લિઙ્ગપુરાણમ્

બુદ્ધિર્વિવેચના વેદ્યં બુધ્યતે બુદ્ધિરુચ્યતે સૂક્ષ્મે વ્યવહિતે ઽતીતે વિપ્રકૃષ્ટે ત્વનાગતે

વિવેકને બુદ્ધિ કહે છે; જેનાથી જાણવાની વસ્તુ સમજાય છે, તેને બુદ્ધિ કહે છે—એ સૂક્ષ્મ હોય, છુપાયેલી હોય, ભૂતકાળની હોય, દૂર હોય કે આવનારી હોય.

સર્વત્ર સર્વદા જ્ઞાનં પ્રતિભાનુક્રમેણ તુ શ્રવણાત્સર્વશબ્દાનામ્ અપ્રયત્નેન યોગિનઃ

યોગીને સર્વત્ર અને સર્વ સમયે જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે, જે પ્રતીભા પછી આવે છે; તે બધા શબ્દો સાંભળીને સહેલાઈથી સમજાઈ જાય છે.

હ્રસ્વદીર્ઘપ્લુતાદીનાં ગુહ્યાનાં શ્રવણાદપિ સ્પર્શસ્યાધિગમો યસ્ તુ વેદના તૂપપાદિતા

ટૂંકા, લાંબા અને ખેંચાયેલા ધ્વનિ અને અન્ય ગુપ્ત અવાજો સાંભળવાથી સ્પર્શની પણ પ્રાપ્તિ થાય છે; આ જ અનુભવ કહેવાય છે.

દર્શનાદ્દિવ્યરૂપાણાં દર્શનં ચાપ્રયત્નતઃ સંવિદ્દિવ્યરસે તસ્મિન્ન્ આસ્વાદો હ્યપ્રયત્નતઃ

દિવ્ય રૂપોનું દર્શન થવાથી સહેલાઈથી દર્શન થાય છે; દિવ્ય રસની જ્ઞાનમાં સહજ આનંદ મળે છે.

વાર્ત્તા ચ દિવ્યગન્ધાનાં તન્માત્રા બુદ્ધિસંવિદા વિન્દન્તે યોગિનસ્તસ્માદ્ આબ્રહ્મભુવનં દ્વિજાઃ

બુદ્ધિની જ્ઞાનથી યોગીઓ સર્વત્ર—even બ્રહ્મા સુધીના લોકોમાં—દિવ્ય સુગંધના તત્ત્વને અનુભવે છે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ.

જગત્યસ્મિન્ હિ દેહસ્થં ચતુઃષષ્ટિગુણં સમમ્ ઔપસર્ગિકમ્ એતેષુ ગુણેષુ ગુણિતં દ્વિજાઃ

આ જગતમાં શરીરમાં ચૌસઠ ગુણો સમાન રીતે રહે છે, જે અવરોધોથી ઉત્પન્ન થાય છે; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, એ બધા ગુણો એમાં ભેગા થયેલા છે.

સંત્યાજ્યં સર્વથા સર્વમ્ ઔપસર્ગિકમાત્મનઃ પૈશાચે પાર્થિવં ચાપ્યં રાક્ષસાનાં પુરે દ્વિજાઃ

શરીરે ઉત્પન્ન થતા બધા અવરોધજન્ય ગુણો, પિશાચ, પૃથ્વી અને જલથી સંબંધિત, અને રાક્ષસોના શહેરોમાં જે મળે છે—એ બધું હંમેશા ત્યજવું જોઈએ, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ.

યાક્ષે તુ તૈજસં પ્રોક્તં ગાન્ધર્વે શ્વસનાત્મકમ્ ઐન્દ્રે વ્યોમાત્મકં સર્વં સૌમ્યે ચૈવ તુ માનસમ્

યક્ષલોકમાં અગ્નિતત્વ મુખ્ય છે; ગંધર્વલોકમાં વાયુતત્વ; ઇન્દ્રલોકમાં આકાશતત્વ અને સોમલોકમાં મનસ્વરૂપ તત્વ છે.

પ્રાજાપત્યે ત્વહઙ્કારં બ્રાહ્મે બોધમનુત્તમમ્ આદ્યે ચાષ્ટૌ દ્વિતીયે ચ તથા ષોડશરૂપકમ્

પ્રજાપતિલોકમાં અહંકાર છે; બ્રહ્મલોકમાં શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન છે; પ્રથમ લોકમાં આઠ રૂપો છે અને બીજામાં સોળ રૂપો છે.

ચતુર્વિંશત્તૃતીયે તુ દ્વાત્રિંશચ્ચ ચતુર્થકે ચત્વારિંશત્ પઞ્ચમે તુ ભૂતમાત્રાત્મકં સ્મૃતમ્

ત્રીજા લોકમાં ચોવીસ ગુણો છે; ચોથામાં બત્રીસ છે; પાંચમાં ચાલીસ છે અને એમાં તત્વમય સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે.

ગન્ધો રસસ્ તથા રૂપં શબ્દઃ સ્પર્શસ્તથૈવ ચ પ્રત્યેકમષ્ટધા સિદ્ધં પઞ્ચમે તચ્છતક્રતોઃ

ગંધ, રસ, રૂપ, ધ્વનિ અને સ્પર્શ—દરેકની આઠ પ્રકારની સિદ્ધિ છે; પાંચમા લોકમાં આ બધું શતક્રતુની સિદ્ધિ કહેવાય છે.

તથાષ્ટચત્વારિંશચ્ ચ ષટ્પઞ્ચાશત્તથૈવ ચ ચતુઃષષ્ટિગુણં બ્રાહ્મં લભતે દ્વિજસત્તમાઃ

એ રીતે અડતાલીસ, છપ્પન અને પછી ચૌસઠ ગુણવત્તા પ્રાપ્ત થાય છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

ઔપસર્ગિકમ્ આ બ્રહ્મ ભુવનેષુ પરિત્યજેત્ લોકેષ્વાલોક્ય યોગેન યોગવિત્પરમં સુખમ્

બ્રહ્મલોક સુધીના બધા અવરોધજન્ય ગુણો ત્યજી દેવા જોઈએ; યોગથી બધા લોકોએ નિહાળી યોગજ્ઞાની પરમ સુખ પામે છે.

સ્થૂલતા હ્રસ્વતા બાલ્યં વાર્ધક્યં યૌવનં તથા નાનાજાતિસ્વરૂપં ચ ચતુર્ભિર્ દેહધારણમ્

સ્થૂળતા, ટૂંકાશ, બાળપણ, વૃદ્ધાવસ્થા, યુવાની અને વિવિધ જાતિના સ્વરૂપો—આ ચારથી શરીરનું ધારણ થાય છે.

પાર્થિવાંશં વિના નિત્યં સુરભિર્ ગન્ધસંયુતઃ એતદષ્ટગુણં પ્રોક્તમ્ ઐશ્વર્યં પાર્થિવં મહત્

પૃથ્વી તત્વ વિના હંમેશા સુગંધિત અને સુગંધથી ભરપૂર રહે છે; આ આઠ ગુણવાળી મહાન પૃથ્વીશક્તિ કહેવાય છે.

જલે નિવસનં યદ્વદ્ ભૂમ્યામિવ વિનિર્ગમઃ ઇચ્છેચ્છક્તઃ સ્વયં પાતું સમુદ્રમપિ નાતુરઃ

જેમ પાણીમાં રહેવું અને જમીન પર બહાર આવવું શક્ય છે, તેમ ઇચ્છાશક્તિવાળો મનુષ્ય પોતાની ઇચ્છાથી સમુદ્ર પણ પી શકે છે અને તેને કોઈ તકલીફ થતી નથી.

યત્રેચ્છતિ જગત્યસ્મિંસ્ તત્રાસ્ય જલદર્શનમ્ યદ્યદ્વસ્તુ સમાદાય ભોક્તુમિચ્છતિ કામતઃ

આ જગતમાં જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં તેને પાણી દેખાય છે; જે વસ્તુ ઇચ્છે તે લઈ અને આનંદથી ભોગવી શકે છે.

તત્તદ્રસાન્વિતં તસ્ય ત્રયાણાં દેહધારણમ્ ભાણ્ડં વિનાથ હસ્તેન જલપિણ્ડસ્ય ધારણમ્

તે ત્રણ દેહોને તેમની પોતાની પોતાની તત્ત્વસ્વરૂપતાથી જાળવવું એ એવું છે જેમ કે વાસણ વિના હાથમાં પાણીનો ગોળ રાખવો.

અવ્રણત્વં શરીરસ્ય પાર્થિવેન સમન્વિતમ્ એતત્ ષોડશકં પ્રોક્તમ્ આપ્યમૈશ્વર્યમુત્તમમ્

પૃથ્વી તત્વ સાથે જોડાયેલ શરીરનું અખંડિત રહેવું, એ જ સોળ પ્રકારનું શ્રેષ્ઠ જળરૂપ ઐશ્વર્ય કહેવાય છે.

દેહાદગ્નિવિનિર્માણં તત્તાપભયવર્જિતમ્ લોકં દગ્ધમપીહાન્યદ્ અદગ્ધં સ્વવિધાનતઃ

અગ્નિતત્વથી બનેલું દેહ તાપના ભયથી મુક્ત રહે છે; જગત ભલે બળી જાય, પણ તેના પોતાના નિયમથી બીજું અબળેલું રહે છે.

જલમધ્યે હુતવહં ચાધાય પરિરક્ષણમ્ અગ્નિનિગ્રહણં હસ્તે સ્મૃતિમાત્રેણ ચાગમઃ

પાણીની વચ્ચે અગ્નિને રાખવાથી તેનું રક્ષણ થાય છે; હાથ વડે અગ્નિને વશમાં કરવું અને માત્ર સ્મરણથી તેને બોલાવવું શીખવાયું છે.

ભસ્મીભૂતવિનિર્માણં યથાપૂર્વં સકામતઃ દ્વાભ્યાં રૂપવિનિષ્પત્તિર્ વિના તૈસ્ત્રિભિર્ આત્મનઃ

પહેલાની જેમ ઇચ્છા મુજબ ભસ્મનું સર્જન થાય છે; બે તત્વોથી રૂપ દેખાય છે, પણ એ વિના ત્રણ તત્વોથી આત્મા દ્વારા સર્જાય છે.

ચતુર્વિંશાત્મકં હ્યેતત્ તૈજસં મુનિપુઙ્ગવાઃ મનોગતિત્વં ભૂતાનામ્ અન્તર્નિવસનં તથા

મહાન ઋષિઓ, આ ચોવીસ તત્વોથી બનેલું તેજસ્વી ઐશ્વર્ય છે; એ મનની ગતિ અને સર્વ જીવોમાં આંતરિક વસવાટ છે.

પર્વતાદિમહાભારસ્કન્ધેનોદ્વહનં પુનઃ લઘુત્વં ચ ગુરુત્વં ચ પાણિભ્યાં વાયુધારણમ્

પર્વતો જેવા ભારે પિંડોને ઉઠાવવું અને હલકાપણું કે ભારપણું અનુભવવું, એ બધું હાથ વડે વાયુને ધારણ કરવાથી થાય છે.

અઙ્ગુલ્યગ્રનિઘાતેન ભૂમેઃ સર્વત્ર કંપનમ્ એકેન દેહનિષ્પત્તિર્ વાતૈશ્વર્યં સ્મૃતં બુધૈઃ

આંગળીઓના ટોચથી જમીન પર_everywhere_કંપન થાય છે; એકથી દેહની રચના થાય છે અને વિદ્વાનો તેને વાયુ પર શાસન કહે છે.

છાયાવિહીનનિષ્પત્તિર્ ઇન્દ્રિયાણાં ચ દર્શનમ્ આકાશગમનં નિત્યમ્ ઇન્દ્રિયાર્થૈઃ સમન્વિતમ્

છાંયાવિહીન સર્જન, ઇન્દ્રિયોની અનુભૂતિ અને સતત આકાશમાં ગમન, એ બધું ઇન્દ્રિય વિષયોની સાથે થાય છે.

દૂરે ચ શબ્દગ્રહણં સર્વશબ્દાવગાહનમ્ તન્માત્રલિઙ્ગગ્રહણં સર્વપ્રાણિનિદર્શનમ્

દૂરના અવાજો સાંભળવા, સર્વ અવાજોમાં લીન થવું, સૂક્ષ્મ લક્ષણોને પકડવું અને સર્વ જીવોને જોવું.

ઐન્દ્રમ્ ઐશ્વર્યમ્ ઇત્યુક્તમ્ એતૈરુક્તઃ પુરાતનઃ યથાકામોપલબ્ધિશ્ ચ યથાકામવિનિર્ગમઃ

આને ઇન્દ્ર સમાન ઐશ્વર્ય કહેવાય છે; આ રીતે પ્રાચીન પુરુષનું વર્ણન થયું છે, પોતાની ઇચ્છાથી પ્રાપ્ત કરવું અને છોડવું.

સર્વત્રાભિભવશ્ચૈવ સર્વગુહ્યનિદર્શનમ્ કામાનુરૂપનિર્માણં વશિત્વં પ્રિયદર્શનમ્

સર્વત્ર વિજય, સર્વ ગુપ્ત વાતોનું દર્શન, ઇચ્છા મુજબ સર્જન, વશીકરણ અને સૌમ્ય રૂપે દેખાવું.