લિઙ્ગપુરાણમ્

વ્રતમેતત્ત્વયા પ્રોક્તં પશુપાશવિમોક્ષણમ્ વ્રતં પાશુપતં લૈઙ્ગં પુરા દેવૈર્ અનુષ્ઠિતમ્

આ વ્રત, જે તમે વર્ણવ્યું છે, એ ભવના બંધનમાંથી મુક્તિ છે—લિંગસંબંધિત પાશુપત વ્રત, જે દેવોએ પહેલાં અનુસરીેલું હતું.

વક્તુમર્હસિ ચાસ્માકં યથાપૂર્વં ત્વયા શ્રુતમ્ પુરા સનત્કુમારેણ પૃષ્ટઃ શૈલાદિરાદરાત્

તમે અમને એ જ રીતે કહો, જેમ તમે પહેલાં સાંભળ્યું હતું, જ્યારે પર્વતોના સ્વામી, તમને સનત્કુમારે શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂછ્યું હતું.

નન્દી પ્રાહ વચસ્તસ્મૈ પ્રવદામિ સમાસતઃ દેવૈર્દૈત્યૈસ્ તથા સિદ્ધૈર્ ગન્ધર્વૈઃ સિદ્ધચારણૈઃ

નંદીએ તેને કહ્યું: હું સંક્ષિપ્તમાં કહું છું—જે વ્રત દેવો, દૈત્ય, સિદ્ધો, ગંધર્વો અને સિદ્ધચારણોએ અનુસરીેલું છે—

મુનિભિશ્ ચ મહાભાગૈર્ અનુષ્ઠિતમનુત્તમમ્ વ્રતં દ્વાદશલિઙ્ગાખ્યં પશુપાશવિમોક્ષણમ્

અને મહાભાગ્યશાળી મુનિઓએ પણ અનુસરીેલું શ્રેષ્ઠ વ્રત, જે બાર લિંગ તરીકે ઓળખાય છે અને ભવના બંધનમાંથી મુક્તિ આપે છે.

ભોગદં યોગદં ચૈવ કામદં મુક્તિદં શુભમ્ અવિયોગકરં પુણ્યં ભક્તાનાં ભયનાશનમ્

એ ભોગ, યોગ, ઈચ્છિત ફળ, મુક્તિ અને શુભતા આપે છે; ભક્તોને અવિયોગી પુણ્ય આપે છે અને ભયનો નાશ કરે છે.

ષડઙ્ગસહિતાન્ વેદાન્ મથિત્વા તેન નિર્મિતમ્ સર્વદાનોત્તમં પુણ્યમ્ અશ્વમેધાયુતાધિકમ્

છ અંગવાળા વેદોને મથન કરીને એ સ્થાપિત થયું; એ સર્વ દાનમાં શ્રેષ્ઠ છે, દસ હજાર અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરતાં પણ વધારે પુણ્ય આપે છે.

સર્વમઙ્ગલદં પુણ્યં સર્વશત્રુવિનાશનમ્ સંસારાર્ણવમગ્નાનાં જન્તૂનામપિ મોક્ષદમ્

એ સર્વમંગલ અને પુણ્ય આપે છે, બધા શત્રુઓનો નાશ કરે છે, અને સંસારના સમુદ્રમાં ડૂબેલા જીવોને પણ મોક્ષ આપે છે.

સર્વવ્યાધિહરં ચૈવ સર્વજ્વરવિનાશનમ્ દેવૈરનુષ્ઠિતં પૂર્વં બ્રહ્મણા વિષ્ણુના તથા

આ ઉપાય બધા રોગો અને તાવને દૂર કરે છે; દેવતાઓએ, બ્રહ્માએ અને વિષ્ણુએ પણ પહેલાં આ વિધિ કરી હતી.

કૃત્વા કનીયસં લિઙ્ગં સ્નાપ્ય ચન્દનવારિણા ચૈત્રમાસાદિ વિપ્રેન્દ્રાઃ શિવલિઙ્ગવ્રતં ચરેત્

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, નાનકડું લિંગ બનાવીને તેને ચંદનના પાણીથી સ્નાન કરાવવું અને ચૈત્ર માસથી શિવલિંગનું વ્રત રાખવું જોઈએ.

કૃત્વા હૈમં શુભં પદ્મં કર્ણિકાકેસરાન્વિતમ્ નવરત્નૈશ્ ચ ખચિતમ્ અષ્ટપત્રં યથાવિધિ

નવ રત્નોથી જડિત, કર્ણિકા અને કેશરવાળું, આઠ પાંદડાવાળું સુંદર સોનાનું કમળ નિયમ પ્રમાણે બનાવવું જોઈએ.

કર્ણિકાયાં ન્યસેલ્લિઙ્ગં સ્ફાટિકં પીઠસંયુતમ્ તત્ર ભક્ત્યા યથાન્યાયમ્ અર્ચયેદ્ બિલ્વપત્રકૈઃ

કર્ણિકામાં પીઠાવાળું સ્ફટિકનું લિંગ મૂકી, ત્યાં ભક્તિપૂર્વક અને નિયમસર બિલ્વપત્રોથી પૂજા કરવી જોઈએ.

સિતૈઃ સહસ્રકમલૈ રક્તૈર્નીલોત્પલૈરપિ શ્વેતાર્કકર્ણિકારૈશ્ ચ કરવીરૈર્બકૈરપિ

સફેદ કમળના હજાર ફૂલોથી, લાલ અને નીલા ઉટપલથી, સફેદ અર્કના ફૂલોથી, કરવીર અને બકુલના ફૂલોથી પણ પૂજા કરવી.

એતૈરન્યૈર્ યથાલાભં ગાયત્ર્યા તસ્ય સુવ્રતાઃ સમ્પૂજ્ય ચૈવ ગન્ધાદ્યૈર્ ધૂપૈર્દીપૈશ્ ચ મઙ્ગલૈઃ

આ ફૂલો અને જે મળે તે અન્ય ફૂલો સાથે, ગાયત્રી મંત્રથી, સુગંધિત દ્રવ્યો, ધૂપ, દીવા અને શુભ વસ્તુઓથી પૂજા કરવી.

નીરાજનાદ્યૈશ્ચાન્યૈશ્ ચ લિઙ્ગમૂર્તિમહેશ્વરમ્ અગરું દક્ષિણે દદ્યાદ્ અઘોરેણ દ્વિજોત્તમાઃ

નિરાજન અને અન્ય વિધિઓથી મહાદેવના લિંગરૂપની પૂજા કરવી; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, દક્ષિણ દિશામાં અઘોર મંત્રથી અગરુ અર્પણ કરવું.

પશ્ચિમે સદ્યમન્ત્રેણ દિવ્યાં ચૈવ મનઃશિલામ્ ઉત્તરે વામદેવેન ચન્દનં વાપિ દાપયેત્

પશ્ચિમ દિશામાં સદ્યોજાત મંત્રથી દિવ્ય મન:શિલા ચઢાવવી; ઉત્તર દિશામાં વામદેવ મંત્રથી ચંદન કે તેવું કંઈ અર્પણ કરવું.

પુરુષેણ મુનિશ્રેષ્ઠા હરિતાલં ચ પૂર્વતઃ સિતાગરૂદ્ભવં વિપ્રાસ્ તથા કૃષ્ણાગરૂદ્ભવમ્

હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, પૂર્વ દિશામાં પુરુષ મંત્રથી હરિતાળ અર્પણ કરવું; બ્રાહ્મણો, સફેદ અને કાળા અગરુ પણ ચઢાવવું.

તથા ગુગ્ગુલુધૂપં ચ સૌગન્ધિકમનુત્તમમ્ સિતારં નામ ધૂપં ચ દદ્યાદ્ ઈશાય ભક્તિતઃ

તે જ રીતે, ગુગ્ગળનું ઉત્તમ સુગંધિત ધૂપ અને સિતાર નામનું ધૂપ પણ ઈશને ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવું.

મહાચરુર્નિવેદ્યઃ સ્યાદ્ આઢકાન્નમથાપિ વા એતદ્ વઃ કથિતં પુણ્યં શિવલિઙ્ગમહાવ્રતમ્

મહાપ્રસાદ અથવા માપ પ્રમાણે પકાવેલું અન્ન અર્પણ કરવું; આમ, પવિત્ર શિવલિંગ મહાવ્રતનું વર્ણન તમને કર્યું છે.

સર્વમાસેષુ સામાન્યં વિશેષો ઽપિ ચ કીર્ત્યતે વૈશાખે વજ્રલિઙ્ગં ચ જ્યેષ્ઠે મારકતં તથા

આ બધું બધા મહિનાઓમાં સામાન્ય છે, પણ ખાસ ભેદ પણ જણાવું છું: વૈશાખમાં વજ્રલિંગ, જેઠમાં પન્નાનું લિંગ.

આષાઢે મૌક્તિકં લિઙ્ગં શ્રાવણે નીલનિર્મિતમ્ માસિ ભાદ્રપદે લિઙ્ગં પદ્મરાગમયં શુભમ્

આષાઢમાં મોતીનું લિંગ, શ્રાવણમાં નીલમનું, ભાદરવામાં પદ્મરાગ રત્નનું શુભ લિંગ કરવું.

આશ્વિને ચૈવ વિપ્રેન્દ્રાઃ ગોમેદકમયં શુભમ્ પ્રવાલેનૈવ કાર્તિક્યાં તથા વૈ માર્ગશીર્ષકે

આશ્વિનમાં, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, ગોમેદક રત્નનું શુભ લિંગ, કાર્તિક અને માર્ગશીર્ષમાં પણ પ્રવાળનું લિંગ કરવું.

વૈડૂર્યનિર્મિતં લિઙ્ગં પુષ્પરાગેણ પુષ્યકે માઘે ચ સૂર્યકાન્તેન ફાલ્ગુને સ્ફાટિકેન ચ

પુષ્યમાં વૈડૂર્ય રત્નનું લિંગ, માઘમાં સૂર્યકાંતિ રત્નનું, અને ફાગણમાં સ્ફટિકનું લિંગ કરવું.

સર્વમાસેષુ કમલં હૈમમેકં વિધીયતે અલાભે રાજતં વાપિ કેવલં કમલં તુ વા

બધા મહિનાઓમાં એક સોનાનું કમળ નિર્ધારિત છે; જો તે ન મળે તો ચાંદીનું, અથવા ઓછામાં ઓછું ફક્ત કમળ જ હોવું જોઈએ.

રત્નાનામ્ અપ્યલાભે તુ હેમ્ના વા રાજતેન વા રજતસ્યાપ્યલાભે તુ તામ્રલોહેન કારયેત્

રત્નો ન મળે તો સોનાથી કે ચાંદીથી બનાવવું; ચાંદી પણ ન મળે તો તાંબાં કે અન્ય ધાતુથી તૈયાર કરવું.

શૈલં વા દારુજં વાપિ મૃન્મયં વા સવેદિકમ્ સર્વગન્ધમયં વાપિ ક્ષણિકં પરિકલ્પયેત્

અથવા પથ્થરનું, લાકડાનું, માટીનું પીઠાવાળું, કે સુગંધિત દ્રવ્યથી, અથવા થોડીવાર માટે બનાવેલું પણ ચાલે.

હૈમન્તિકે મહાદેવં શ્રીપત્ત્રેણૈવ પૂજયેત્ સર્વમાસેષુ કમલં હૈમમેકમથાપિ વા

શિયાળામાં મહાદેવની પૂજા શ્રીપત્રના પાનથી કરવી જોઈએ; બધા મહિનામાં એક સોનાનું કમળ, અથવા માત્ર એક કમળ પણ અર્પણ કરી શકાય.

રાજતં વાપિ કમલં હૈમકર્ણિકમુત્તમમ્ રાજતસ્યાપ્યભાવે તુ બિલ્વપત્રૈઃ સમર્ચયેત્

સોનાની કર્ણિકા ધરાવતું ચાંદીનું કમળ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; જો ચાંદી મળતી ન હોય તો બિલ્વપત્રથી પૂજા કરવી.

સહસ્રકમલાલાભે તદર્ધેનાપિ પૂજયેત્ તદર્ધાર્ધેન વા રુદ્રમ્ અષ્ટોત્તરશતેન વા

હજારો કમળ મળતા ન હોય તો તેની અડધી સંખ્યા, અથવા તેની પણ અડધી સંખ્યા, અથવા એકસો આઠ કમળથી પણ રુદ્રની પૂજા કરી શકાય.

બિલ્વપત્રે સ્થિતા લક્ષ્મીર્ દેવી લક્ષણસંયુતા નીલોત્પલે ઽંબિકા સાક્ષાદ્ ઉત્પલે ષણ્મુખઃ સ્વયમ્

બિલ્વપત્રમાં લક્ષ્મીજી સૌભાગ્ય સાથે વસે છે; નીલોત્પલમાં અંબિકા સ્વયં હાજર છે અને કમળમાં ષણમુખ સ્વયં છે.