લિઙ્ગપુરાણમ્

મુચ્યન્તે પશવઃ સર્વે પશુપાશૈર્ભવસ્ય તુ દર્શયામાસ તાન્દેવાન્ નારાયણપુરોગમાન્

તો બધા જીવો ભવના બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે; એ રીતે નારાયણ સહિત દેવતાઓને એ દર્શાવ્યું.

નન્દી શિલાદતનયઃ સર્વભૂતગણાગ્રણીઃ તં દૃષ્ટ્વા દેવમીશાનં સાંબં સગણમ્ અવ્યયમ્

શિલાદાનો પુત્ર અને સર્વ જીવગણોમાં આગવો, નંદી, જ્યારે અમર અને સાબા તથા તેના અનુયાયીઓ સાથે ઈશાન દેવને જોયા—

પ્રણેમુસ્ તુષ્ટુવુશ્ ચૈવ પ્રીતિકણ્ટકિતત્વચઃ વિજ્ઞાપ્ય શિતિકણ્ઠાય પશુપાશવિમોક્ષણમ્

ત્યારે તેઓ આનંદથી રોમાંચિત થઈ, નમ્યા અને સ્તુતિ કરી; પછી શિતિકંઠને ભવના બંધનમાંથી મુક્તિ મળ્યાનું જણાવ્યું.

તસ્થુસ્તદાગ્રતઃ શંભોઃ પ્રણિપત્ય પુનઃ પુનઃ તતઃ સમ્પ્રેક્ષ્ય તાન્ સર્વાન્ દેવદેવો વૃષધ્વજઃ

પછી તેઓ શંભુની સામે વારંવાર નમન કરીને ઊભા રહ્યા; ત્યારબાદ વૃષધ્વજ દેવદેવતાએ તેમને જોયા—

વિશોધ્ય તેષાં દેવાનાં પશુત્વં પરમેશ્વરઃ વ્રતં પાશુપતં ચૈવ સ્વયં દેવો મહેશ્વરઃ

પછી પરમેશ્વરે એ દેવતાઓના બંધન દૂર કર્યા; અને મહેશ્વરે પોતે તેમને પાશુપત વ્રત શીખવ્યું.

ઉપદિશ્ય મુનીનાં ચ સહાસ્તે ચાંબયા ભવઃ તદાપ્રભૃતિ તે દેવાઃ સર્વે પાશુપતાઃ સ્મૃતાઃ

ભવએ અંબા સાથે મુનિઓને પણ એ વ્રત શીખવ્યું; ત્યારથી એ બધા દેવતાઓ પાશુપત કહેવાય છે.

પશૂનાં ચ પતિર્યસ્માત્ તેષાં સાક્ષાદ્ધિ દેવતાઃ તસ્માત્પાશુપતાઃ પ્રોક્તાસ્ તપસ્તેપુશ્ ચ તે પુનઃ

કારણ કે એ જીવોના સ્વામી છે અને તેઓ સીધા દેવતાઓ છે, તેથી તેઓ પાશુપત કહેવાય છે; અને તેમણે ફરી તપ પણ કર્યું.

તતો દ્વાદશવર્ષાન્તે મુક્તપાશાઃ સુરોત્તમાઃ યયુર્યથાગતં સર્વે બ્રહ્મણા સહ વિષ્ણુના

પછી બાર વર્ષ પૂરા થયા પછી, શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ બંધનમુક્ત થઈ, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ સાથે જેમ આવ્યા તેમ પાછા ગયા.

એતદ્વઃ કથિતં સર્વં પિતામહમુખાચ્છ્રુતમ્ પુરા સનત્કુમારેણ તસ્માદ્વ્યાસેન ધીમતા

આ બધું તમને કહેલું છે, જે પહેલા પિતામહના મુખેથી સાંભળેલું હતું, અને પહેલાં સનત્કુમારે તથા પછી વિદ્વાન વ્યાસે કહેલું હતું.

યઃ શ્રાવયેચ્છુચિર્ વિપ્રાઞ્ છૃણુયાદ્વા શુચિર્નરઃ સ દેહભેદમાસાદ્ય પશુપાશૈઃ પ્રમુચ્યતે

જે શુદ્ધ મનુષ્ય આ કથા બ્રાહ્મણોને સંભળાવે અથવા શુદ્ધ થઈને સાંભળે, તે શરીર છોડ્યા પછી ભવના બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે.

વ્રતમેતત્ત્વયા પ્રોક્તં પશુપાશવિમોક્ષણમ્ વ્રતં પાશુપતં લૈઙ્ગં પુરા દેવૈર્ અનુષ્ઠિતમ્

આ વ્રત, જે તમે વર્ણવ્યું છે, એ ભવના બંધનમાંથી મુક્તિ છે—લિંગસંબંધિત પાશુપત વ્રત, જે દેવોએ પહેલાં અનુસરીેલું હતું.

વક્તુમર્હસિ ચાસ્માકં યથાપૂર્વં ત્વયા શ્રુતમ્ પુરા સનત્કુમારેણ પૃષ્ટઃ શૈલાદિરાદરાત્

તમે અમને એ જ રીતે કહો, જેમ તમે પહેલાં સાંભળ્યું હતું, જ્યારે પર્વતોના સ્વામી, તમને સનત્કુમારે શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂછ્યું હતું.

નન્દી પ્રાહ વચસ્તસ્મૈ પ્રવદામિ સમાસતઃ દેવૈર્દૈત્યૈસ્ તથા સિદ્ધૈર્ ગન્ધર્વૈઃ સિદ્ધચારણૈઃ

નંદીએ તેને કહ્યું: હું સંક્ષિપ્તમાં કહું છું—જે વ્રત દેવો, દૈત્ય, સિદ્ધો, ગંધર્વો અને સિદ્ધચારણોએ અનુસરીેલું છે—

મુનિભિશ્ ચ મહાભાગૈર્ અનુષ્ઠિતમનુત્તમમ્ વ્રતં દ્વાદશલિઙ્ગાખ્યં પશુપાશવિમોક્ષણમ્

અને મહાભાગ્યશાળી મુનિઓએ પણ અનુસરીેલું શ્રેષ્ઠ વ્રત, જે બાર લિંગ તરીકે ઓળખાય છે અને ભવના બંધનમાંથી મુક્તિ આપે છે.

ભોગદં યોગદં ચૈવ કામદં મુક્તિદં શુભમ્ અવિયોગકરં પુણ્યં ભક્તાનાં ભયનાશનમ્

એ ભોગ, યોગ, ઈચ્છિત ફળ, મુક્તિ અને શુભતા આપે છે; ભક્તોને અવિયોગી પુણ્ય આપે છે અને ભયનો નાશ કરે છે.

ષડઙ્ગસહિતાન્ વેદાન્ મથિત્વા તેન નિર્મિતમ્ સર્વદાનોત્તમં પુણ્યમ્ અશ્વમેધાયુતાધિકમ્

છ અંગવાળા વેદોને મથન કરીને એ સ્થાપિત થયું; એ સર્વ દાનમાં શ્રેષ્ઠ છે, દસ હજાર અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરતાં પણ વધારે પુણ્ય આપે છે.

સર્વમઙ્ગલદં પુણ્યં સર્વશત્રુવિનાશનમ્ સંસારાર્ણવમગ્નાનાં જન્તૂનામપિ મોક્ષદમ્

એ સર્વમંગલ અને પુણ્ય આપે છે, બધા શત્રુઓનો નાશ કરે છે, અને સંસારના સમુદ્રમાં ડૂબેલા જીવોને પણ મોક્ષ આપે છે.

સર્વવ્યાધિહરં ચૈવ સર્વજ્વરવિનાશનમ્ દેવૈરનુષ્ઠિતં પૂર્વં બ્રહ્મણા વિષ્ણુના તથા

આ ઉપાય બધા રોગો અને તાવને દૂર કરે છે; દેવતાઓએ, બ્રહ્માએ અને વિષ્ણુએ પણ પહેલાં આ વિધિ કરી હતી.

કૃત્વા કનીયસં લિઙ્ગં સ્નાપ્ય ચન્દનવારિણા ચૈત્રમાસાદિ વિપ્રેન્દ્રાઃ શિવલિઙ્ગવ્રતં ચરેત્

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, નાનકડું લિંગ બનાવીને તેને ચંદનના પાણીથી સ્નાન કરાવવું અને ચૈત્ર માસથી શિવલિંગનું વ્રત રાખવું જોઈએ.

કૃત્વા હૈમં શુભં પદ્મં કર્ણિકાકેસરાન્વિતમ્ નવરત્નૈશ્ ચ ખચિતમ્ અષ્ટપત્રં યથાવિધિ

નવ રત્નોથી જડિત, કર્ણિકા અને કેશરવાળું, આઠ પાંદડાવાળું સુંદર સોનાનું કમળ નિયમ પ્રમાણે બનાવવું જોઈએ.

કર્ણિકાયાં ન્યસેલ્લિઙ્ગં સ્ફાટિકં પીઠસંયુતમ્ તત્ર ભક્ત્યા યથાન્યાયમ્ અર્ચયેદ્ બિલ્વપત્રકૈઃ

કર્ણિકામાં પીઠાવાળું સ્ફટિકનું લિંગ મૂકી, ત્યાં ભક્તિપૂર્વક અને નિયમસર બિલ્વપત્રોથી પૂજા કરવી જોઈએ.

સિતૈઃ સહસ્રકમલૈ રક્તૈર્નીલોત્પલૈરપિ શ્વેતાર્કકર્ણિકારૈશ્ ચ કરવીરૈર્બકૈરપિ

સફેદ કમળના હજાર ફૂલોથી, લાલ અને નીલા ઉટપલથી, સફેદ અર્કના ફૂલોથી, કરવીર અને બકુલના ફૂલોથી પણ પૂજા કરવી.

એતૈરન્યૈર્ યથાલાભં ગાયત્ર્યા તસ્ય સુવ્રતાઃ સમ્પૂજ્ય ચૈવ ગન્ધાદ્યૈર્ ધૂપૈર્દીપૈશ્ ચ મઙ્ગલૈઃ

આ ફૂલો અને જે મળે તે અન્ય ફૂલો સાથે, ગાયત્રી મંત્રથી, સુગંધિત દ્રવ્યો, ધૂપ, દીવા અને શુભ વસ્તુઓથી પૂજા કરવી.

નીરાજનાદ્યૈશ્ચાન્યૈશ્ ચ લિઙ્ગમૂર્તિમહેશ્વરમ્ અગરું દક્ષિણે દદ્યાદ્ અઘોરેણ દ્વિજોત્તમાઃ

નિરાજન અને અન્ય વિધિઓથી મહાદેવના લિંગરૂપની પૂજા કરવી; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, દક્ષિણ દિશામાં અઘોર મંત્રથી અગરુ અર્પણ કરવું.

પશ્ચિમે સદ્યમન્ત્રેણ દિવ્યાં ચૈવ મનઃશિલામ્ ઉત્તરે વામદેવેન ચન્દનં વાપિ દાપયેત્

પશ્ચિમ દિશામાં સદ્યોજાત મંત્રથી દિવ્ય મન:શિલા ચઢાવવી; ઉત્તર દિશામાં વામદેવ મંત્રથી ચંદન કે તેવું કંઈ અર્પણ કરવું.

પુરુષેણ મુનિશ્રેષ્ઠા હરિતાલં ચ પૂર્વતઃ સિતાગરૂદ્ભવં વિપ્રાસ્ તથા કૃષ્ણાગરૂદ્ભવમ્

હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, પૂર્વ દિશામાં પુરુષ મંત્રથી હરિતાળ અર્પણ કરવું; બ્રાહ્મણો, સફેદ અને કાળા અગરુ પણ ચઢાવવું.

તથા ગુગ્ગુલુધૂપં ચ સૌગન્ધિકમનુત્તમમ્ સિતારં નામ ધૂપં ચ દદ્યાદ્ ઈશાય ભક્તિતઃ

તે જ રીતે, ગુગ્ગળનું ઉત્તમ સુગંધિત ધૂપ અને સિતાર નામનું ધૂપ પણ ઈશને ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવું.

મહાચરુર્નિવેદ્યઃ સ્યાદ્ આઢકાન્નમથાપિ વા એતદ્ વઃ કથિતં પુણ્યં શિવલિઙ્ગમહાવ્રતમ્

મહાપ્રસાદ અથવા માપ પ્રમાણે પકાવેલું અન્ન અર્પણ કરવું; આમ, પવિત્ર શિવલિંગ મહાવ્રતનું વર્ણન તમને કર્યું છે.

સર્વમાસેષુ સામાન્યં વિશેષો ઽપિ ચ કીર્ત્યતે વૈશાખે વજ્રલિઙ્ગં ચ જ્યેષ્ઠે મારકતં તથા

આ બધું બધા મહિનાઓમાં સામાન્ય છે, પણ ખાસ ભેદ પણ જણાવું છું: વૈશાખમાં વજ્રલિંગ, જેઠમાં પન્નાનું લિંગ.