લિઙ્ગપુરાણમ્

દિશઃ પાદા રથસ્યાસ્ય તથા ચોપદિશશ્ ચ હ પુષ્કરાદ્યાઃ પતાકાશ્ ચ સૌવર્ણા રત્નભૂષિતાઃ

દિશાઓ એ રથના ચક્ર છે, તેમ જ ઉપદિશાઓ પણ; કમળ વગેરે સોનાના અને રત્નોથી શોભિત ધ્વજ છે.

સમુદ્રાસ્તસ્ય ચત્વારો રથકમ્બલિકાઃ સ્મૃતાઃ ગઙ્ગાદ્યાઃ સરિતઃ શ્રેષ્ઠાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ

ચાર મહાસાગરો તેના રથની દોરીઓ કહેવાય છે; ગંગા વગેરે શ્રેષ્ઠ નદીઓ સર્વે શણગારથી શોભાયમાન છે.

ચામરાસક્તહસ્તાગ્રાઃ સર્વાઃ સ્ત્રીરૂપશોભિતાઃ તત્રતત્ર કૃતસ્થાનાઃ શોભયાંચક્રિરે રથમ્

બધી સ્ત્રીઓ, હાથમાં ચામર ધારણ કરી, સુંદર રૂપે સજ્જ, અહીં ત્યાં ઉભી રહી રથને શોભાવતી હતી.

આવહાદ્યાસ્ તથા સપ્ત સોપાનં હૈમમુત્તમમ્ સારથિર્ભગવાન્બ્રહ્મા દેવાભીષુધરાઃ સ્મૃતાઃ

સાત શ્રેષ્ઠ સોનાના પગથિયા છે; રથચાલક ભગવાન બ્રહ્મા છે અને દેવતાઓ શસ્ત્રધારી કહેવાય છે.

પ્રતોદો બ્રહ્મણસ્તસ્ય પ્રણવો બ્રહ્મદૈવતમ્ લોકાલોકાચલસ્તસ્ય સસોપાનઃ સમન્તતઃ

પ્રતોડ બ્રહ્મ છે; પ્રણવ એ બ્રહ્મનું દૈવત છે; લોકાલોક પર્વત તેના ચારેય બાજુ પગથિયા છે.

વિષમશ્ ચ તદા બાહ્યો માનસાદ્રિઃ સુશોભનઃ નાસાઃ સમન્તતસ્તસ્ય સર્વ એવાચલાઃ સ્મૃતાઃ

બાહ્ય મનપર્વત અતિ સુંદર છે; તેની આસપાસના બધા પર્વતો તેની નાક તરીકે ઓળખાય છે.

તલાઃ કપોતાઃ કાપોતાઃ સર્વે તલનિવાસિનઃ મેરુરેવ મહાછત્રં મન્દરઃ પાર્શ્વડિણ્ડિમઃ

તલ, કપોત અને કાપોત — બધા તલવાસીઓ છે; મેરુ એ મહા છત્ર છે અને મંદર એ બાજુનો ઢોલ છે.

શૈલેન્દ્રઃ કાર્મુકં ચૈવ જ્યા ભુજઙ્ગાધિપઃ સ્વયમ્ કાલરાત્ર્યા તથૈવેહ તથેન્દ્રધનુષા પુનઃ

પર્વતરાજ એ ધનુષ્ય છે, જ્યા એ સાપોના સ્વામી છે; કાળરાત્રિ અને ઇન્દ્રધનુષ્ય પણ તેની ધનુષ્યડોર છે.

ઘણ્ટા સરસ્વતી દેવી ધનુષઃ શ્રુતિરૂપિણી ઇષુર્વિષ્ણુર્મહાતેજાઃ શલ્યં સોમઃ શરસ્ય ચ

ઘંટ એ દેવી સરસ્વતી છે, જે વેદરૂપ છે; બાણ એ તેજસ્વી વિષ્ણુ છે અને બાણનું શલ્ય સોમ છે.

કાલાગ્નિસ્તચ્છરસ્યૈવ સાક્ષાત્તીક્ષ્ણઃ સુદારુણઃ અનીકં વિષસમ્ભૂતં વાયવો વાજકાઃ સ્મૃતાઃ

કાળની અગ્નિ, જે અત્યંત તીવ્ર અને ભયાનક છે, એ જ તેનું મુખ છે; અને ઝેરથી ઉત્પન્ન થયેલી પવનો તેના ઘોડા ગણાય છે.

એવં કૃત્વા રથં દિવ્યં કાર્મુકં ચ શરં તથા સારથિં જગતાં ચૈવ બ્રહ્માણં પ્રભુમીશ્વરમ્

આ રીતે દૈવી રથ, ધનુષ્ય, બાણ, સારથિ અને જગતના સ્વામી બ્રહ્માને તૈયાર કર્યા પછી,

આરુરોહ રથં દિવ્યં રણમણ્ડનધૃગ્ ભવઃ સર્વદેવગણૈર્યુક્તં કમ્પયન્નિવ રોદસી

ભવ એ યુદ્ધ માટે શોભાયમાન એવા દૈવી રથ પર ચઢ્યા, જેમાં સર્વ દેવતાઓ જોડાયેલા હતા, જાણે આકાશ અને ધરતી હલાવી નાખે છે.

ઋષિભિઃ સ્તૂયમાનશ્ ચ વન્દ્યમાનશ્ ચ બન્દિભિઃ ઉપનૃત્તશ્ચાપ્સરસાં ગણૈર્નૃત્યવિશારદૈઃ

ઋષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા, ભટ્ટો દ્વારા વંદિત થતા અને નૃત્યકલા જાણનારી અપ્સરાઓના સમૂહોથી ઘેરાયેલા,

સુશોભમાનો વરદઃ સમ્પ્રેક્ષ્યૈવ ચ સારથિમ્ તસ્મિન્નારોહતિ રથં કલ્પિતં લોકસંભૃતમ્

વરદાન આપનાર ભગવાન તેજથી ઝગમગાવતા, રથમાં ચડતા સમયે સારથિને જોઈ રહ્યા હતા; એ રથ જગતના જીવોથી ભરેલો અને તૈયાર કરેલો હતો.

શિરોભિઃ પતિતા ભૂમીં તુરગા વેદસંભવાઃ અથાધસ્તાદ્રથસ્યાસ્ય ભગવાન્ ધરણીધરઃ

વેદમાંથી જન્મેલા ઘોડાઓ તેમના માથાથી જમીન પર પડી ગયા; ત્યારે ભગવાન, ધરતીના આધાર, તેમના રથની નીચે દેખાયા.

વૃષેન્દ્રરૂપી ચોત્થાપ્ય સ્થાપયામાસ વૈ ક્ષણમ્ ક્ષણાન્તરે વૃષેન્દ્રો ઽપિ જાનુભ્યામગમદ્ધરામ્

ત્યારે વૃષભરાજા રૂપ ધારણ કરીને ભગવાને ઘોડાઓને ઊભા કર્યા, પણ થોડી જ વારમાં વૃષભરાજા ફરી ઘૂંટણીએ જમીન પર પડ્યા.

અભીષુહસ્તો ભગવાન્ ઉદ્યમ્ય ચ હયાન્ વિભુઃ સ્થાપયામાસ દેવસ્ય વચનાદ્વૈ રથં શુભમ્

ભગવાને હાથમાં બાણ લઈને, ઘોડાઓને ઊભા કર્યા અને દેવના આજ્ઞાથી શુભ રથને સ્થિર કર્યો.

તતો ઽશ્વાંશ્ચોદયામાસ મનોમારુતરંહસઃ પુરાણ્યુદ્દિશ્ય ખસ્થાનિ દાનવાનાં તરસ્વિનામ્

પછી તેમણે મન અને પવન જેટલા ઝડપી એવા ઘોડાઓને, આકાશમાં રહેલા પ્રાચીન અને શક્તિશાળી દાનવો તરફ દોડાવ્યા.

અથાહ ભગવાન્ રુદ્રો દેવાનાલોક્ય શઙ્કરઃ પશૂનામાધિપત્યં મે દત્તં હન્મિ તતો ઽસુરાન્

ત્યારે ભગવાન રુદ્રે, દેવતાઓને જોઈને કહ્યું: 'મને સર્વ પ્રાણીઓ પર અધિપત્ય મળ્યું છે; તેથી હવે હું અસુરોને સંહારું છું.'

પૃથક્પશુત્વં દેવાનાં તથાન્યેષાં સુરોત્તમાઃ કલ્પયિત્વૈવ વધ્યાસ્તે નાન્યથા નૈવ સત્તમાઃ

હવે, હે શ્રેષ્ઠ દેવો, દેવતાઓ અને અન્ય સૌને અલગ-અલગ પ્રાણીઓ તરીકે નિર્ધારિત કર્યા છે; હવે એ બધાને મારવું જ પડશે, બીજો કોઈ માર્ગ નથી.

ઇતિ શ્રુત્વા વચઃ સર્વં દેવદેવસ્ય ધીમતઃ વિષાદમગમન્ સર્વે પશુત્વં પ્રતિ શઙ્કિતાઃ

દેવદેવના વિવેકપૂર્ણ વચન સાંભળીને, બધા દેવતાઓ પ્રાણીઓ બનવાની આશંકાથી દુઃખી થયા.

તેષાં ભાવં તતો જ્ઞાત્વા દેવસ્તાનિદમબ્રવીત્ મા વો ઽસ્તુ પશુભાવે ઽસ્મિન્ ભયં વિબુધસત્તમાઃ

પછી ભગવાને તેમનો ભાવ જાણી, કહ્યું: 'હે વિદ્વાન દેવો, પ્રાણીઓની સ્થિતિમાં તમારે કોઈ ભય રાખવું નહીં.'

શ્રૂયતાં પશુભાવસ્ય વિમોક્ષઃ ક્રિયતાં ચ સઃ યો વૈ પાશુપતં દિવ્યં ચરિષ્યતિ સ મોક્ષ્યતિ

'હવે પ્રાણીઓની સ્થિતિમાંથી મુક્તિ કેવી રીતે મળે તે સાંભળો અને તેનો આચરણ કરો: જે કોઈ દૈવી પાશુપત વ્રતનું પાલન કરશે, તે મુક્તિ પામશે.'

પશુત્વાદિતિ સત્યં ચ પ્રતિજ્ઞાતં સમાહિતાઃ યે ચાપ્યન્યે ચરિષ્યન્તિ વ્રતં પાશુપતં મમ

'પ્રાણીઓની સ્થિતિ ખરેખર સાચી છે અને એ જાહેર કરવામાં આવી છે; અને જે કોઈ મારા પાશુપત વ્રતનું પાલન કરશે,'

મોક્ષ્યન્તિ તે ન સંદેહઃ પશુત્વાત્ સુરસત્તમાઃ નૈષ્ઠિકં દ્વાદશાબ્દં વા તદર્ધં વર્ષકત્રયમ્

'તે બધા પ્રાણીઓની સ્થિતિમાંથી નિશ્ચિતપણે મુક્ત થશે, હે શ્રેષ્ઠ દેવો, ભલે તે બાર વર્ષ, એનું અડધું કે ત્રણ વર્ષ નિષ્ઠાપૂર્વક આચરે.'

શુશ્રૂષાં કારયેદ્યસ્તુ સ પશુત્વાદ્વિમુચ્યતે તસ્માત્પરમિદં દિવ્યં ચરિષ્યથ સુરોત્તમાઃ

'જે કોઈ સેવા કરાવશે, તે પ્રાણીઓની સ્થિતિમાંથી મુક્ત થશે; તેથી, હે શ્રેષ્ઠ દેવો, તમે આ ઉત્તમ અને દૈવી વ્રતનું પાલન કરો.'

તથેતિ ચાબ્રુવન્દેવાઃ શિવે લોકનમસ્કૃતે તસ્માદ્વૈ પશવઃ સર્વે દેવાસુરનરાઃ પ્રભોઃ

દેવોએ વિશ્વનમિત શિવને 'તેમ જ થાઓ' કહ્યું; તેથી બધા દેવ, અસુર અને મનુષ્યો ભગવાનના પ્રાણી ગણાય છે.

રુદ્રઃ પશુપતિશ્ચૈવ પશુપાશવિમોચકઃ યઃ પશુસ્તત્પશુત્વં ચ વ્રતેનાનેન સંત્યજેત્

રૂદ્ર, જે પ્રાણીઓના સ્વામી છે અને પ્રાણીઓના બંધનમાંથી મુક્તિ આપનાર છે, એવાં રૂદ્રની આરાધના કરીને, જે કોઈ પણ જીવ છે તે આ વ્રત દ્વારા પોતાનું પાશુપણ છોડે છે.

તત્કૃત્વા ન ચ પાપીયાન્ ઇતિ શાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ તતો વિનાયકઃ સાક્ષાદ્ બાલો ઽબાલપરાક્રમઃ

આ વિધિ કરીને મનુષ્ય વધુ પાપી થતો નથી—આ શાસ્ત્રનો નિશ્ચય છે. ત્યારબાદ વિઘ્નહર્તા, એ અવિનાશી બાલક, જે અવિસ્મય શક્તિ ધરાવે છે,