લિઙ્ગપુરાણમ્

ષડ્વિધં લિઙ્ગમિત્યાહુર્ દ્રવ્યાણાં ચ પ્રભેદતઃ તેષાં ભેદાશ્ચતુર્યુક્તચત્વારિંશદિતિ સ્મૃતાઃ

લિંગને છ પ્રકારનું કહેવામાં આવ્યું છે, જે તેના પદાર્થ પ્રમાણે જુદા પડે છે; તેમાં કુલ ચૌવત્તેર પ્રકારના ભેદ છે, જે ચાર રીતે વર્ણવાયા છે.

શૈલજં પ્રથમં પ્રોક્તં તદ્ધિ સાક્ષાચ્ચતુર્વિધમ્ દ્વિતીયં રત્નજં તચ્ચ સપ્તધા મુનિસત્તમાઃ

પહેલું પથ્થરથી બનેલું કહેવાય છે અને તે ચાર પ્રકારનું છે; બીજું રત્નથી બનેલું છે અને તે સાત પ્રકારનું છે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ.

તૃતીયં ધાતુજં લિઙ્ગમ્ અષ્ટધા પરમેષ્ઠિનઃ તુરીયં દારુજં લિઙ્ગં તત્તુ ષોડશધોચ્યતે

ત્રીજું ધાતુથી બનેલું લિંગ છે, જે આઠ પ્રકારનું છે; ચોથું લાકડાથી બનેલું લિંગ છે, જે સોળ પ્રકારનું કહેવાય છે.

મૃન્મયં પઞ્ચમં લિઙ્ગં દ્વિધા ભિન્નં દ્વિજોત્તમાઃ ષષ્ઠં તુ ક્ષણિકં લિઙ્ગં સપ્તધા પરિકીર્તિતમ્

પાંચમું માટીનું લિંગ છે, જે બે ભાગમાં વહેંચાય છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો; છઠ્ઠું ક્ષણિક લિંગ છે, જે સાત પ્રકારનું ગણાય છે.

શ્રીપ્રદં રત્નજં લિઙ્ગં શૈલજં સર્વસિદ્ધિદમ્ ધાતુજં ધનદં સાક્ષાદ્ દારુજં ભોગસિદ્ધિદમ્

રત્નથી બનેલું લિંગ સંપત્તિ આપે છે; પથ્થરનું બધું સિદ્ધિ આપે છે; ધાતુનું સીધું ધન આપે છે; લાકડાનું ભોગસંપત્તિ આપે છે.

મૃન્મયં ચૈવ વિપ્રેન્દ્રાઃ સર્વસિદ્ધિકરં શુભમ્ શૈલજં ચોત્તમં પ્રોક્તં મધ્યમં ચૈવ ધાતુજમ્

માટીનું લિંગ પણ, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, શુભ અને સર્વસિદ્ધિદાયક છે; પથ્થરનું શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે અને ધાતુનું મધ્યમ ગણાય છે.

બહુધા લિઙ્ગભેદાશ્ ચ નવ ચૈવ સમાસતઃ મૂલે બ્રહ્મા તથા મધ્યે વિષ્ણુસ્ત્રિભુવનેશ્વરઃ

લિંગના ઘણા પ્રકાર છે, અને સંક્ષિપ્તમાં નવ ગણાય છે; મૂળમાં બ્રહ્મા છે, મધ્યમાં વિશ્વના સ્વામી વિષ્ણુ છે.

રુદ્રોપરિ મહાદેવઃ પ્રણવાખ્યઃ સદાશિવઃ લિઙ્ગવેદી મહાદેવી ત્રિગુણા ત્રિમયાંબિકા

ઉપર રુદ્ર, મહાદેવ, પ્રણવ નામે ઓળખાતા સદાશિવ છે; લિંગની વેદી મહાદેવી છે, ત્રણ ગુણવાળી, ત્રિરૂપ અંબિકા છે.

તયા ચ પૂજયેદ્યસ્તુ દેવી દેવશ્ ચ પૂજિતૌ શૈલજં રત્નજં વાપિ ધાતુજં વાપિ દારુજમ્

જે કોઈ તેની સાથે પૂજા કરે છે, તે દેવી અને દેવ બંનેની પૂજા કરે છે, પથ્થરનું, રત્નનું, ધાતુનું કે લાકડાનું લિંગ હોય.

મૃન્મયં ક્ષણિકં વાપિ ભક્ત્યા સ્થાપ્ય ફલં શુભમ્ સુરેન્દ્રામ્ભોજગર્ભાગ્નિયમામ્બુપધનેશ્વરૈઃ

માટીનું કે ક્ષણિક લિંગ પણ ભક્તિપૂર્વક સ્થાપિત કરવાથી શુભ ફળ મળે છે, દેવોના, કમળના, અગ્નિના, જળના અને ધનની દેવતાઓ દ્વારા.

સિદ્ધવિદ્યાધરાહીન્દ્રૈર્ યક્ષદાનવકિન્નરૈઃ સ્તૂયમાનઃ સુપુણ્યાત્મા દેવદુન્દુભિનિઃસ્વનૈઃ

સિદ્ધો, વિદ્યા ધરાવનારા, નાગરાજા, યક્ષ, દાનવ અને કિનરાઓ દ્વારા પ્રશંસિત, અત્યંત પુણ્યશાળી આત્મા, દેવદુંદુભિના ધ્વનિ સાથે.

ભૂર્ભૂવઃસ્વર્મહર્લોકાન્ ક્રમાદ્ વૈ જનતઃ પરમ્ તપઃ સત્યં પરાક્રમ્ય ભાસયન્ સ્વેન તેજસા

ભૂ, ભુવઃ, સ્વઃ, મહર્લોક વગેરે બધા લોકોએ ક્રમશઃ, પરમ તપ અને સત્યને પાર કરીને, પોતાના તેજથી પ્રકાશિત કરે છે.

લિઙ્ગસ્થાપનસન્માર્ગનિહિતસ્વાયતાસિના આશુ બ્રહ્માણ્ડમુદ્ભિદ્ય નિર્ગચ્છન્નિર્વિશઙ્કયા

લિંગસ્થાપનના સચ્ચા માર્ગે પોતે સ્થિર થઈ, પોતાના લાંબા ખડગથી, ઝડપથી બ્રહ્માંડને ભેદી, નિર્ભયતાથી બહાર આવે છે.

શૈલજં રત્નજં વાપિ ધાતુજં વાપિ દારુજમ્ મૃન્મયં ક્ષણિકં ત્યક્ત્વા સ્થાપયેત્સકલં વપુઃ

પથ્થર, રત્ન, ધાતુ, લાકડું, માટી અને ક્ષણિક લિંગને ત્યજી, સંપૂર્ણ સ્વરૂપની સ્થાપના કરવી જોઈએ.

વિધિના ચૈવ કૃત્વા તુ સ્કન્દોમાસહિતં શુભમ્ કુન્દગોક્ષીરસંકાશં લિઙ્ગં યઃ સ્થાપયેન્નરઃ

વિધિપૂર્વક સ્કંદ માસ સાથે શુભ કાર્ય કરીને, જે પુરુષ કુંડ અને ગાયના દૂધ જેવું ચમકતું લિંગ સ્થાપે છે, તે શુભ ફળ પામે છે.

નૃણાં તનું સમાસ્થાય સ્થિતો રુદ્રો ન સંશયઃ દર્શનાત્સ્પર્શનાત્તસ્ય લભન્તે નિર્વૃતિં નરાઃ

માનવ શરીર ધારણ કરીને રુદ્ર નિશ્ચયે અહીં વસે છે; તેને જોવાથી અને સ્પર્શવાથી લોકો પૂર્ણ આનંદ પામે છે.

તસ્ય પુણ્યં મયા વક્તું સમ્યગ્યુગશતૈરપિ શક્યતે નૈવ વિપ્રેન્દ્રાસ્ તસ્માદ્ વૈ સ્થાપયેત્ તથા

હું તેના પુણ્યનું સાચું વર્ણન—even હજારો યુગો સુધી—કરવું શક્ય નથી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો; તેથી, એ પ્રમાણે તેની સ્થાપના કરવી જોઈએ.

સર્વેષામેવ મર્ત્યાનાં વિભોર્દિવ્યં વપુઃ શુભમ્ સકલં ભાવનાયોગ્યં યોગિનામેવ નિષ્કલમ્

પ્રભુનું દિવ્ય અને શુભ રૂપ બધા મનુષ્યો માટે ધ્યાન કરવા યોગ્ય છે; પણ યોગીઓ માટે તે રૂપ રહિત છે.

નિષ્કલો નિર્મલો નિત્યઃ સકલત્વં કથં ગતઃ વક્તુમર્હસિ ચાસ્માકં યથા પૂર્વં યથા શ્રુતમ્

તે સ્વરૂપ રહિત, નિર્મળ અને શાશ્વત છે; તો તે કેવી રીતે સ્વરૂપ ધરાવે છે? કૃપા કરીને અમને એ રીતે કહો જેમ પહેલાં સાંભળ્યું છે.

પરમાર્થવિદઃ કેચિદ્ ઊચુઃ પ્રણવરૂપિણમ્ વિજ્ઞાનમિતિ વિપ્રેન્દ્રાઃ શ્રુત્વા શ્રુતિશિરસ્યજમ્

કેટલાક પરમાર્થ જાણનારા કહે છે કે તે પ્રણવ સ્વરૂપ છે; હે બ્રાહ્મણો, શ્રુતિના શિર્ષમાંથી જન્મેલું એ જ્ઞાન છે એવું તેઓ સાંભળીને માને છે.

શબ્દાદિવિષયં જ્ઞાનં જ્ઞાનમિત્યભિધીયતે તજ્જ્ઞાનં ભ્રાન્તિરહિતમ્ ઇત્યન્યે નેતિ ચાપરે

શબ્દ વગેરે વિષયનું જ્ઞાન જ્ઞાન કહેવાય છે; એ જ્ઞાન ભૂલ વિના હોય તો કેટલાક તેને જ્ઞાન કહે છે, જ્યારે બીજા કહે છે કે એ જ્ઞાન નથી.

યજ્જ્ઞાનં નિર્મલં શુદ્ધં નિર્વિકલ્પં નિરાશ્રયમ્ ગુરુપ્રકાશકં જ્ઞાનમ્ ઇત્યન્યે મુનયો દ્વિજાઃ

જે જ્ઞાન શુદ્ધ, નિર્મળ, ભેદરહિત અને આધારરહિત છે, અને ગુરુને પ્રકાશિત કરે છે, તેને કેટલાક મુનિઓ અને બ્રાહ્મણો જ્ઞાન કહે છે.

જ્ઞાનેનૈવ ભવેન્મુક્તિઃ પ્રસાદો જ્ઞાનસિદ્ધયે ઉભાભ્યાં મુચ્યતે યોગી તત્રાનન્દમયો ભવેત્

મુક્તિ માત્ર જ્ઞાનથી મળે છે; કૃપા જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવા માટે છે; બંનેથી યોગી બંધનમુક્ત થાય છે અને આનંદથી ભરાઈ જાય છે.

વદન્તિ મુનયઃ કેચિત્ કર્મણા તસ્ય સંગતિમ્ કલ્પનાકલ્પિતં રૂપં સંહૃત્ય સ્વેચ્છયૈવ હિ

કેટલાક મુનિઓ કહે છે કે કર્મ દ્વારા તેની સાથે જોડાણ થાય છે; કલ્પિત રૂપને સંકોચી, તે પોતાની ઇચ્છાથી જ કાર્ય કરે છે.

દ્યૌર્મૂર્ધા તુ વિભોસ્તસ્ય ખં નાભિઃ પરમેષ્ઠિનઃ સોમસૂર્યાગ્નયો નેત્રે દિશઃ શ્રોત્રં મહાત્મનઃ

પ્રભુનું માથું આકાશ છે; પરમેશ્વરનું નાભિ ખગોળ છે; ચંદ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિ તેની આંખો છે; દિશાઓ મહાત્માનું કાન છે.

ચરણૌ ચૈવ પાતાલં સમુદ્રસ્તસ્ય ચાંબરમ્ દેવાસ્તસ્ય ભુજાઃ સર્વે નક્ષત્રાણિ ચ ભૂષણમ્

પાતાળ તેની પગ છે, સમુદ્ર તેનું વસ્ત્ર છે; બધા દેવો તેની બાહુઓ છે અને તારાઓ તેની આભૂષણ છે.

પ્રકૃતિસ્તસ્ય પત્ની ચ પુરુષો લિઙ્ગમુચ્યતે વક્ત્રાદ્વૈ બ્રાહ્મણાઃ સર્વે બ્રહ્મા ચ ભગવાન્પ્રભુઃ

પ્રકૃતિ તેની પત્ની છે અને પુરુષને લિંગ કહે છે; તેના મુખમાંથી બધા બ્રાહ્મણો અને ભગવાન બ્રહ્મા પ્રગટ થાય છે.

ઇન્દ્રોપેન્દ્રૌ ભુજાભ્યાં તુ ક્ષત્રિયાશ્ ચ મહાત્મનઃ વૈશ્યાશ્ચોરુપ્રદેશાત્તુ શૂદ્રાઃ પાદાત્પિનાકિનઃ

ઇન્દ્ર અને ઉપેન્દ્ર તેની બાહુઓમાંથી, ક્ષત્રિય મહાત્માની બાહુઓમાંથી, વૈશ્ય તેના ઉરૂમાંથી અને શૂદ્ર પિનાકધારીના પગમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે.

પુષ્કરાવર્તકાદ્યાસ્તુ કેશાસ્તસ્ય પ્રકીર્તિતાઃ વાયવો ઘ્રાણજાસ્તસ્ય ગતિઃ શ્રૌતં સ્મૃતિસ્ તથા

પદ્માવર્ત અને બીજા પ્રકારના વાળ તેના વાળ કહેવાય છે; પવન તેના નાકમાંથી, ગતિ શ્રવણથી અને સ્મૃતિ પણ એમ જ થાય છે.