લિઙ્ગપુરાણમ્

માતરઃ સર્વલોકાનાં ગણાનાં ચૈવ માતરઃ ભૂતાનાં માતરશ્ચૈવ જગ્મુર્દેવસ્ય પૃષ્ઠતઃ

બધા લોકોની માતાઓ, ગણા દેવતાઓની માતાઓ અને ભૂતોની પણ માતાઓ, ભગવાનના પછડેથી ચાલ્યા—

ભાતિ મધ્યે ગણાનાં ચ રથમધ્યે ગણેશ્વરઃ નભસ્યમલનક્ષત્રે તારામધ્ય ઇવોડુરાટ્

ટોળાઓના મધ્યમાં, રથના મધ્યમાં, ગણેશ્વર તેજથી ઝગમગે છે, જેમ નિર્મળ આકાશમાં તારાઓ વચ્ચે ચંદ્ર ઝળહળે છે—

રરાજ દેવી દેવસ્ય ગિરિજા પાર્શ્વસંસ્થિતા તદા પ્રભાવતો ગૌરી ભવસ્યેવ જગન્મયી

તે સમયે દેવીની, ભગવાનની પત્ની ગિરિજાની, બાજુએ ઊભેલી ગૌરીની કાંતિ ફાટતી હતી, જેમ ભવાની શક્તિ સર્વ જગતમાં વ્યાપી હોય—

શુભાવતી તદા દેવી પાર્શ્વસંસ્થા વિભાતિ સા ચામરાસક્તહસ્તાગ્રા સા હેમાંબુજવર્ણિકા

તે સમયે શુભદાયિ દેવી, બાજુએ ઊભેલી, હાથમાં ચામરું પકડીને, સુવર્ણ કમળ જેવી કાંતિથી ઉજળી રહી—

અથ વિભાતિ વિભોર્વિશદં વપુર્ ભસિતભાસિતમંબિકયા તયા સિતમિવાભ્રમહો સહ વિદ્યુતા નભસિ દેવપતેઃ પરમેષ્ઠિનઃ

પછી મહાન ભગવાનનું સ્વચ્છ રૂપ, ભસ્મથી ઉજળેલું, અંબિકા સાથે, આકાશમાં વીજળીવાળા સફેદ વાદળ જેવું તેજસ્વી દેખાતું—

ભાતીન્દ્રધનુષાકાશં મેરુણા ચ યથા જગત્ હિરણ્યધનુષા સૌમ્યં વપુઃ શંભોઃ શશિદ્યુતિ

ઇન્દ્રધનુષ્યથી શોભતા આકાશ જેવું, કે જેમ મેરુ પર્વતથી જગત ઝગમગે છે, તેમ શંભુનું શાંત રૂપ, ચાંદની જેવું તેજ, અને સુવર્ણ ધનુષ્યથી શોભતું—

સિતાતપત્રં રત્નાંશુમિશ્રિતં પરમેષ્ઠિનઃ યથોદયે શશાઙ્કસ્ય ભાત્યખણ્ડં હિ મણ્ડલમ્

પરમેશ્વરના શ્વેત છત્ર પર રત્નોની કિરણો મિશ્રિત છે, જે ઉગતા ચંદ્રના અખંડિત મંડળ જેવું તેજ આપે છે—

સદુકૂલા શિવે રક્તા લમ્બિતા ભાતિ માલિકા છત્રાન્તા રત્નજાકાશાત્ પતન્તીવ સરિદ્વરા

શિવજીના પર લાલ વસ્ત્રવાળી હાર લટકતી, ઝગમગતી, છત્ર સુધી પહોંચતી, જાણે રત્નમય શિખર પરથી પવિત્ર નદી વહે છે—

અથ મહેન્દ્રવિરિઞ્ચિવિભાવસુપ્રભૃતિભિર્ નતપાદસરોરુહઃ સહ તદા ચ જગામ તયાંબયા સકલલોકહિતાય પુરત્રયમ્

પછી ઇન્દ્ર, બ્રહ્મા, અગ્નિ વગેરે ભગવાનના કમળ જેવા પગે વંદન કરી, અંબિકા સાથે, સર્વ લોકના કલ્યાણ માટે, ત્રિપુરા તરફ ગયા—

દગ્ધું સમર્થો મનસા ક્ષણેન ચરાચરં સર્વમિદં ત્રિશૂલી કિમત્ર દગ્ધું ત્રિપુરં પિનાકી સ્વયં ગતશ્ચાત્ર ગણૈશ્ ચ સાર્ધમ્

ત્રિશૂળધારી ભગવાન મનથી જ ક્ષણમાં આખું જગત દહન કરી શકે છે—તો પછી પિનાકધારીને ત્રિપુરા દહન કરવા પોતે જ જવાનું શું કારણ? છતાં, તે પોતાના ગણા સાથે ત્યાં ગયા—

રથેન કિં ચેષુવરેણ તસ્ય ગણૈશ્ ચ કિં દેવગણૈશ્ ચ શંભોઃ પુરત્રયં દગ્ધુમલુપ્તશક્તેઃ કિમેતદ્ ઇત્યાહુર્ અજેન્દ્રમુખ્યાઃ

તેમને રથની શું જરૂર? શ્રેષ્ઠ બાણની શું જરૂર? પોતાના ગણા કે દેવગણની શું જરૂર? શંભુ ત્રિપુરા દહન કરવા માટે— જો તેમની શક્તિ અક્ષુણ છે તો આ બધું શા માટે? એવું ઇન્દ્રાદિ મુખ્ય દેવોએ કહ્યું—

મન્વામ નૂનં ભગવાન્પિનાકી લીલાર્થમેતત્સકલં પ્રવર્ત્તુમ્ વ્યવસ્થિતશ્ચેતિ તથાન્યથા ચેદ્ આડમ્બરેણાસ્ય ફલં કિમન્યત્

હું માનું છું કે પિનાકધારી ભગવાને આ બધું માત્ર રમતમાં જ કર્યું છે; નહિંતર, આવી દેખાડા માટે બીજું શું કારણ હોઈ શકે?

પુરત્રયસ્યાસ્ય સમીપવર્તી સુરેશ્વરૈર્ નન્દિમુખૈશ્ ચ નન્દી ગણૈર્ગણેશસ્તુ રરાજ દેવ્યા જગદ્રથો મેરુરિવાષ્ટશૃઙ્ગૈઃ

આ ત્રણ શહેરની નજીક, દેવોના દેવ નંદી અને તેના ગણા, ગણેશ અને તેની સાથેના ગણા અને દેવી સાથે, જગતની રથ સમાન, આઠ શિખરો ધરાવતા મેરુ પર્વત જેવી તેજસ્વી રીતે ઝળહળી રહ્યા હતા.

અથ નિરીક્ષ્ય સુરેશ્વરમીશ્વરં સગણમદ્રિસુતાસહિતં તદા ત્રિપુરરઙ્ગતલોપરિ સંસ્થિતઃ સુરગણો ઽનુજગામ સ્વયં તથા

પછી, દેવોના દેવ અને ઈશ્વર, પોતાના ગણા અને પાર્વતી સાથે, જ્યારે ત્રિપુરના મેદાન પર ઉભા રહ્યા, ત્યારે બધા દેવગણ પણ ત્યાં આવીને ઊભા રહ્યા.

જગત્ત્રયં સર્વમિવાપરં તત્ પુરત્રયં તત્ર વિભાતિ સમ્યક્ નરેશ્વરૈશ્ચૈવ ગણૈશ્ ચ દેવૈઃ સુરેતરૈશ્ ચ ત્રિવિધૈર્મુનીન્દ્રાઃ

ત્યાં તે ત્રણ શહેર એવું ઝળહળી રહ્યું હતું જાણે બીજું જ જગત હોય, જેમાં રાજાઓ, ગણા, દેવો અને બીજા દિવ્ય પ્રાણીઓ, તેમજ ત્રણ પ્રકારના મહાન ઋષિઓ ભેગા થયા હતા.

અથ સજ્યં ધનુઃ કૃત્વા શર્વઃ સંધાય તં શરમ્ યુક્ત્વા પાશુપતાસ્ત્રેણ ત્રિપુરં સમચિન્તયત્

પછી શર્વે પોતાના ધનુષ્ય પર તાંતણ ચડાવી, બાણ ચડાવ્યો અને પાશુપત અસ્ત્રથી તેને શક્તિ આપી, ત્રિપુરા વિશે મનમાં વિચાર કર્યો.

તસ્મિન્ સ્થિતે મહાદેવે રુદ્રે વિતતકાર્મુકે પુરાણિ તેન કાલેન જગ્મુરેકત્વમાશુ વૈ

જ્યારે મહાદેવ રુદ્ર પોતાના ખેંચાયેલા ધનુષ્ય સાથે ઊભા રહ્યા, ત્યારે એ સમયે એ શહેરો તરત જ એકરૂપ થઈ ગયા.

એકીભાવં ગતે ચૈવ ત્રિપુરે સમુપાગતે બભૂવ તુમુલો હર્ષો દેવતાનાં મહાત્મનામ્

જ્યારે ત્રિપુરા એક થઈ ગઈ, ત્યારે મહાન આત્માવાળા દેવોમાં આનંદનો મોટો કલરવ થયો.

તતો દેવગણાઃ સર્વે સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ જયેતિ વાચો મુમુચુઃ સંસ્તુવન્તો ઽષ્ટમૂર્તિકમ્

પછી બધા દેવો, સિદ્ધો અને શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ, અષ્ટમૂર્તિવાળા ભગવાનની સ્તુતિ કરતાં 'જય'ના ઉલ્લાસભેર શબ્દો ઉચ્ચાર્યા.

અથાહ ભગવાન્બ્રહ્મા ભગનેત્રનિપાતનમ્ પુષ્યયોગે ઽપિ સમ્પ્રાપ્તે લીલાવશમુમાપતિમ્

પછી ભગવાન બ્રહ્માએ ભગાના નેત્રના વિનાશની વાત કહી, અને કહ્યું કે પુષ્યના શુભ સંયોગે પણ ઉમાપતિ પોતાની ઈચ્છાથી જ કરે છે.

સ્થાને તવ મહાદેવ ચેષ્ટેયં પરમેશ્વર પૂર્વદેવાશ્ ચ દેવાશ્ ચ સમાસ્તવ યતઃ પ્રભો

હે મહાદેવ, હે પરમેશ્વર, તમારું આ કાર્ય યોગ્ય છે; કારણ કે, પ્રાચીન અને વર્તમાન બધા દેવો, હે પ્રભુ, તમારાથી જ છે.

તથાપિ દેવા ધર્મિષ્ઠાઃ પૂર્વદેવાશ્ ચ પાપિનઃ યતસ્તસ્માજ્જગન્નાથ લીલાં ત્યક્તુમિહાર્હસિ

હું માનું છું કે વર્તમાન દેવો ધર્મમાં સ્થિર છે, જ્યારે પર્વના દેવો પાપી હતા; તેથી, હે જગન્નાથ, હવે તમે આ રમતમાંથી પાછા આવો.

કિં રથેન ધ્વજેનેશ તવ દગ્ધું પુરત્રયમ્ ઇષુણા ભૂતસંઘૈશ્ ચ વિષ્ણુના ચ મયા પ્રભો

હે ઈશ, ત્રિપુરાને દહન કરવા માટે તમને રથ, ધ્વજ, બાણ, ભૂતગણ, વિષ્ણુ કે મને શું જરૂર છે?

પુષ્યયોગે ત્વનુપ્રાપ્તે પુરં દગ્ધુમિહાર્હસિ યાવન્ન યાન્તિ દેવેશ વિયોગં તાવદેવ તુ

પુષ્યના શુભ સંયોગે જ્યારે આવે ત્યારે, હે દેવોના દેવ, તમે શહેર દહન કરો, પણ એ સમયે દેવો હજી ગયા ન હોય ત્યારે જ.

દગ્ધુમર્હસિ શીઘ્રં ત્વં ત્રીણ્યેતાનિ પુરાણિ વૈ અથ દેવો મહાદેવઃ સર્વજ્ઞસ્તદવૈક્ષત

તમે તાત્કાલિક આ ત્રણેય શહેરો દહન કરો; પછી સર્વજ્ઞ મહાદેવે તેમને જોયા.

પુરત્રયં વિરૂપાક્ષસ્ તત્ક્ષણાદ્ભસ્મ વૈ કૃતમ્ સોમશ્ ચ ભગવાન્વિષ્ણુઃ કાલાગ્નિર્વાયુરેવ ચ

વિરૂપાક્ષે એ ક્ષણે જ ત્રણેય શહેરોને રાખમાં ફેરવી દીધાં; અને ત્યાં સોમ, ભગવાન વિષ્ણુ, કાળ, અગ્નિ અને વાયુ હાજર હતા.

શરે વ્યવસ્થિતાઃ સર્વે દેવમૂચુઃ પ્રણમ્ય તમ્ દગ્ધમપ્યથ દેવેશ વીક્ષણેન પુરત્રયમ્

બધા દેવો બાણ પર સ્થિર થઈ, ભગવાનને વંદન કરીને કહ્યું: 'હે દેવોના દેવ, તમે માત્ર દૃષ્ટિથી જ ત્રિપુરાને દહન કરી દીધું.'

અસ્મદ્ધિતાર્થં દેવેશ શરં મોક્તુમિહાર્હસિ અથ સંમૃજ્ય ધનુષો જ્યાં હસન્ ત્રિપુરાર્દનઃ

હે દેવોના દેવ, અમારા હિત માટે તમે હવે બાણ છોડો; પછી ત્રિપુરાર્દન હસતાં ધનુષ્યની તાંતણ સાફ કરી.

મુમોચ બાણં વિપ્રેન્દ્રા વ્યાકૃષ્યાકર્ણમ્ ઈશ્વરઃ તત્ક્ષણાત્ત્રિપુરં દગ્ધ્વા ત્રિપુરાન્તકરઃ શરઃ

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, ઈશ્વરે બાણને કાન સુધી ખેંચી છોડ્યો; એ ક્ષણે જ ત્રિપુરાને દહન કરીને અંત લાવ્યો.