લિઙ્ગપુરાણમ્

સિદ્ધવિદ્યાધરાહીન્દ્રૈર્ યક્ષદાનવકિન્નરૈઃ સ્તૂયમાનઃ સુપુણ્યાત્મા દેવદુન્દુભિનિઃસ્વનૈઃ

સિદ્ધો, વિદ્યા ધરાવનારા, નાગરાજા, યક્ષ, દાનવ અને કિનરાઓ દ્વારા પ્રશંસિત, અત્યંત પુણ્યશાળી આત્મા, દેવદુંદુભિના ધ્વનિ સાથે.

ભૂર્ભૂવઃસ્વર્મહર્લોકાન્ ક્રમાદ્ વૈ જનતઃ પરમ્ તપઃ સત્યં પરાક્રમ્ય ભાસયન્ સ્વેન તેજસા

ભૂ, ભુવઃ, સ્વઃ, મહર્લોક વગેરે બધા લોકોએ ક્રમશઃ, પરમ તપ અને સત્યને પાર કરીને, પોતાના તેજથી પ્રકાશિત કરે છે.

લિઙ્ગસ્થાપનસન્માર્ગનિહિતસ્વાયતાસિના આશુ બ્રહ્માણ્ડમુદ્ભિદ્ય નિર્ગચ્છન્નિર્વિશઙ્કયા

લિંગસ્થાપનના સચ્ચા માર્ગે પોતે સ્થિર થઈ, પોતાના લાંબા ખડગથી, ઝડપથી બ્રહ્માંડને ભેદી, નિર્ભયતાથી બહાર આવે છે.

શૈલજં રત્નજં વાપિ ધાતુજં વાપિ દારુજમ્ મૃન્મયં ક્ષણિકં ત્યક્ત્વા સ્થાપયેત્સકલં વપુઃ

પથ્થર, રત્ન, ધાતુ, લાકડું, માટી અને ક્ષણિક લિંગને ત્યજી, સંપૂર્ણ સ્વરૂપની સ્થાપના કરવી જોઈએ.

વિધિના ચૈવ કૃત્વા તુ સ્કન્દોમાસહિતં શુભમ્ કુન્દગોક્ષીરસંકાશં લિઙ્ગં યઃ સ્થાપયેન્નરઃ

વિધિપૂર્વક સ્કંદ માસ સાથે શુભ કાર્ય કરીને, જે પુરુષ કુંડ અને ગાયના દૂધ જેવું ચમકતું લિંગ સ્થાપે છે, તે શુભ ફળ પામે છે.

નૃણાં તનું સમાસ્થાય સ્થિતો રુદ્રો ન સંશયઃ દર્શનાત્સ્પર્શનાત્તસ્ય લભન્તે નિર્વૃતિં નરાઃ

માનવ શરીર ધારણ કરીને રુદ્ર નિશ્ચયે અહીં વસે છે; તેને જોવાથી અને સ્પર્શવાથી લોકો પૂર્ણ આનંદ પામે છે.

તસ્ય પુણ્યં મયા વક્તું સમ્યગ્યુગશતૈરપિ શક્યતે નૈવ વિપ્રેન્દ્રાસ્ તસ્માદ્ વૈ સ્થાપયેત્ તથા

હું તેના પુણ્યનું સાચું વર્ણન—even હજારો યુગો સુધી—કરવું શક્ય નથી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો; તેથી, એ પ્રમાણે તેની સ્થાપના કરવી જોઈએ.

સર્વેષામેવ મર્ત્યાનાં વિભોર્દિવ્યં વપુઃ શુભમ્ સકલં ભાવનાયોગ્યં યોગિનામેવ નિષ્કલમ્

પ્રભુનું દિવ્ય અને શુભ રૂપ બધા મનુષ્યો માટે ધ્યાન કરવા યોગ્ય છે; પણ યોગીઓ માટે તે રૂપ રહિત છે.

નિષ્કલો નિર્મલો નિત્યઃ સકલત્વં કથં ગતઃ વક્તુમર્હસિ ચાસ્માકં યથા પૂર્વં યથા શ્રુતમ્

તે સ્વરૂપ રહિત, નિર્મળ અને શાશ્વત છે; તો તે કેવી રીતે સ્વરૂપ ધરાવે છે? કૃપા કરીને અમને એ રીતે કહો જેમ પહેલાં સાંભળ્યું છે.

પરમાર્થવિદઃ કેચિદ્ ઊચુઃ પ્રણવરૂપિણમ્ વિજ્ઞાનમિતિ વિપ્રેન્દ્રાઃ શ્રુત્વા શ્રુતિશિરસ્યજમ્

કેટલાક પરમાર્થ જાણનારા કહે છે કે તે પ્રણવ સ્વરૂપ છે; હે બ્રાહ્મણો, શ્રુતિના શિર્ષમાંથી જન્મેલું એ જ્ઞાન છે એવું તેઓ સાંભળીને માને છે.

શબ્દાદિવિષયં જ્ઞાનં જ્ઞાનમિત્યભિધીયતે તજ્જ્ઞાનં ભ્રાન્તિરહિતમ્ ઇત્યન્યે નેતિ ચાપરે

શબ્દ વગેરે વિષયનું જ્ઞાન જ્ઞાન કહેવાય છે; એ જ્ઞાન ભૂલ વિના હોય તો કેટલાક તેને જ્ઞાન કહે છે, જ્યારે બીજા કહે છે કે એ જ્ઞાન નથી.

યજ્જ્ઞાનં નિર્મલં શુદ્ધં નિર્વિકલ્પં નિરાશ્રયમ્ ગુરુપ્રકાશકં જ્ઞાનમ્ ઇત્યન્યે મુનયો દ્વિજાઃ

જે જ્ઞાન શુદ્ધ, નિર્મળ, ભેદરહિત અને આધારરહિત છે, અને ગુરુને પ્રકાશિત કરે છે, તેને કેટલાક મુનિઓ અને બ્રાહ્મણો જ્ઞાન કહે છે.

જ્ઞાનેનૈવ ભવેન્મુક્તિઃ પ્રસાદો જ્ઞાનસિદ્ધયે ઉભાભ્યાં મુચ્યતે યોગી તત્રાનન્દમયો ભવેત્

મુક્તિ માત્ર જ્ઞાનથી મળે છે; કૃપા જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવા માટે છે; બંનેથી યોગી બંધનમુક્ત થાય છે અને આનંદથી ભરાઈ જાય છે.

વદન્તિ મુનયઃ કેચિત્ કર્મણા તસ્ય સંગતિમ્ કલ્પનાકલ્પિતં રૂપં સંહૃત્ય સ્વેચ્છયૈવ હિ

કેટલાક મુનિઓ કહે છે કે કર્મ દ્વારા તેની સાથે જોડાણ થાય છે; કલ્પિત રૂપને સંકોચી, તે પોતાની ઇચ્છાથી જ કાર્ય કરે છે.

દ્યૌર્મૂર્ધા તુ વિભોસ્તસ્ય ખં નાભિઃ પરમેષ્ઠિનઃ સોમસૂર્યાગ્નયો નેત્રે દિશઃ શ્રોત્રં મહાત્મનઃ

પ્રભુનું માથું આકાશ છે; પરમેશ્વરનું નાભિ ખગોળ છે; ચંદ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિ તેની આંખો છે; દિશાઓ મહાત્માનું કાન છે.

ચરણૌ ચૈવ પાતાલં સમુદ્રસ્તસ્ય ચાંબરમ્ દેવાસ્તસ્ય ભુજાઃ સર્વે નક્ષત્રાણિ ચ ભૂષણમ્

પાતાળ તેની પગ છે, સમુદ્ર તેનું વસ્ત્ર છે; બધા દેવો તેની બાહુઓ છે અને તારાઓ તેની આભૂષણ છે.

પ્રકૃતિસ્તસ્ય પત્ની ચ પુરુષો લિઙ્ગમુચ્યતે વક્ત્રાદ્વૈ બ્રાહ્મણાઃ સર્વે બ્રહ્મા ચ ભગવાન્પ્રભુઃ

પ્રકૃતિ તેની પત્ની છે અને પુરુષને લિંગ કહે છે; તેના મુખમાંથી બધા બ્રાહ્મણો અને ભગવાન બ્રહ્મા પ્રગટ થાય છે.

ઇન્દ્રોપેન્દ્રૌ ભુજાભ્યાં તુ ક્ષત્રિયાશ્ ચ મહાત્મનઃ વૈશ્યાશ્ચોરુપ્રદેશાત્તુ શૂદ્રાઃ પાદાત્પિનાકિનઃ

ઇન્દ્ર અને ઉપેન્દ્ર તેની બાહુઓમાંથી, ક્ષત્રિય મહાત્માની બાહુઓમાંથી, વૈશ્ય તેના ઉરૂમાંથી અને શૂદ્ર પિનાકધારીના પગમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે.

પુષ્કરાવર્તકાદ્યાસ્તુ કેશાસ્તસ્ય પ્રકીર્તિતાઃ વાયવો ઘ્રાણજાસ્તસ્ય ગતિઃ શ્રૌતં સ્મૃતિસ્ તથા

પદ્માવર્ત અને બીજા પ્રકારના વાળ તેના વાળ કહેવાય છે; પવન તેના નાકમાંથી, ગતિ શ્રવણથી અને સ્મૃતિ પણ એમ જ થાય છે.

અથાનેનૈવ કર્માત્મા પ્રકૃતેસ્તુ પ્રવર્તકઃ પુંસાં તુ પુરુષઃ શ્રીમાન્ જ્ઞાનગમ્યો ન ચાન્યથા

એ રીતે, તે કર્મનો આત્મા છે, પ્રકૃતિમાંથી પ્રવર્તક છે; એ મહાન પુરુષ જ્ઞાનથી જ ઓળખાય છે, બીજું કોઈ માર્ગ નથી.

કર્મયજ્ઞસહસ્રેભ્યસ્ તપોયજ્ઞો વિશિષ્યતે તપોયજ્ઞસહસ્રેભ્યો જપયજ્ઞો વિશિષ્યતે

હજારો કર્મયજ્ઞ કરતાં તપયજ્ઞ શ્રેષ્ઠ છે; અને હજારો તપયજ્ઞ કરતાં જપયજ્ઞ શ્રેષ્ઠ છે.

જપયજ્ઞસહસ્રેભ્યો ધ્યાનયજ્ઞો વિશિષ્યતે ધ્યાનયજ્ઞાત્પરો નાસ્તિ ધ્યાનં જ્ઞાનસ્ય સાધનમ્

હજારો જપયજ્ઞ કરતાં ધ્યાનયજ્ઞ શ્રેષ્ઠ છે; ધ્યાનયજ્ઞ કરતાં ઊંચું બીજું કંઈ નથી; ધ્યાન જ જ્ઞાન મેળવવાનો માર્ગ છે.

યદા સમરસે નિષ્ઠો યોગી ધ્યાનેન પશ્યતિ ધ્યાનયજ્ઞરતસ્યાસ્ય તદા સંનિહિતઃ શિવઃ

જ્યારે યોગી સમતામાં સ્થિર રહી ધ્યાનથી દર્શન કરે છે, ત્યારે ધ્યાનયજ્ઞમાં તત્પર એવા માટે શિવ હાજર રહે છે.

નાસ્તિ વિજ્ઞાનિનાં શૌચં પ્રાયશ્ચિત્તાદિ ચોદના વિશુદ્ધા વિદ્યયા સર્વે બ્રહ્મવિદ્યાવિદો જનાઃ

સાચા જ્ઞાન ધરાવનારા માટે શુદ્ધિ કે પ્રાયશ્ચિત્તની જરૂર નથી; બ્રહ્મને જાણતા હોય કે ન જાણતા હોય, બધા જ્ઞાનથી જ પવિત્ર થાય છે.

નાસ્તિ ક્રિયા ચ લોકેષુ સુખં દુઃખં વિચારતઃ ધર્માધર્મૌ જપો હોમો ધ્યાનિનાં સંનિધિઃ સદા

વિચારશીલ વ્યક્તિ માટે દુનિયામાં કોઈ કર્મ નથી, સુખ કે દુઃખ પણ નથી; ધ્યાનમાં લીન રહેનાર માટે ધર્મ, અધર્મ, જપ અને હોમ હંમેશા અંદર જ રહે છે.

પરાનન્દાત્મકં લિઙ્ગં વિશુદ્ધં શિવમક્ષરમ્ નિષ્કલં સર્વગં જ્ઞેયં યોગિનાં હૃદિ સંસ્થિતમ્

પરમ આનંદરૂપ, શુદ્ધ, કલ્યાણમય, અવિનાશી, અખંડ અને સર્વવ્યાપી એવા લિંગને, યોગીઓના હૃદયમાં સ્થિત છે એમ જાણવું જોઈએ.

લિઙ્ગં તુ દ્વિવિધં પ્રાહુર્ બાહ્યમાભ્યન્તરં દ્વિજાઃ બાહ્યં સ્થૂલં મુનિશ્રેષ્ઠાઃ સૂક્ષ્મમાભ્યન્તરં દ્વિજાઃ

દ્વિજોએ કહ્યું છે કે લિંગ બે પ્રકારનું છે: બહારનું અને અંદરનું; મહાન મુનિઓ કહે છે કે બહારનું સ્થૂળ છે અને અંદરનું સૂક્ષ્મ છે.

કર્મયજ્ઞરતાઃ સ્થૂલાઃ સ્થૂલલિઙ્ગાર્ચને રતાઃ અસતાં ભાવનાર્થાય નાન્યથા સ્થૂલવિગ્રહઃ

કર્મકાંડમાં રત લોકો સ્થૂળ લિંગની પૂજામાં મગ્ન રહે છે; સ્થૂળ સ્વરૂપ માત્ર અયોગ્ય લોકોના ધ્યાન માટે છે, બીજું કોઈ કારણ નથી.

આધ્યાત્મિકં ચ યલ્લિઙ્ગં પ્રત્યક્ષં યસ્ય નો ભવેત્ અસૌ મૂઢો બહિઃ સર્વં કલ્પયિત્વૈવ નાન્યથા

જેને અંદરનું લિંગ સ્પષ્ટ રીતે અનુભવાતું નથી, તે મૂઢ છે, બધું બહારનું જ માને છે અને બીજું કશું સમજતો નથી.