લિઙ્ગપુરાણમ્

અર્થો વિચારતો નાસ્તીત્ય્ અન્યે તત્ત્વાર્થવેદિનઃ નિષ્કલઃ સકલશ્ચેતિ સર્વં શિવમયં તતઃ

કેટલાંક તત્વજ્ઞાની કહે છે કે વિચાર કરતાં કોઈ અલગ વસ્તુ નથી; સર્વત્ર, ગુણવાળું કે નિર્ગુણ, બધું શિવમય છે.

વ્યોમૈકમપિ દૃષ્ટં હિ શરાવં પ્રતિ સુવ્રતાઃ પૃથક્ત્વં ચાપૃથક્ત્વં ચ શઙ્કરસ્યેતિ ચાપરે

સજ્જનો, જેમ માટીના વાસણમાં એકજ આકાશ દેખાય છે, તેમ જ કેટલાક કહે છે કે ભેદ અને અભેદ બંને શંકરનાં છે.

પ્રત્યયાર્થં હિ જગતામ્ એકસ્થો ઽપિ દિવાકરઃ એકો ઽપિ બહુધા દૃષ્ટો જલાધારેષુ સુવ્રતાઃ

સમજ માટે, સજ્જનો, જેમ એક સૂર્ય વિવિધ પાણીના પાત્રોમાં અનેક દેખાય છે, તેમ દુનિયામાં પણ એવું જ છે.

જન્તવો દિવિ ભૂમૌ ચ સર્વે વૈ પાઞ્ચભૌતિકાઃ તથાપિ બહુલા દૃષ્ટા જાતિવ્યક્તિવિભેદતઃ

આકાશે કે ધરતી પરના બધા જીવ પાંચ તત્ત્વોથી બનેલા છે; છતાં જાતિ અને વ્યક્તિના ભેદથી અનેક દેખાય છે.

દૃશ્યતે શ્રૂયતે યદ્યત્ તત્તદ્વિદ્ધિ શિવાત્મકમ્ ભેદો જનાનાં લોકે ઽસ્મિન્ પ્રતિભાસો વિચારતઃ

જે કંઈ જોવાય કે સાંભળાય, એ બધું શિવરૂપ જ જાણો; દુનિયામાં લોકોમાં દેખાતો ભેદ માત્ર દેખાવ છે, વિચાર કરતાં એ સાચો નથી.

સ્વપ્ને ચ વિપુલાન્ ભોગાન્ ભુક્ત્વા મર્ત્યઃ સુખી ભવેત્ દુઃખી ચ ભોગં દુઃખં ચ નાનુભૂતં વિચારતઃ

સ્વપ્નમાં મનુષ્ય અનેક આનંદો માણી ખુશ કે દુઃખી થાય છે, પણ વિચાર કરતાં એ આનંદ કે દુઃખ સાચે અનુભવાતાં નથી.

એવમાહુસ્તથાન્યે ચ સર્વે વેદાર્થતત્ત્વગાઃ હૃદિ સંસારિણાં સાક્ષાત્ સકલઃ પરમેશ્વરઃ

આ રીતે જ વેદનો સાચો અર્થ જાણનારા અન્ય લોકો પણ કહે છે: સંસારમાં બંધાયેલા લોકોના હૃદયમાં પરમેશ્વર સર્વ ગુણો સાથે સીધો હાજર છે.

યોગિનાં નિષ્કલો દેવો જ્ઞાનિનાં ચ જગન્મયઃ ત્રિવિધં પરમેશસ્ય વપુર્લોકે પ્રશસ્યતે

યોગીઓ માટે દેવ નિર્ગુણ છે, જ્ઞાની માટે સર્વવ્યાપી છે; પરમેશ્વરના ત્રણ સ્વરૂપો દુનિયામાં વખાણવામાં આવે છે.

નિષ્કલં પ્રથમં ચૈકં તતઃ સકલનિષ્કલમ્ તૃતીયં સકલં ચૈવ નાન્યથેતિ દ્વિજોત્તમાઃ

પ્રથમ સ્વરૂપ નિર્ગુણ છે, પછી ગુણવાળું-નિર્ગુણ અને ત્રીજું ગુણવાળું છે; એ સિવાય બીજું કંઈ નથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.

અર્ચયન્તિ મુહુઃ કેચિત્ સદા સકલનિષ્કલમ્ સર્વજ્ઞં હૃદયે કેચિચ્ છિવલિઙ્ગે વિભાવસૌ

કેટલાક વારંવાર ગુણવાળું-નિર્ગુણ સ્વરૂપે પૂજે છે; કેટલાક સર્વજ્ઞાને હૃદયમાં, શિવલિંગમાં અથવા અગ્નિમાં પૂજે છે.

સકલં મુનયઃ કેચિત્ સદા સંસારવર્તિનઃ એવમભ્યર્ચયન્ત્યેવ સદારાઃ સસુતા નરાઃ

કેટલાક મુનિઓ, જે હંમેશા સંસારમાં રહે છે, માત્ર ગુણવાળું સ્વરૂપે પૂજે છે; એ રીતે પત્ની અને પુત્રવાળા લોકો સતત પૂજા કરે છે.

યથા શિવસ્ તથા દેવી યથા દેવી તથા શિવઃ તસ્માદભેદબુદ્ધ્યૈવ સપ્તવિંશત્પ્રભેદતઃ

જેમ શિવ છે, તેમ દેવી છે; જેમ દેવી છે, તેમ શિવ છે. એટલે, ભેદભાવ વગર સમજવાથી સત્તાવીસ પ્રકારના ભેદ દેખાય છે.

યજન્તિ દેહે બાહ્યે ચ ચતુષ્કોણે ષડસ્રકે દશારે દ્વાદશારે ચ ષોડશારે ત્રિરસ્રકે

તેઓ શરીરમાં અને બહાર, ચતુરસ્ફટિક, ષડકોણ, દશાર, દ્વાદશાર, ષોડશાર અને ત્રિકોણ સ્વરૂપોમાં પૂજા કરે છે.

સ સ્વેચ્છયા શિવઃ સાક્ષાદ્ દેવ્યા સાર્ધં સ્થિતઃ પ્રભુઃ સંતારણાર્થં ચ શિવઃ સદસદ્વ્યક્તિવર્જિતઃ

શિવ પોતાના ઇચ્છાથી દેવી સાથે રહે છે અને મુક્તિના હેતુથી શિવ સદા સદાસતના ભેદથી પર છે.

તમેકમાહુર્દ્વિગુણં ચ કેચિત્ કેચિત્તમાહુસ્ત્રિગુણાત્મકં ચ ઊચુસ્ તથા તં ચ શિવં તથાન્યે સંસારિણં વેદવિદો વદન્તિ

કેટલાંક તેમને એક કહે છે, કેટલાંક બે રૂપના કહે છે, કેટલાંક ત્રણ ગુણવાળા કહે છે; અને બીજા, જે વેદ જાણે છે, તેઓ શિવને સંસારમાં ફરતા આત્મા કહે છે.

ભક્ત્યા ચ યોગેન શુભેન યુક્તા વિપ્રાઃ સદા ધર્મરતા વિશિષ્ટાઃ યજન્તિ યોગેશમ્ અશેષમૂર્તિં ષડસ્રમધ્યે ભગવન્તમેવ

જે બ્રાહ્મણો હંમેશાં ધર્મમાં તત્પર અને ભક્તિ-યોગથી યુક્ત હોય છે, તેઓ યોગના સ્વામી, સર્વરૂપવાળા ભગવાનની ષડકોણના મધ્યમાં પૂજા કરે છે.

યે તત્ર પશ્યન્તિ શિવં ત્રિરસ્રે ત્રિતત્ત્વમધ્યે ત્રિગુણં ત્રિયક્ષમ્ તે યાન્તિ ચૈનં ન ચ યોગિનો ઽન્યે તયા ચ દેવ્યા પુરુષં પુરાણમ્

જે લોકો ત્રિકોણમાં, ત્રણ તત્વના મધ્યમાં, ત્રણ ગુણ અને ત્રણ આંખવાળા શિવને ત્યાં જુએ છે, તેઓ તેમને પામે છે; બીજાં યોગીઓ એમ નથી પામતા. અને એ દેવી દ્વારા પુરાતન પુરુષને પ્રાપ્ત થાય છે.

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ સ્વેચ્છાવિગ્રહસંભવમ્ પ્રતિષ્ઠાયાઃ ફલં સર્વં સર્વલોકહિતાય વૈ

હવે પછી હું સ્વઇચ્છાથી થયેલી પ્રતિષ્ઠાનો સર્વ ફળ, સર્વ લોકના હિત માટે, કહું છું.

સ્કન્દોમાસહિતં દેવમ્ આસીનં પરમાસને કૃત્વા ભક્ત્યા પ્રતિષ્ઠાપ્ય સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

સ્કંદ સાથે ભગવાનને સર્વોચ્ચ આસન પર બેસાડી, ભક્તિપૂર્વક પ્રતિષ્ઠા કરીને, સર્વ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત થાય છે.

સ્કન્દોમાસહિતં દેવં સમ્પૂજ્ય વિધિના સકૃત્ યત્ફલં લભતે મર્ત્યસ્ તદ્વદામિ યથાશ્રુતમ્

સ્કંદ સાથે ભગવાનની યોગ્ય વિધિથી એકવાર પણ પૂજા કરવાથી, જે ફળ મળે છે તે હું જેમ સાંભળ્યું તેમ કહું છું.

સૂર્યકોટિપ્રતિકાશૈર્ વિમાનૈઃ સાર્વકામિકૈઃ રુદ્રકન્યાસમાકીર્ણૈર્ ગેયનાટ્યસમન્વિતૈઃ

દસ કરોડ સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી, સર્વ ઇચ્છાપૂર્તિ કરનારી વિમાનોમાં, રુદ્રકન્યાઓથી ભરેલી, ગીત અને નૃત્યથી યુક્ત એવી વિમાનોમાં,

શિવવત્ક્રીડતે યોગી યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ તત્ર ભુક્ત્વા મહાભોગાન્ વિમાનૈઃ સાર્વકામિકૈઃ

યોગી શિવની જેમ સૃષ્ટિના અંત સુધી રમે છે; ત્યાં એ સર્વ ઇચ્છાપૂર્તિ કરનારી વિમાનોમાં મહાન ભોગ ભોગવે છે.

ઔમં કૌમારમૈશાનં વૈષ્ણવં બ્રાહ્મમેવ ચ પ્રાજાપત્યં મહાતેજા જનલોકં મહસ્ તથા

એ ઔમ, કૌમાર, ઐશાન, વૈષ્ણવ, બ્રાહ્મ અને પ્રજાપતિ જેવા મહાતેજસ્વી લોક, તથા જનલોક અને મહસ્ પણ પ્રાપ્ત કરે છે.

ઐન્દ્રમ્ આસાદ્ય ચૈન્દ્રત્વં કૃત્વા વર્ષાયુતં પુનઃ ભુક્ત્વા ચૈવ ભુવર્લોકે ભોગાન્ દિવ્યાન્ સુશોભનાન્

ઇન્દ્રલોક પામી, દસ હજાર વર્ષ સુધી ઇન્દ્ર બની, પછી ભુવર્લોકમાં દિવ્ય અને સુંદર ભોગ ભોગવે છે.

મેરુમાસાદ્ય દેવાનાં ભવનેષુ પ્રમોદતે એકપાદં ચતુર્બાહું ત્રિનેત્રં શૂલસંયુતમ્

મેરુ પામી, દેવોના ઘરોમાં આનંદ કરે છે, એક પગ, ચાર હાથ, ત્રણ આંખ અને ત્રિશૂલ ધારણ કરે છે.

સૃષ્ટ્વા સ્થિતં હરિં વામે દક્ષિણે ચતુરાનનમ્ અષ્ટાવિંશતિરુદ્રાણાં કોટિઃ સર્વાઙ્ગસુપ્રભમ્

ડાબી બાજુ હરિને ઊભો કરીને, જમણી બાજુ ચતુર્મુખ બ્રહ્માને અને અઠ્ઠાવીસ કરોડ રુદ્રોને સર્વાંગે તેજસ્વી બનાવી સર્જે છે.

પઞ્ચવિંશતિકં સાક્ષાત્ પુરુષં હૃદયાત્તથા પ્રકૃતિં વામતશ્ચૈવ બુદ્ધિં વૈ બુદ્ધિદેશતઃ

પંચવિશતિ પુરુષ સીધા હૃદયમાંથી, પ્રકૃતિ ડાબી બાજુ અને બુદ્ધિ બુદ્ધિના સ્થાને રાખે છે.

અહઙ્કારમહઙ્કારાત્ તન્માત્રાણિ તુ તત્ર વૈ ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાદેવ લીલયા પરમેશ્વરમ્

અહંકારમાંથી અહંકાર, ત્યારથી તન્માત્રા, ઇન્દ્રિયોથી ઇન્દ્રિય વિષય, આ બધું પરમેશ્વરની લીલા છે.

પૃથિવીં પાદમૂલાત્તુ ગુહ્યદેશાજ્જલં તથા નાભિદેશાત્ તથા વહ્નિં હૃદયાદ્ભાસ્કરં તથા

પગના તળિયેથી પૃથ્વી, ગુપ્ત સ્થાનથી પાણી, નાભિમાંથી અગ્નિ અને હૃદયમાંથી સૂર્ય ઉત્પન્ન થાય છે.