લિઙ્ગપુરાણમ્

ગન્ધો રસસ્ તથા રૂપં શબ્દઃ સ્પર્શસ્તથૈવ ચ પ્રત્યેકમષ્ટધા સિદ્ધં પઞ્ચમે તચ્છતક્રતોઃ

ગંધ, રસ, રૂપ, ધ્વનિ અને સ્પર્શ—દરેકની આઠ પ્રકારની સિદ્ધિ છે; પાંચમા લોકમાં આ બધું શતક્રતુની સિદ્ધિ કહેવાય છે.

તથાષ્ટચત્વારિંશચ્ ચ ષટ્પઞ્ચાશત્તથૈવ ચ ચતુઃષષ્ટિગુણં બ્રાહ્મં લભતે દ્વિજસત્તમાઃ

એ રીતે અડતાલીસ, છપ્પન અને પછી ચૌસઠ ગુણવત્તા પ્રાપ્ત થાય છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

ઔપસર્ગિકમ્ આ બ્રહ્મ ભુવનેષુ પરિત્યજેત્ લોકેષ્વાલોક્ય યોગેન યોગવિત્પરમં સુખમ્

બ્રહ્મલોક સુધીના બધા અવરોધજન્ય ગુણો ત્યજી દેવા જોઈએ; યોગથી બધા લોકોએ નિહાળી યોગજ્ઞાની પરમ સુખ પામે છે.

સ્થૂલતા હ્રસ્વતા બાલ્યં વાર્ધક્યં યૌવનં તથા નાનાજાતિસ્વરૂપં ચ ચતુર્ભિર્ દેહધારણમ્

સ્થૂળતા, ટૂંકાશ, બાળપણ, વૃદ્ધાવસ્થા, યુવાની અને વિવિધ જાતિના સ્વરૂપો—આ ચારથી શરીરનું ધારણ થાય છે.

પાર્થિવાંશં વિના નિત્યં સુરભિર્ ગન્ધસંયુતઃ એતદષ્ટગુણં પ્રોક્તમ્ ઐશ્વર્યં પાર્થિવં મહત્

પૃથ્વી તત્વ વિના હંમેશા સુગંધિત અને સુગંધથી ભરપૂર રહે છે; આ આઠ ગુણવાળી મહાન પૃથ્વીશક્તિ કહેવાય છે.

જલે નિવસનં યદ્વદ્ ભૂમ્યામિવ વિનિર્ગમઃ ઇચ્છેચ્છક્તઃ સ્વયં પાતું સમુદ્રમપિ નાતુરઃ

જેમ પાણીમાં રહેવું અને જમીન પર બહાર આવવું શક્ય છે, તેમ ઇચ્છાશક્તિવાળો મનુષ્ય પોતાની ઇચ્છાથી સમુદ્ર પણ પી શકે છે અને તેને કોઈ તકલીફ થતી નથી.

યત્રેચ્છતિ જગત્યસ્મિંસ્ તત્રાસ્ય જલદર્શનમ્ યદ્યદ્વસ્તુ સમાદાય ભોક્તુમિચ્છતિ કામતઃ

આ જગતમાં જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં તેને પાણી દેખાય છે; જે વસ્તુ ઇચ્છે તે લઈ અને આનંદથી ભોગવી શકે છે.

તત્તદ્રસાન્વિતં તસ્ય ત્રયાણાં દેહધારણમ્ ભાણ્ડં વિનાથ હસ્તેન જલપિણ્ડસ્ય ધારણમ્

તે ત્રણ દેહોને તેમની પોતાની પોતાની તત્ત્વસ્વરૂપતાથી જાળવવું એ એવું છે જેમ કે વાસણ વિના હાથમાં પાણીનો ગોળ રાખવો.

અવ્રણત્વં શરીરસ્ય પાર્થિવેન સમન્વિતમ્ એતત્ ષોડશકં પ્રોક્તમ્ આપ્યમૈશ્વર્યમુત્તમમ્

પૃથ્વી તત્વ સાથે જોડાયેલ શરીરનું અખંડિત રહેવું, એ જ સોળ પ્રકારનું શ્રેષ્ઠ જળરૂપ ઐશ્વર્ય કહેવાય છે.

દેહાદગ્નિવિનિર્માણં તત્તાપભયવર્જિતમ્ લોકં દગ્ધમપીહાન્યદ્ અદગ્ધં સ્વવિધાનતઃ

અગ્નિતત્વથી બનેલું દેહ તાપના ભયથી મુક્ત રહે છે; જગત ભલે બળી જાય, પણ તેના પોતાના નિયમથી બીજું અબળેલું રહે છે.

જલમધ્યે હુતવહં ચાધાય પરિરક્ષણમ્ અગ્નિનિગ્રહણં હસ્તે સ્મૃતિમાત્રેણ ચાગમઃ

પાણીની વચ્ચે અગ્નિને રાખવાથી તેનું રક્ષણ થાય છે; હાથ વડે અગ્નિને વશમાં કરવું અને માત્ર સ્મરણથી તેને બોલાવવું શીખવાયું છે.

ભસ્મીભૂતવિનિર્માણં યથાપૂર્વં સકામતઃ દ્વાભ્યાં રૂપવિનિષ્પત્તિર્ વિના તૈસ્ત્રિભિર્ આત્મનઃ

પહેલાની જેમ ઇચ્છા મુજબ ભસ્મનું સર્જન થાય છે; બે તત્વોથી રૂપ દેખાય છે, પણ એ વિના ત્રણ તત્વોથી આત્મા દ્વારા સર્જાય છે.

ચતુર્વિંશાત્મકં હ્યેતત્ તૈજસં મુનિપુઙ્ગવાઃ મનોગતિત્વં ભૂતાનામ્ અન્તર્નિવસનં તથા

મહાન ઋષિઓ, આ ચોવીસ તત્વોથી બનેલું તેજસ્વી ઐશ્વર્ય છે; એ મનની ગતિ અને સર્વ જીવોમાં આંતરિક વસવાટ છે.

પર્વતાદિમહાભારસ્કન્ધેનોદ્વહનં પુનઃ લઘુત્વં ચ ગુરુત્વં ચ પાણિભ્યાં વાયુધારણમ્

પર્વતો જેવા ભારે પિંડોને ઉઠાવવું અને હલકાપણું કે ભારપણું અનુભવવું, એ બધું હાથ વડે વાયુને ધારણ કરવાથી થાય છે.

અઙ્ગુલ્યગ્રનિઘાતેન ભૂમેઃ સર્વત્ર કંપનમ્ એકેન દેહનિષ્પત્તિર્ વાતૈશ્વર્યં સ્મૃતં બુધૈઃ

આંગળીઓના ટોચથી જમીન પર_everywhere_કંપન થાય છે; એકથી દેહની રચના થાય છે અને વિદ્વાનો તેને વાયુ પર શાસન કહે છે.

છાયાવિહીનનિષ્પત્તિર્ ઇન્દ્રિયાણાં ચ દર્શનમ્ આકાશગમનં નિત્યમ્ ઇન્દ્રિયાર્થૈઃ સમન્વિતમ્

છાંયાવિહીન સર્જન, ઇન્દ્રિયોની અનુભૂતિ અને સતત આકાશમાં ગમન, એ બધું ઇન્દ્રિય વિષયોની સાથે થાય છે.

દૂરે ચ શબ્દગ્રહણં સર્વશબ્દાવગાહનમ્ તન્માત્રલિઙ્ગગ્રહણં સર્વપ્રાણિનિદર્શનમ્

દૂરના અવાજો સાંભળવા, સર્વ અવાજોમાં લીન થવું, સૂક્ષ્મ લક્ષણોને પકડવું અને સર્વ જીવોને જોવું.

ઐન્દ્રમ્ ઐશ્વર્યમ્ ઇત્યુક્તમ્ એતૈરુક્તઃ પુરાતનઃ યથાકામોપલબ્ધિશ્ ચ યથાકામવિનિર્ગમઃ

આને ઇન્દ્ર સમાન ઐશ્વર્ય કહેવાય છે; આ રીતે પ્રાચીન પુરુષનું વર્ણન થયું છે, પોતાની ઇચ્છાથી પ્રાપ્ત કરવું અને છોડવું.

સર્વત્રાભિભવશ્ચૈવ સર્વગુહ્યનિદર્શનમ્ કામાનુરૂપનિર્માણં વશિત્વં પ્રિયદર્શનમ્

સર્વત્ર વિજય, સર્વ ગુપ્ત વાતોનું દર્શન, ઇચ્છા મુજબ સર્જન, વશીકરણ અને સૌમ્ય રૂપે દેખાવું.

સંસારદર્શનં ચૈવ માનસં ગુણલક્ષણમ્ છેદનં તાડનં બન્ધં સંસારપરિવર્તનમ્

સંસારનું દર્શન, મનના ગુણધર્મો, કાપવું, મારવું, બાંધવું અને સંસારમાં ફેરફાર કરવો.

સર્વભૂતપ્રસાદશ્ ચ મૃત્યુકાલજયસ્ તથા પ્રાજાપત્યમિદં પ્રોક્તમ્ આહઙ્કારિકમુત્તમમ્

સર્વ જીવોને પ્રસન્ન કરવું, મૃત્યુના સમયે વિજય મેળવવો; આ શ્રેષ્ઠ પ્રજાપતિ ઐશ્વર્ય છે, જે અહંકારથી ઉત્પન્ન થાય છે.

અકારણજગત્સૃષ્ટિસ્ તથાનુગ્રહ એવ ચ પ્રલયશ્ચાધિકારશ્ ચ લોકવૃત્તપ્રવર્તનમ્

કોઈ કારણ વિના જગતની રચના, કૃપા, વિલય, અધિકાર અને લોકવ્યવહારની શરૂઆત.

અસાદૃશ્યમિદં વ્યક્તં નિર્માણં ચ પૃથક્પૃથક્ સંસારસ્ય ચ કર્તૃત્વં બ્રાહ્મમ્ એતદ્ અનુત્તમમ્

આ અનોખું પ્રગટપણું, અલગ અલગ સર્જન અને સંસારની કર્તૃત્વતા, એ સર્વોત્તમ બ્રહ્મ ઐશ્વર્ય છે.

એતાવત્તત્ત્વમિત્યુક્તં પ્રાધાન્યં વૈષ્ણવં પદમ્ બ્રહ્મણા તદ્ગુણં શક્યં વેત્તુમન્યૈર્ન શક્યતે

આ રીતે તત્ત્વનું વર્ણન થયું, મુખ્ય વૈષ્ણવ પદ છે; તેના ગુણ બ્રહ્મા જાણી શકે, બીજાઓ જાણી શકતા નથી.

વિદ્યતે તત્પરં શૈવં વિષ્ણુના નાવગમ્યતે અસંખ્યેયગુણં શુદ્ધં કો જાનીયાચ્છિવાત્મકમ્

તે પરમ શૈવ ઐશ્વર્ય છે, જે વિષ્ણુ સમજી શકતા નથી; એ શુદ્ધ અને અસંખ્ય ગુણોથી ભરેલું શિવસ્વરૂપ કોણ જાણી શકે?

વ્યુત્થાને સિદ્ધયશ્ચૈતા હ્ય્ ઉપસર્ગાશ્ ચ કીર્તિતાઃ નિરોદ્ધવ્યાઃ પ્રયત્નેન વૈરાગ્યેણ પરેણ તુ

ઉદય પછી જે સિદ્ધિઓ અને અવરોધો આવે છે, તેને ઊંચા પ્રકારના વૈરાગ્યથી અને મહેનતપૂર્વક રોકવા જોઈએ.

નાશાતિશયતાં જ્ઞાત્વા વિષયેષુ ભયેષુ ચ અશ્રદ્ધયા ત્યજેત્સર્વં વિરક્ત ઇતિ કીર્તિતઃ

વિષયોમાં કે ભયોમાં સાચી મહાનતા નથી, એ જાણીને, બધું નિરસાઈથી છોડી દેવું જોઈએ; એવો માણસ વૈરાગી કહેવાય છે.

વૈતૃષ્ણ્યં પુરુષે ખ્યાતં ગુણવૈતૃષ્ણ્યમુચ્યતે વૈરાગ્યેણૈવ સંત્યાજ્યાઃ સિદ્ધયશ્ચૌપસર્ગિકાઃ

માણસમાં ઈચ્છાવિહોણપણું એટલે ગુણોથી વૈરાગ્ય કહેવાય છે; અને એ વૈરાગ્યથી જ સિદ્ધિઓ અને અવરોધો બંને છોડી દેવા યોગ્ય છે.

ઔપસર્ગિકમ્ આ બ્રહ્મભુવનેષુ પરિત્યજેત્ નિરુધ્યૈવ ત્યજેત્સર્વં પ્રસીદતિ મહેશ્વરઃ

બ્રહ્માના લોક સુધીના બધા અવરોધો છોડી દેવા જોઈએ; બધું દબાવીને, બધું ત્યાગવું જોઈએ, ત્યારે મહાદેવ પ્રસન્ન થાય છે.