લિઙ્ગપુરાણમ્

કર્તવ્યઃ સર્વયત્નેન ધર્મકામાર્થમુક્તયે અશક્તશ્ચેન્મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રાસાદં કર્તુમુત્તમમ્

ધર્મ, કામ અને મોક્ષ માટે સમગ્ર પ્રયત્નથી મંદિર બનાવવું જોઈએ; પણ જો શ્રેષ્ઠ મંદિર બનાવવામાં અસમર્થ હોય—

સંમાર્જનાદિભિર્ વાપિ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ સંમાર્જનં તુ યઃ કુર્યાન્ માર્જન્યા મૃદુસૂક્ષ્મયા

તો પણ ઝાડૂ વગેરે કામથી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે; અને જે કોઈ નરમ અને સૂક્ષ્મ ઝાડૂથી મંદિર સાફ કરે—

ચાન્દ્રાયણસહસ્રસ્ય ફલં માસેન લભ્યતે યઃ કુર્યાદ્વસ્ત્રપૂતેન ગન્ધગોમયવારિણા

તેને એક મહિનામાં હજાર ચાંદ્રાયણ વ્રતનું ફળ મળે છે; અને જે કોઈ કપડાંથી શુદ્ધ કરેલું સુગંધિત ગોમય પાણીથી લિપાઈ કરે—

આલેપનં યથાન્યાયં વર્ષચાન્દ્રાયણં લભેત્ અર્ધક્રોશં શિવક્ષેત્રં શિવલિઙ્ગાત્સમન્તતઃ

તેને નિયમ પ્રમાણે વર્ષના ચાંદ્રાયણ વ્રતનું ફળ મળે છે; શિવલિંગથી અર્ધ ક્રોશ સુધીનું શિવક્ષેત્ર—

યસ્ ત્યજેદ્ દુસ્ત્યજાન્ પ્રાણાઞ્ શિવસાયુજ્યમ્ આપ્નુયાત્ સ્વાયંભુવસ્ય માનં હિ તથા બાણસ્ય સુવ્રતાઃ

જે પોતાના જીવને પણ ત્યાગે છે, તેને શિવસાથે એકત્વ મળે છે; સ્વાયંભુનું માપ અને બાણનું પણ એ જ છે, હે સદ્ગુણીઓ—

સ્વાયંભુવે તદર્ધં સ્યાત્ સ્યાદ્ આર્ષે ચ તદર્ધકમ્ માનુષે ચ તદર્ધં સ્યાત્ ક્ષેત્રમાનં દ્વિજોત્તમાઃ

સ્વાયંભુમાં એ જ માપ, ઋષિદ્વારા સ્થાપિતમાં એનું અડધું, માનવ દ્વારા સ્થાપિતમાં એનું પણ અડધું—હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, એ જ ક્ષેત્રનું માપ છે.

એવં યતીનામાવાસે ક્ષેત્રમાનં દ્વિજોત્તમાઃ રુદ્રાવતારે ચાદ્યં યચ્ છિષ્યે ચૈવ પ્રશિષ્યકે

એ જ રીતે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, યતિઓના નિવાસસ્થાનમાં પણ એ ક્ષેત્રમાપ લાગુ પડે છે; રુદ્ર અવતારમાં ગુરુ અને શિષ્ય માટે પણ.

નરાવતારે તચ્છિષ્યે તચ્છિષ્યે ચ પ્રશિષ્યકે શ્રીપર્વતે મહાપુણ્યે તસ્ય પ્રાન્તે ચ વા દ્વિજાઃ

માનવ અવતારમાં એ શિષ્ય અને તેના શિષ્યના શિષ્ય માટે પણ છે; શ્રીપર્વત અને તેના કિનારે પણ, હે દ્વિજો—

તસ્મિન્વા યસ્ત્યજેત્પ્રાણાઞ્ છિવસાયુજ્યમાપ્નુયાત્ વારાણસ્યાં તથાપ્યેવમ્ અવિમુક્તે વિશેષતઃ

જે ત્યાં પોતાનો જીવ ત્યાગે છે, તેને શિવસાથે એકત્વ મળે છે; વારાણસીમાં પણ એ જ, અને ખાસ કરીને અવિમુક્તમાં.

કેદારે ચ મહાક્ષેત્રે પ્રયાગે ચ વિશેષતઃ કુરુક્ષેત્રે ચ યઃ પ્રાણાન્ સંત્યજેદ્યાતિ નિર્વૃતિમ્

કેદાર, મહાન ક્ષેત્ર, ખાસ કરીને પ્રયાગ કે કુરુક્ષેત્રમાં જે પોતાનો દેહ ત્યાગે છે, તેને મુક્તિ મળે છે.

પ્રભાસે પુષ્કરે ઽવન્ત્યાં તથા ચૈવામરેશ્વરે વણીશૈલાકુલે ચૈવ મૃતો યાતિ શિવાત્મતામ્

પ્રભાસ, પુષ્કર, અવંતિ, અમરેશ્વર કે વણી પર્વતોમાં જે મૃત્યુ પામે છે, તે શિવનું સ્વરૂપ પ્રાપ્ત કરે છે.

વારાણસ્યાં મૃતો જન્તુર્ ન જાતુ જન્તુતાં વ્રજેત્ ત્રિવિષ્ટપે વિમુક્તે ચ કેદારે સંગમેશ્વરે

વારાણસીમાં મૃત્યુ પામેલો જીવ ફરી ક્યારેય જીવરૂપે જન્મતો નથી; ત્રિવિષ્ટપ, મુક્ત કેદાર કે સંગમેશ્વર ખાતે પણ આવું જ થાય છે.

શાલઙ્કે વા ત્યજેત્પ્રાણાંસ્ તથા વૈ જમ્બુકેશ્વરે શુક્રેશ્વરે વા ગોકર્ણે ભાસ્કરેશે ગુહેશ્વરે

શાલંક, જંબુકેશ્વર, શુક્રેશ્વર, ગોકર્ણ, ભાસ્કરેશ, ગુહેશ્વર – આ સ્થળોએ જે પોતાનો દેહ ત્યાગે છે...

હિરણ્યગર્ભે નન્દીશે સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ નિયમૈઃ શોષ્ય યો દેહં ત્યજેત્ક્ષેત્રે શિવસ્ય તુ

હિરણ્યગર્ભ કે નંદીશ્વર ખાતે મૃત્યુ પામનારને પરમ અવસ્થા મળે છે; અને જો કોઇ નિયમથી શરીર સુકવીને શિવક્ષેત્રમાં દેહ ત્યાગે છે...

સ યાતિ શિવતાં યોગી માનુષે દૈવિકે ઽપિ વા આર્ષે વાપિ મુનિશ્રેષ્ઠાસ્ તથા સ્વાયંભુવે ઽપિ વા

એવો યોગી માનવોમાં, દેવોમાં, ઋષિગણમાં કે શ્રેષ્ઠ મુનિઓમાં, અથવા સ્વયંભૂમાં પણ, શિવત્વ પ્રાપ્ત કરે છે.

સ્વયંભૂતે તથા દેવે નાત્ર કાર્યા વિચારણા આધાયાગ્નિં શિવક્ષેત્રે સમ્પૂજ્ય પરમેશ્વરમ્

સ્વયંભૂ દેવમાં પણ કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી; શિવક્ષેત્રમાં અગ્નિ પ્રગટાવીને પરમેશ્વરનું પૂજન કરવું.

સ્વદેહપિણ્ડં જુહુયાદ્ યઃ સ યાતિ પરાં ગતિમ્ યાવત્તાવન્નિરાહારો ભૂત્વા પ્રાણાન્ પરિત્યજેત્

જે પોતાનું શરીર અગ્નિમાં અર્પણ કરે છે, તેને પરમ અવસ્થા મળે છે; જેટલું શક્ય હોય તેટલો ઉપવાસ રાખીને પછી દેહ ત્યાગે છે.

શિવક્ષેત્રે મુનિશ્રેષ્ઠાઃ શિવસાયુજ્યમાપ્નુયાત્ છિત્ત્વા પાદદ્વયં ચાપિ શિવક્ષેત્રે વસેત્તુ યઃ

હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, શિવક્ષેત્રમાં શિવસાયુજ્ય પ્રાપ્ત થાય છે; અને જો બંને પગ ગુમાવ્યા હોય, તો પણ જે ત્યાં વસે છે...

સ યાતિ શિવતાં ચૈવ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ક્ષેત્રસ્ય દર્શનં પુણ્યં પ્રવેશસ્તચ્છતાધિકઃ

એ વ્યક્તિને શિવત્વ મળે છે; અહીં કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી. ક્ષેત્રનું દર્શન પુણ્યદાયી છે, પ્રવેશ કરવું તો એથી પણ સો ગણું વધારે છે.

તસ્માચ્છતગુણં પુણ્યં સ્પર્શનં ચ પ્રદક્ષિણમ્ તસ્માચ્છતગુણં પુણ્યં જલસ્નાનમતઃ પરમ્

તેથી ક્ષેત્રને સ્પર્શ કરવું અને તેની પરિભ્રમણ કરવું સો ગણું પુણ્ય આપે છે; અને તેની નદીઓમાં સ્નાન કરવું એથી પણ વધુ મહાન છે.

ક્ષીરસ્નાનં તતો વિપ્રાઃ શતાધિકમનુત્તમમ્ દધ્ના સહસ્રમાખ્યાતં મધુના તચ્છતાધિકમ્

દૂધથી સ્નાન કરવું, હે બ્રાહ્મણો, એ સો ગણું શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; દહીંથી હજાર ગણું, અને મધથી એના કરતાં પણ સો ગણું વધુ.

ઘૃતસ્નાનેન ચાનન્તં શાર્કરે તચ્છતાધિકમ્ શિવક્ષેત્રસમીપસ્થાં નદીં પ્રાપ્યાવગાહ્ય ચ

ઘીથી સ્નાન કરવાથી અનંત પુણ્ય મળે છે; ખાંડથી એના કરતાં પણ સો ગણું વધુ. શિવક્ષેત્રની નજીકની નદીમાં જઈને સ્નાન કરવું...

ત્યજેદ્દેહં વિહાયાન્નં શિવલોકે મહીયતે શિવક્ષેત્રસમીપસ્થા નદ્યઃ સર્વાઃ સુશોભનાઃ

ત્યાં ભોજન છોડીને દેહ ત્યાગે તો શિવલોકમાં માન મળે છે. શિવક્ષેત્રની નજીકની બધી નદીઓ અતિ સુંદર છે.

વાપીકૂપતડાગાશ્ ચ શિવતીર્થા ઇતિ સ્મૃતાઃ સ્નાત્વા તેષુ નરો ભક્ત્યા તીર્થેષુ દ્વિજસત્તમાઃ

વાપી, કૂવા અને તળાવો – આ બધાં શિવતીર્થ રૂપે જાણીતા છે. હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણ, તેમાં ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરવું એ તીર્થમાં સ્નાન સમાન છે.

બ્રહ્મહત્યાદિભિઃ પાપૈર્ મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ પ્રાતઃ સ્નાત્વા મુનિશ્રેષ્ઠાઃ શિવતીર્થેષુ માનવઃ

બ્રહ્મહત્યાદિ પાપોથી મુક્તિ મળે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી. હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, સવારે શિવતીર્થોમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય...

અશ્વમેધફલં પ્રાપ્ય રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ મધ્યાહ્ને શિવતીર્થેષુ સ્નાત્વા ભક્ત્યા સકૃન્નરઃ

અશ્વમેઘ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે અને રુદ્રલોકમાં જાય છે; મધ્યાહ્ને શિવતીર્થોમાં એકવાર ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરનાર મનુષ્ય...

ગઙ્ગાસ્નાનસમં પુણ્યં લભતે નાત્ર સંશયઃ અસ્તં ગતે તથા ચાર્કે સ્નાત્વા ગચ્છેચ્છિવં પદમ્

ગંગાસ્નાન જેટલું પુણ્ય મળે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી. સૂર્યાસ્ત સમયે સ્નાન કરવાથી શિવપદ પ્રાપ્ત થાય છે.

પાપકઞ્ચુકમુત્સૃજ્ય શિવતીર્થેષુ માનવઃ દ્વિજાસ્ ત્રિષવણં સ્નાત્વા શિવતીર્થે સકૃન્નરઃ

પાપનું આવરણ ઉતારીને, જો કોઈ મનુષ્ય શિવજીના પવિત્ર તીર્થોમાં જાય, તો દ્વિજ વ્યક્તિએ ત્યાં ત્રણ વાર સ્નાન કરે અથવા એક સામાન્ય માણસ પણ એક વાર સ્નાન કરે,

શિવસાયુજ્યમાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા પુરાથ સૂકરઃ કશ્ચિત્ શ્વાનં દૃષ્ટ્વા ભયાત્પથિ

તો તે શિવજી સાથે એકરૂપતા પ્રાપ્ત કરે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી. પ્રાચીનકાળે, એક વાર એક વંશરોએ રસ્તા પર કૂતરાને જોઈને ડરીને—