છે; અને એ વૈરાગ્યથી જ સિદ્ધિઓ અને અવરોધો બંને છોડી દેવા યોગ્ય છે.

ઔપસર્ગિકમ્ આ બ્રહ્મભુવનેષુ પરિત્યજેત્ નિરુધ્યૈવ ત્યજેત્સર્વં પ્રસીદતિ મહેશ્વરઃ

બ્રહ્માના લોક સુધીના બધા અવરોધો છોડી દેવા જોઈએ; બધું દબાવીને, બધું ત્યાગવું જોઈએ, ત્યારે મહાદેવ પ્રસન્ન થાય છે.

પ્રસન્ને વિમલા મુક્તિર્ વૈરાગ્યેણ પરેણ વૈ અથવાનુગ્રહાર્થં ચ લીલાર્થં વા તદા મુનિઃ

જ્યારે ભગવાન પ્રસન્ન થાય છે, ત્યારે ઊંચા પ્રકારના વૈરાગ્યથી શુદ્ધ મુક્તિ મળે છે; અથવા કૃપા માટે કે રમણ માટે, ઋષિ ત્યાં જ રહે છે.

અનિરુધ્ય વિચેષ્ટેદ્યઃ સો ઽપ્યેવં હિ સુખી ભવેત્ ક્વચિદ્ભૂમિં પરિત્યજ્ય હ્ય્ આકાશે ક્રીડતે શ્રિયા

જે કોઈ નિયંત્રણ વિના વર્તે છે, તે પણ આવું જ સુખી થાય છે; ક્યારેક પૃથ્વી છોડી, આકાશમાં તેજથી રમે છે.

ઉદ્ગિરેચ્ચ ક્વચિદ્વેદાન્ સૂક્ષ્માનર્થાન્ સમાસતઃ ક્વચિચ્છ્રુતે તદર્થેન શ્લોકબન્ધં કરોતિ સઃ

ક્યારેક તે સંક્ષિપ્ત અર્થ સાથે વેદોનું ઉચ્ચારણ કરે છે; ક્યારેક એ અર્થથી શ્લોકો રચે છે.

ક્વચિદ્દણ્ડકબન્ધં તુ કુર્યાદ્બન્ધં સહસ્રશઃ મૃગપક્ષિસમૂહસ્ય રુતજ્ઞાનં ચ વિન્દતિ

ક્યારેક તે હજારોથી વધુ ગદ્ય રચનાઓ કરે છે; અને પશુ-પંખીઓના ટોળાંના અવાજનું જ્ઞાન પણ મેળવે છે.

બ્રહ્માદ્યં સ્થાવરાન્તં ચ હસ્તામલકવદ્ભવેત્ બહુનાત્ર કિમુક્તેન વિજ્ઞાનાનિ સહસ્રશઃ

બ્રહ્માથી લઈને સ્થાવર સુધી બધું તેને હાથમાં આમળા જેવું સ્પષ્ટ દેખાય છે; જ્યારે હજારો વિદ્યા પ્રાપ્ત થાય છે, તો વધુ શું કહેવું?

ઉત્પદ્યન્તે મુનિશ્રેષ્ઠા મુનેસ્તસ્ય મહાત્મનઃ અભ્યાસેનૈવ વિજ્ઞાનં વિશુદ્ધં ચ સ્થિરં ભવેત્

હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, એ મહાન ઋષિમાં માત્ર અભ્યાસથી શુદ્ધ અને અડગ જ્ઞાન જન્મે છે.

તેજોરૂપાણિ સર્વાણિ સર્વં પશ્યતિ યોગવિત્ દેવબિમ્બાન્યનેકાનિ વિમાનાનિ સહસ્રશઃ

યોગ જાણનાર બધાં તેજસ્વી રૂપો, બધું જ, અનેક દેવમૂર્તિઓ અને હજારો વિમાન જોઈ શકે છે.

પશ્યતિ બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રયમાગ્નિવરુણાદિકાન્ ગ્રહનક્ષત્રતારાશ્ ચ ભુવનાનિ સહસ્રશઃ

તે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, ઇન્દ્ર, યમ, અગ્નિ, વરુણ અને બીજા દેવતાઓ, ગ્રહો, તારાઓ અને હજારો લોકોએ પણ જોઈ શકે છે.

પાતાલતલસંસ્થાશ્ ચ સમાધિસ્થઃ સ પશ્યતિ આત્મવિદ્યાપ્રદીપેન સ્વસ્થેનાચલનેન તુ

સમાધિમાં સ્થિત રહીને, તે પાતાળમાં રહેનારને પણ જોઈ શકે છે; આત્મજ્ઞાનના પ્રકાશ અને અડગ સ્થિરતાથી તે બધું જાણે છે.

પ્રસાદામૃતપૂર્ણેન સત્ત્વપાત્રસ્થિતેન તુ તમો નિહત્ય પુરુષઃ પશ્યતિ હ્યાત્મનીશ્વરમ્

પ્રસાદરૂપ અમૃતથી ભરેલા ચિત્તથી, અંધકારને દૂર કરીને, મનુષ્ય પોતાના અંદર ભગવાનને જોઈ શકે છે.

તસ્ય પ્રસાદાદ્ધર્મશ્ ચ ઐશ્વર્યં જ્ઞાનમેવ ચ વૈરાગ્યમપવર્ગશ્ ચ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ભગવાનની કૃપાથી ધર્મ, ઐશ્વર્ય, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે; અહીં વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

ન શક્યો વિસ્તરો વક્તું વર્ષાણામયુતૈરપિ યોગે પાશુપતે નિષ્ઠા સ્થાતવ્યં ચ મુનીશ્વરાઃ

દશ હજાર વર્ષ પણ વીતી જાય તો પણ યોગના સંપૂર્ણ મહિમાની વાત કહી શકાતી નથી; હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, પાશુપત યોગમાં સ્થિર રહેવું જોઈએ.

સતાં જિતાત્મનાં સાક્ષાદ્ દ્વિજાતીનાં દ્વિજોત્તમાઃ ધર્મજ્ઞાનાં ચ સાધૂનામ્ આચાર્યાણાં શિવાત્મનામ્

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, સારા, આત્મસંયમી, ધર્મજ્ઞ, સજ્જન, ગુરુઓ અને શિવસ્વરૂપ લોકોમાં—

દયાવતાં દ્વિજશ્રેષ્ઠાસ્ તથા ચૈવ તપસ્વિનામ્ સંન્યાસિનાં વિરક્તાનાં જ્ઞાનિનાં વશગાત્મનામ્

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, દયાળુ, તપસ્વી, સંન્યાસી, વૈરાગી, જ્ઞાની અને આત્મનિગ્રહ ધરાવનારા લોકોમાં—

દાનિનાં ચૈવ દાન્તાનાં ત્રયાણાં સત્યવાદિનામ્ અલુબ્ધાનાં સયોગાનાં શ્રુતિસ્મૃતિવિદાં દ્વિજાઃ

હે દ્વિજો, જે દયાળુ છે, પોતાને સંયમમાં રાખે છે, સત્ય બોલે છે, લોભરહિત છે, યોગમાં સ્થિર છે અને વેદ-શાસ્ત્રોનું જ્ઞાન ધરાવે છે—

શ્રૌતસ્માર્તાવિરુદ્ધાનાં પ્રસીદતિ મહેશ્વરઃ સદિતિ બ્રહ્મણઃ શબ્દસ્ તદન્તે યે લભન્ત્યુત

વેદ તથા સ્મૃતિના નિયમોનું પાલન કરનારા પર મહાદેવ પ્રસન્ન થાય છે; આ બ્રહ્માજીનું વચન છે, અને અંતે એવા લોકો તેને પ્રાપ્ત કરે છે.

સાયુજ્યં બ્રહ્મણો યાતિ તેન સન્તઃ પ્રચક્ષતે દશાત્મકે યે વિષયે સાધને ચાષ્ટલક્ષણે

એમને બ્રહ્મ સાથે એકરૂપતા મળે છે; તેથી સજ્જનો કહે છે કે જે લોકો દસ ગુણો અને આઠ સાધનો ધરાવે છે—

ન ક્રુધ્યન્તિ ન હૃષ્યન્તિ જિતાત્માનસ્તુ તે સ્મૃતાઃ સામાન્યેષુ ચ દ્રવ્યેષુ તથા વૈશેષિકેષુ ચ

એવા લોકો ન તો ગુસ્સે થાય છે, ન તો વધારે આનંદિત થાય છે; પોતાને જીતનારાઓ એમ જ ઓળખાય છે, સામાન્ય કે વિશિષ્ટ વસ્તુઓમાં પણ.

બ્રહ્મક્ષત્રવિશો યસ્માદ્ યુક્તાસ્તસ્માદ્દ્વિજાતયઃ વર્ણાશ્રમેષુ યુક્તસ્ય સ્વર્ગાદિસુખકારિણઃ

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય—જેમણે પોતપોતાના વર્ણ અને આશ્રમના ધર્મમાં સ્થિરતા પામી છે—તેઓને દ્વિજ કહે છે; આવા લોકો સ્વર્ગાદિક સુખ આપનારા છે.

શ્રૌતસ્માર્તસ્ય ધર્મસ્ય જ્ઞાનાદ્ધર્મજ્ઞ ઉચ્યતે વિદ્યાયાઃ સાધનાત્સાધુબ્રહ્મચારી ગુરોર્હિતઃ

જેને વેદ અને સ્મૃતિના ધર્મનું જ્ઞાન છે, તેને ધર્મજ્ઞ કહે છે; શિક્ષામાં નિપુણ બ્રહ્મચારી ગુરુભક્ત હોય છે.