લિઙ્ગપુરાણમ્

કેશો વિગતવાસાશ્ ચ મહાકેશો મહાજ્વરઃ સોમવલ્લી સવર્ણશ્ ચ સોમપઃ સેનકસ્ તથા

કેશો, દિગંબર, મહાકેશ, મહાજ્વર, સોમવલ્લી, સવર્ણ, સોમપ અને સેનક પણ હતા.

સોમધૃક્ સૂર્યવાચશ્ ચ સૂર્યપેષણકસ્ તથા સૂર્યાક્ષઃ સૂરિનામા ચ સુરઃ સુન્દર એવ ચ

સોમધૃત, સૂર્યવાચ, સૂર્યપેષણક, સૂર્યાક્ષ, સૂરિનામા અને સુંદર દેવ પણ હતા.

પ્રકુદઃ કકુદન્તશ્ ચ કમ્પનશ્ ચ પ્રકમ્પનઃ ઇન્દ્રશ્ ચેન્દ્રજયશ્ચૈવ મહાભીર્ ભીમકસ્ તથા

પ્રકુડ, કકુદંત, કંપન, પ્રકંપન, ઇન્દ્ર, ઇન્દ્રજય, મહાભીર અને ભીમક પણ હતા.

શતાક્ષશ્ચૈવ પઞ્ચાક્ષઃ સહસ્રાક્ષો મહોદરઃ યમજિહ્વઃ શતાશ્વશ્ ચ કણ્ઠનઃ કણ્ઠપૂજનઃ

જેને સો આંખો છે, પાંચ આંખો છે, હજાર આંખો છે, મોટું પેટ છે, યમની જેમ જીભ છે, સો ઘોડા છે, ગળાવાળો છે અને ગળા પાસે પૂજાય છે—

દ્વિશિખસ્ ત્રિશિખશ્ચૈવ તથા પઞ્ચશિખો દ્વિજાઃ મુણ્ડો ઽર્ધમુણ્ડો દીર્ઘશ્ ચ પિશાચાસ્યઃ પિનાકધૃક્

જેને બે જટાઓ છે, ત્રણ જટાઓ છે, અને એ જ રીતે પાંચ જટાઓ છે, હે દ્વિજો; મુંડાવેલો છે, અર્ધમુંડાવેલો છે, ઊંચો છે, ભૂતના મોઢાવાળો છે, અને પિનાક ધારી છે—

પિપ્પલાયતનશ્ચૈવ તથા હ્યઙ્ગારકાશનઃ શિથિલઃ શિથિલાસ્યશ્ ચ અક્ષપાદો હ્યજઃ કુજઃ

જેનું નિવાસ પિપળાના વૃક્ષ નીચે છે, અંગાર ખાય છે, ઢીલો છે, ઢીલા મોઢાવાળો છે, પગે આંખો ધરાવે છે, જન્મે નહિ એવો છે, અને મંગળ જેવા છે—

અજવક્ત્રો હયવક્ત્રો ગજવક્ત્રો ઽર્ધ્વવક્ત્રકઃ ઇત્યાદ્યાઃ પરિવાર્યેશં લક્ષ્યલક્ષણવર્જિતાઃ

ક્યારેક બકરાનું મોઢું, ક્યારેક ઘોડાનું, ક્યારેક હાથીનું, ક્યારેક ઉપર ચડેલું મોઢું—આવા અનેક સ્વરૂપે ભગવાનને ઘેરીને, જે કોઈ નિશાની કે લક્ષણથી રહિત છે—

વૃન્દશસ્તં સમાવૃત્ય જગ્મુઃ સોમં ગણૈર્વૃતાઃ સહસ્રાણાં સહસ્રાણિ રુદ્રાણામૂર્ધ્વરેતસામ્

એમને ઘેરીને અનેક ટોળાઓએ, ચંદ્ર સાથે, હજારો હજારો ઊર્ધ્વરેતાસી રુદ્રો સાથે આગળ વધ્યા—

સમાવૃત્ય મહાદેવં દેવદેવં મહેશ્વરમ્ દગ્ધું પુરત્રયં જગ્મુઃ કોટિકોટિગણૈર્વૃતાઃ

મહાદેવ, દેવોમાંના દેવ, મહેશ્વરને ઘેરીને, અનંત ટોળાઓ સાથે, ત્રિપુરા દહન કરવા ગયા—

ત્રયસ્ત્રિંશત્સુરાશ્ચૈવ ત્રયશ્ ચ ત્રિશતાસ્ તથા ત્રયશ્ ચ ત્રિસહસ્રાણિ જગ્મુર્દેવાઃ સમન્તતઃ

ત્રેત્રીસ દેવતાઓ, અને ત્રણસો દેવતાઓ, અને ત્રણ હજાર દેવતાઓ, એમ સર્વ દિશાઓથી ગયા—

માતરઃ સર્વલોકાનાં ગણાનાં ચૈવ માતરઃ ભૂતાનાં માતરશ્ચૈવ જગ્મુર્દેવસ્ય પૃષ્ઠતઃ

બધા લોકોની માતાઓ, ગણા દેવતાઓની માતાઓ અને ભૂતોની પણ માતાઓ, ભગવાનના પછડેથી ચાલ્યા—

ભાતિ મધ્યે ગણાનાં ચ રથમધ્યે ગણેશ્વરઃ નભસ્યમલનક્ષત્રે તારામધ્ય ઇવોડુરાટ્

ટોળાઓના મધ્યમાં, રથના મધ્યમાં, ગણેશ્વર તેજથી ઝગમગે છે, જેમ નિર્મળ આકાશમાં તારાઓ વચ્ચે ચંદ્ર ઝળહળે છે—

રરાજ દેવી દેવસ્ય ગિરિજા પાર્શ્વસંસ્થિતા તદા પ્રભાવતો ગૌરી ભવસ્યેવ જગન્મયી

તે સમયે દેવીની, ભગવાનની પત્ની ગિરિજાની, બાજુએ ઊભેલી ગૌરીની કાંતિ ફાટતી હતી, જેમ ભવાની શક્તિ સર્વ જગતમાં વ્યાપી હોય—

શુભાવતી તદા દેવી પાર્શ્વસંસ્થા વિભાતિ સા ચામરાસક્તહસ્તાગ્રા સા હેમાંબુજવર્ણિકા

તે સમયે શુભદાયિ દેવી, બાજુએ ઊભેલી, હાથમાં ચામરું પકડીને, સુવર્ણ કમળ જેવી કાંતિથી ઉજળી રહી—

અથ વિભાતિ વિભોર્વિશદં વપુર્ ભસિતભાસિતમંબિકયા તયા સિતમિવાભ્રમહો સહ વિદ્યુતા નભસિ દેવપતેઃ પરમેષ્ઠિનઃ

પછી મહાન ભગવાનનું સ્વચ્છ રૂપ, ભસ્મથી ઉજળેલું, અંબિકા સાથે, આકાશમાં વીજળીવાળા સફેદ વાદળ જેવું તેજસ્વી દેખાતું—

ભાતીન્દ્રધનુષાકાશં મેરુણા ચ યથા જગત્ હિરણ્યધનુષા સૌમ્યં વપુઃ શંભોઃ શશિદ્યુતિ

ઇન્દ્રધનુષ્યથી શોભતા આકાશ જેવું, કે જેમ મેરુ પર્વતથી જગત ઝગમગે છે, તેમ શંભુનું શાંત રૂપ, ચાંદની જેવું તેજ, અને સુવર્ણ ધનુષ્યથી શોભતું—

સિતાતપત્રં રત્નાંશુમિશ્રિતં પરમેષ્ઠિનઃ યથોદયે શશાઙ્કસ્ય ભાત્યખણ્ડં હિ મણ્ડલમ્

પરમેશ્વરના શ્વેત છત્ર પર રત્નોની કિરણો મિશ્રિત છે, જે ઉગતા ચંદ્રના અખંડિત મંડળ જેવું તેજ આપે છે—

સદુકૂલા શિવે રક્તા લમ્બિતા ભાતિ માલિકા છત્રાન્તા રત્નજાકાશાત્ પતન્તીવ સરિદ્વરા

શિવજીના પર લાલ વસ્ત્રવાળી હાર લટકતી, ઝગમગતી, છત્ર સુધી પહોંચતી, જાણે રત્નમય શિખર પરથી પવિત્ર નદી વહે છે—

અથ મહેન્દ્રવિરિઞ્ચિવિભાવસુપ્રભૃતિભિર્ નતપાદસરોરુહઃ સહ તદા ચ જગામ તયાંબયા સકલલોકહિતાય પુરત્રયમ્

પછી ઇન્દ્ર, બ્રહ્મા, અગ્નિ વગેરે ભગવાનના કમળ જેવા પગે વંદન કરી, અંબિકા સાથે, સર્વ લોકના કલ્યાણ માટે, ત્રિપુરા તરફ ગયા—

દગ્ધું સમર્થો મનસા ક્ષણેન ચરાચરં સર્વમિદં ત્રિશૂલી કિમત્ર દગ્ધું ત્રિપુરં પિનાકી સ્વયં ગતશ્ચાત્ર ગણૈશ્ ચ સાર્ધમ્

ત્રિશૂળધારી ભગવાન મનથી જ ક્ષણમાં આખું જગત દહન કરી શકે છે—તો પછી પિનાકધારીને ત્રિપુરા દહન કરવા પોતે જ જવાનું શું કારણ? છતાં, તે પોતાના ગણા સાથે ત્યાં ગયા—

રથેન કિં ચેષુવરેણ તસ્ય ગણૈશ્ ચ કિં દેવગણૈશ્ ચ શંભોઃ પુરત્રયં દગ્ધુમલુપ્તશક્તેઃ કિમેતદ્ ઇત્યાહુર્ અજેન્દ્રમુખ્યાઃ

તેમને રથની શું જરૂર? શ્રેષ્ઠ બાણની શું જરૂર? પોતાના ગણા કે દેવગણની શું જરૂર? શંભુ ત્રિપુરા દહન કરવા માટે— જો તેમની શક્તિ અક્ષુણ છે તો આ બધું શા માટે? એવું ઇન્દ્રાદિ મુખ્ય દેવોએ કહ્યું—

મન્વામ નૂનં ભગવાન્પિનાકી લીલાર્થમેતત્સકલં પ્રવર્ત્તુમ્ વ્યવસ્થિતશ્ચેતિ તથાન્યથા ચેદ્ આડમ્બરેણાસ્ય ફલં કિમન્યત્

હું માનું છું કે પિનાકધારી ભગવાને આ બધું માત્ર રમતમાં જ કર્યું છે; નહિંતર, આવી દેખાડા માટે બીજું શું કારણ હોઈ શકે?

પુરત્રયસ્યાસ્ય સમીપવર્તી સુરેશ્વરૈર્ નન્દિમુખૈશ્ ચ નન્દી ગણૈર્ગણેશસ્તુ રરાજ દેવ્યા જગદ્રથો મેરુરિવાષ્ટશૃઙ્ગૈઃ

આ ત્રણ શહેરની નજીક, દેવોના દેવ નંદી અને તેના ગણા, ગણેશ અને તેની સાથેના ગણા અને દેવી સાથે, જગતની રથ સમાન, આઠ શિખરો ધરાવતા મેરુ પર્વત જેવી તેજસ્વી રીતે ઝળહળી રહ્યા હતા.

અથ નિરીક્ષ્ય સુરેશ્વરમીશ્વરં સગણમદ્રિસુતાસહિતં તદા ત્રિપુરરઙ્ગતલોપરિ સંસ્થિતઃ સુરગણો ઽનુજગામ સ્વયં તથા

પછી, દેવોના દેવ અને ઈશ્વર, પોતાના ગણા અને પાર્વતી સાથે, જ્યારે ત્રિપુરના મેદાન પર ઉભા રહ્યા, ત્યારે બધા દેવગણ પણ ત્યાં આવીને ઊભા રહ્યા.

જગત્ત્રયં સર્વમિવાપરં તત્ પુરત્રયં તત્ર વિભાતિ સમ્યક્ નરેશ્વરૈશ્ચૈવ ગણૈશ્ ચ દેવૈઃ સુરેતરૈશ્ ચ ત્રિવિધૈર્મુનીન્દ્રાઃ

ત્યાં તે ત્રણ શહેર એવું ઝળહળી રહ્યું હતું જાણે બીજું જ જગત હોય, જેમાં રાજાઓ, ગણા, દેવો અને બીજા દિવ્ય પ્રાણીઓ, તેમજ ત્રણ પ્રકારના મહાન ઋષિઓ ભેગા થયા હતા.

અથ સજ્યં ધનુઃ કૃત્વા શર્વઃ સંધાય તં શરમ્ યુક્ત્વા પાશુપતાસ્ત્રેણ ત્રિપુરં સમચિન્તયત્

પછી શર્વે પોતાના ધનુષ્ય પર તાંતણ ચડાવી, બાણ ચડાવ્યો અને પાશુપત અસ્ત્રથી તેને શક્તિ આપી, ત્રિપુરા વિશે મનમાં વિચાર કર્યો.

તસ્મિન્ સ્થિતે મહાદેવે રુદ્રે વિતતકાર્મુકે પુરાણિ તેન કાલેન જગ્મુરેકત્વમાશુ વૈ

જ્યારે મહાદેવ રુદ્ર પોતાના ખેંચાયેલા ધનુષ્ય સાથે ઊભા રહ્યા, ત્યારે એ સમયે એ શહેરો તરત જ એકરૂપ થઈ ગયા.

એકીભાવં ગતે ચૈવ ત્રિપુરે સમુપાગતે બભૂવ તુમુલો હર્ષો દેવતાનાં મહાત્મનામ્

જ્યારે ત્રિપુરા એક થઈ ગઈ, ત્યારે મહાન આત્માવાળા દેવોમાં આનંદનો મોટો કલરવ થયો.

તતો દેવગણાઃ સર્વે સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ જયેતિ વાચો મુમુચુઃ સંસ્તુવન્તો ઽષ્ટમૂર્તિકમ્

પછી બધા દેવો, સિદ્ધો અને શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ, અષ્ટમૂર્તિવાળા ભગવાનની સ્તુતિ કરતાં 'જય'ના ઉલ્લાસભેર શબ્દો ઉચ્ચાર્યા.