લિઙ્ગપુરાણમ્

જલમધ્યે હુતવહં ચાધાય પરિરક્ષણમ્ અગ્નિનિગ્રહણં હસ્તે સ્મૃતિમાત્રેણ ચાગમઃ

પાણીની વચ્ચે અગ્નિને રાખવાથી તેનું રક્ષણ થાય છે; હાથ વડે અગ્નિને વશમાં કરવું અને માત્ર સ્મરણથી તેને બોલાવવું શીખવાયું છે.

ભસ્મીભૂતવિનિર્માણં યથાપૂર્વં સકામતઃ દ્વાભ્યાં રૂપવિનિષ્પત્તિર્ વિના તૈસ્ત્રિભિર્ આત્મનઃ

પહેલાની જેમ ઇચ્છા મુજબ ભસ્મનું સર્જન થાય છે; બે તત્વોથી રૂપ દેખાય છે, પણ એ વિના ત્રણ તત્વોથી આત્મા દ્વારા સર્જાય છે.

ચતુર્વિંશાત્મકં હ્યેતત્ તૈજસં મુનિપુઙ્ગવાઃ મનોગતિત્વં ભૂતાનામ્ અન્તર્નિવસનં તથા

મહાન ઋષિઓ, આ ચોવીસ તત્વોથી બનેલું તેજસ્વી ઐશ્વર્ય છે; એ મનની ગતિ અને સર્વ જીવોમાં આંતરિક વસવાટ છે.

પર્વતાદિમહાભારસ્કન્ધેનોદ્વહનં પુનઃ લઘુત્વં ચ ગુરુત્વં ચ પાણિભ્યાં વાયુધારણમ્

પર્વતો જેવા ભારે પિંડોને ઉઠાવવું અને હલકાપણું કે ભારપણું અનુભવવું, એ બધું હાથ વડે વાયુને ધારણ કરવાથી થાય છે.

અઙ્ગુલ્યગ્રનિઘાતેન ભૂમેઃ સર્વત્ર કંપનમ્ એકેન દેહનિષ્પત્તિર્ વાતૈશ્વર્યં સ્મૃતં બુધૈઃ

આંગળીઓના ટોચથી જમીન પર_everywhere_કંપન થાય છે; એકથી દેહની રચના થાય છે અને વિદ્વાનો તેને વાયુ પર શાસન કહે છે.

છાયાવિહીનનિષ્પત્તિર્ ઇન્દ્રિયાણાં ચ દર્શનમ્ આકાશગમનં નિત્યમ્ ઇન્દ્રિયાર્થૈઃ સમન્વિતમ્

છાંયાવિહીન સર્જન, ઇન્દ્રિયોની અનુભૂતિ અને સતત આકાશમાં ગમન, એ બધું ઇન્દ્રિય વિષયોની સાથે થાય છે.

દૂરે ચ શબ્દગ્રહણં સર્વશબ્દાવગાહનમ્ તન્માત્રલિઙ્ગગ્રહણં સર્વપ્રાણિનિદર્શનમ્

દૂરના અવાજો સાંભળવા, સર્વ અવાજોમાં લીન થવું, સૂક્ષ્મ લક્ષણોને પકડવું અને સર્વ જીવોને જોવું.

ઐન્દ્રમ્ ઐશ્વર્યમ્ ઇત્યુક્તમ્ એતૈરુક્તઃ પુરાતનઃ યથાકામોપલબ્ધિશ્ ચ યથાકામવિનિર્ગમઃ

આને ઇન્દ્ર સમાન ઐશ્વર્ય કહેવાય છે; આ રીતે પ્રાચીન પુરુષનું વર્ણન થયું છે, પોતાની ઇચ્છાથી પ્રાપ્ત કરવું અને છોડવું.

સર્વત્રાભિભવશ્ચૈવ સર્વગુહ્યનિદર્શનમ્ કામાનુરૂપનિર્માણં વશિત્વં પ્રિયદર્શનમ્

સર્વત્ર વિજય, સર્વ ગુપ્ત વાતોનું દર્શન, ઇચ્છા મુજબ સર્જન, વશીકરણ અને સૌમ્ય રૂપે દેખાવું.

સંસારદર્શનં ચૈવ માનસં ગુણલક્ષણમ્ છેદનં તાડનં બન્ધં સંસારપરિવર્તનમ્

સંસારનું દર્શન, મનના ગુણધર્મો, કાપવું, મારવું, બાંધવું અને સંસારમાં ફેરફાર કરવો.

સર્વભૂતપ્રસાદશ્ ચ મૃત્યુકાલજયસ્ તથા પ્રાજાપત્યમિદં પ્રોક્તમ્ આહઙ્કારિકમુત્તમમ્

સર્વ જીવોને પ્રસન્ન કરવું, મૃત્યુના સમયે વિજય મેળવવો; આ શ્રેષ્ઠ પ્રજાપતિ ઐશ્વર્ય છે, જે અહંકારથી ઉત્પન્ન થાય છે.

અકારણજગત્સૃષ્ટિસ્ તથાનુગ્રહ એવ ચ પ્રલયશ્ચાધિકારશ્ ચ લોકવૃત્તપ્રવર્તનમ્

કોઈ કારણ વિના જગતની રચના, કૃપા, વિલય, અધિકાર અને લોકવ્યવહારની શરૂઆત.

અસાદૃશ્યમિદં વ્યક્તં નિર્માણં ચ પૃથક્પૃથક્ સંસારસ્ય ચ કર્તૃત્વં બ્રાહ્મમ્ એતદ્ અનુત્તમમ્

આ અનોખું પ્રગટપણું, અલગ અલગ સર્જન અને સંસારની કર્તૃત્વતા, એ સર્વોત્તમ બ્રહ્મ ઐશ્વર્ય છે.

એતાવત્તત્ત્વમિત્યુક્તં પ્રાધાન્યં વૈષ્ણવં પદમ્ બ્રહ્મણા તદ્ગુણં શક્યં વેત્તુમન્યૈર્ન શક્યતે

આ રીતે તત્ત્વનું વર્ણન થયું, મુખ્ય વૈષ્ણવ પદ છે; તેના ગુણ બ્રહ્મા જાણી શકે, બીજાઓ જાણી શકતા નથી.

વિદ્યતે તત્પરં શૈવં વિષ્ણુના નાવગમ્યતે અસંખ્યેયગુણં શુદ્ધં કો જાનીયાચ્છિવાત્મકમ્

તે પરમ શૈવ ઐશ્વર્ય છે, જે વિષ્ણુ સમજી શકતા નથી; એ શુદ્ધ અને અસંખ્ય ગુણોથી ભરેલું શિવસ્વરૂપ કોણ જાણી શકે?

વ્યુત્થાને સિદ્ધયશ્ચૈતા હ્ય્ ઉપસર્ગાશ્ ચ કીર્તિતાઃ નિરોદ્ધવ્યાઃ પ્રયત્નેન વૈરાગ્યેણ પરેણ તુ

ઉદય પછી જે સિદ્ધિઓ અને અવરોધો આવે છે, તેને ઊંચા પ્રકારના વૈરાગ્યથી અને મહેનતપૂર્વક રોકવા જોઈએ.

નાશાતિશયતાં જ્ઞાત્વા વિષયેષુ ભયેષુ ચ અશ્રદ્ધયા ત્યજેત્સર્વં વિરક્ત ઇતિ કીર્તિતઃ

વિષયોમાં કે ભયોમાં સાચી મહાનતા નથી, એ જાણીને, બધું નિરસાઈથી છોડી દેવું જોઈએ; એવો માણસ વૈરાગી કહેવાય છે.

વૈતૃષ્ણ્યં પુરુષે ખ્યાતં ગુણવૈતૃષ્ણ્યમુચ્યતે વૈરાગ્યેણૈવ સંત્યાજ્યાઃ સિદ્ધયશ્ચૌપસર્ગિકાઃ

માણસમાં ઈચ્છાવિહોણપણું એટલે ગુણોથી વૈરાગ્ય કહેવાય છે; અને એ વૈરાગ્યથી જ સિદ્ધિઓ અને અવરોધો બંને છોડી દેવા યોગ્ય છે.

ઔપસર્ગિકમ્ આ બ્રહ્મભુવનેષુ પરિત્યજેત્ નિરુધ્યૈવ ત્યજેત્સર્વં પ્રસીદતિ મહેશ્વરઃ

બ્રહ્માના લોક સુધીના બધા અવરોધો છોડી દેવા જોઈએ; બધું દબાવીને, બધું ત્યાગવું જોઈએ, ત્યારે મહાદેવ પ્રસન્ન થાય છે.

પ્રસન્ને વિમલા મુક્તિર્ વૈરાગ્યેણ પરેણ વૈ અથવાનુગ્રહાર્થં ચ લીલાર્થં વા તદા મુનિઃ

જ્યારે ભગવાન પ્રસન્ન થાય છે, ત્યારે ઊંચા પ્રકારના વૈરાગ્યથી શુદ્ધ મુક્તિ મળે છે; અથવા કૃપા માટે કે રમણ માટે, ઋષિ ત્યાં જ રહે છે.

અનિરુધ્ય વિચેષ્ટેદ્યઃ સો ઽપ્યેવં હિ સુખી ભવેત્ ક્વચિદ્ભૂમિં પરિત્યજ્ય હ્ય્ આકાશે ક્રીડતે શ્રિયા

જે કોઈ નિયંત્રણ વિના વર્તે છે, તે પણ આવું જ સુખી થાય છે; ક્યારેક પૃથ્વી છોડી, આકાશમાં તેજથી રમે છે.

ઉદ્ગિરેચ્ચ ક્વચિદ્વેદાન્ સૂક્ષ્માનર્થાન્ સમાસતઃ ક્વચિચ્છ્રુતે તદર્થેન શ્લોકબન્ધં કરોતિ સઃ

ક્યારેક તે સંક્ષિપ્ત અર્થ સાથે વેદોનું ઉચ્ચારણ કરે છે; ક્યારેક એ અર્થથી શ્લોકો રચે છે.

ક્વચિદ્દણ્ડકબન્ધં તુ કુર્યાદ્બન્ધં સહસ્રશઃ મૃગપક્ષિસમૂહસ્ય રુતજ્ઞાનં ચ વિન્દતિ

ક્યારેક તે હજારોથી વધુ ગદ્ય રચનાઓ કરે છે; અને પશુ-પંખીઓના ટોળાંના અવાજનું જ્ઞાન પણ મેળવે છે.

બ્રહ્માદ્યં સ્થાવરાન્તં ચ હસ્તામલકવદ્ભવેત્ બહુનાત્ર કિમુક્તેન વિજ્ઞાનાનિ સહસ્રશઃ

બ્રહ્માથી લઈને સ્થાવર સુધી બધું તેને હાથમાં આમળા જેવું સ્પષ્ટ દેખાય છે; જ્યારે હજારો વિદ્યા પ્રાપ્ત થાય છે, તો વધુ શું કહેવું?

ઉત્પદ્યન્તે મુનિશ્રેષ્ઠા મુનેસ્તસ્ય મહાત્મનઃ અભ્યાસેનૈવ વિજ્ઞાનં વિશુદ્ધં ચ સ્થિરં ભવેત્

હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, એ મહાન ઋષિમાં માત્ર અભ્યાસથી શુદ્ધ અને અડગ જ્ઞાન જન્મે છે.

તેજોરૂપાણિ સર્વાણિ સર્વં પશ્યતિ યોગવિત્ દેવબિમ્બાન્યનેકાનિ વિમાનાનિ સહસ્રશઃ

યોગ જાણનાર બધાં તેજસ્વી રૂપો, બધું જ, અનેક દેવમૂર્તિઓ અને હજારો વિમાન જોઈ શકે છે.

પશ્યતિ બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રયમાગ્નિવરુણાદિકાન્ ગ્રહનક્ષત્રતારાશ્ ચ ભુવનાનિ સહસ્રશઃ

તે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, ઇન્દ્ર, યમ, અગ્નિ, વરુણ અને બીજા દેવતાઓ, ગ્રહો, તારાઓ અને હજારો લોકોએ પણ જોઈ શકે છે.

પાતાલતલસંસ્થાશ્ ચ સમાધિસ્થઃ સ પશ્યતિ આત્મવિદ્યાપ્રદીપેન સ્વસ્થેનાચલનેન તુ

સમાધિમાં સ્થિત રહીને, તે પાતાળમાં રહેનારને પણ જોઈ શકે છે; આત્મજ્ઞાનના પ્રકાશ અને અડગ સ્થિરતાથી તે બધું જાણે છે.

પ્રસાદામૃતપૂર્ણેન સત્ત્વપાત્રસ્થિતેન તુ તમો નિહત્ય પુરુષઃ પશ્યતિ હ્યાત્મનીશ્વરમ્

પ્રસાદરૂપ અમૃતથી ભરેલા ચિત્તથી, અંધકારને દૂર કરીને, મનુષ્ય પોતાના અંદર ભગવાનને જોઈ શકે છે.