લિઙ્ગપુરાણમ્

યથા દેવા ભવં દૃષ્ટ્વા પ્રીતિકણ્ટકિતત્વચઃ નિયોગાદ્વજ્રિણો મૂર્ધ્નિ પુષ્પવર્ષં ચ ખેચરાઃ

દેવતાઓએ ભવને જોઈને આનંદથી રોમાંચિત થયા, અને વજ્રધારીના આદેશથી આકાશવાસીઓએ તેમના માથે પુષ્પવર્ષા કરી.

વવૃષુશ્ ચ સુગન્ધાઢ્યં નન્દિનો ગગનોદિતમ્ વૃષ્ટ્યા તુષ્ટસ્તદા રેજે તુષ્ટ્યા પુષ્ટ્યા યથાર્થયા

આકાશમાંથી નંદી પર સુગંધિત વસ્તુઓ વરસી; એ વરસાદથી પ્રસન્ન થઈ, તે સાચી તૃપ્તિ અને તાકાતથી ઝગમગતો હતો.

નન્દી ભવશ્ ચાન્દ્રયાતુ સ્નાતયા ગન્ધવારિણા પુષ્પૈર્નાનાવિધૈસ્તત્ર ભાતિ પૃષ્ઠં વૃષસ્ય તત્

નંદી અને ભવો, ચંદ્રથી ઉતરેલા સુગંધિત જળથી સ્નાન કરીને, ત્યાં વાછરડાની પીઠ પર અનેક પ્રકારના ફૂલો વડે શોભતા હતા.

સંકીર્ણં તુ દિવઃ પૃષ્ઠં નક્ષત્રૈરિવ સુવ્રતાઃ કુસુમૈઃ સંવૃતો નન્દી વૃષપૃષ્ઠે રરાજ સઃ

આકાશનું ગગન તારા જેવી ફૂલોની ભીડથી છવાઈ ગયું હતું; નંદી ફૂલોની શોભાથી વાછરડાની પીઠ પર તેજસ્વી રીતે ઝગમગતો હતો.

દિવઃ પૃષ્ઠે યથા ચન્દ્રો નક્ષત્રૈરિવ સુવ્રતાઃ તં દૃષ્ટ્વા નન્દિનં દેવાઃ સેન્દ્રોપેન્દ્રાસ્ તથાવિધમ્

જેમ આકાશમાં ચાંદ્રમા તારોની વચ્ચે ઝગમગે છે, તેમ ઇન્દ્ર અને ઉપેન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓએ એ રૂપમાં નંદીને જોયો.

તુષ્ટુવુર્ ગણપેશાનં દેવદેવમિવાપરમ્ નમસ્તે રુદ્રભક્તાય રુદ્રજાપ્યરતાય ચ

તેઓએ ગણાોના સ્વામી, દેવોના દેવ, બીજા રુદ્ર સમાન નંદીની સ્તુતિ કરી: 'રુદ્રના ભક્ત અને રુદ્રના જાપમાં તત્પર તમને વંદન છે.'

રુદ્રભક્તાર્તિનાશાય રૌદ્રકર્મરતાય તે કૂષ્માણ્ડગણનાથાય યોગિનાં પતયે નમઃ

રુદ્રના ભક્તોની પીડા દૂર કરનાર, ઉગ્ર કર્મોમાં આનંદ માણનાર, કુષ્માંડ ગણાોના સ્વામી તથા યોગીઓના પતિ, તમને વંદન છે.

સર્વદાય શરણ્યાય સર્વજ્ઞાયાર્તિહારિણે વેદાનાં પતયે ચૈવ વેદવેદ્યાય તે નમઃ

સदैવ આશ્રય આપનાર, સર્વજ્ઞ, દુઃખ દૂર કરનાર, વેદોના સ્વામી અને વેદથી જાણી શકાય એવા તમને વંદન છે.

વજ્રિણે વજ્રદંષ્ટ્રાય વજ્રિવજ્રનિવારિણે વજ્રાલંકૃતદેહાય વજ્રિણારાધિતાય તે

વજ્રધારી, વજ્ર જેવી દાઢ ધરાવનાર, વજ્રને રોકનાર, વજ્રથી શોભિત દેહ ધરાવનાર અને વજ્રધારીઓ દ્વારા પૂજિત એવા તમને વંદન છે.

રક્તાય રક્તનેત્રાય રક્તાંબરધરાય તે રક્તાનાં ભવપાદાબ્જે રુદ્રલોકપ્રદાયિને

લાલ વર્ણ ધરાવનાર, લાલ આંખોવાળા, લાલ વસ્ત્ર ધારણ કરનાર, રુદ્રના ચરણોમાં ભક્તિ ધરાવનારા માટે રુદ્રલોક આપનાર તમને વંદન છે.

નમઃ સેનાધિપતયે રુદ્રાણાં પતયે નમઃ ભૂતાનાં ભુવનેશાનાં પતયે પાપહારિણે

સેનાોના અધિપતિ, રુદ્રોના સ્વામી, ભૂતગણોના અને જગતના ઈશ્વર, પાપનો નાશક, તમને વંદન છે.

રુદ્રાય રુદ્રપતયે રૌદ્રપાપહરાય તે નમઃ શિવાય સૌમ્યાય રુદ્રભક્તાય તે નમઃ

રુદ્રને, રુદ્રોના સ્વામી, ઉગ્ર પાપનો નાશક, શિવ, શાંત સ્વરૂપ અને રુદ્રના ભક્ત એવા તમને વંદન છે.

તતઃ પ્રીતો ગણાધ્યક્ષઃ પ્રાહ દેવાંશ્છિવાત્મજઃ રથં ચ સારથિં શંભોઃ કાર્મુકં શરમુત્તમમ્

પછી ગણાોના નેતા, શિવપુત્ર, પ્રસન્ન થઈને દેવતાઓને શંભુના રથ, સારથી, ધનુષ્ય અને શ્રેષ્ઠ બાણ વિશે કહ્યું.

કર્તુમર્હથ યત્નેન નષ્ટં મત્વા પુરત્રયમ્ અથ તે બ્રહ્મણા સાર્ધં તથા વૈ વિશ્વકર્મણા

હવે તમે પુરત્રય નાશ પામ્યું એમ માનીને પુરુષાર્થપૂર્વક પ્રયત્ન કરો; પછી બ્રહ્મા અને વિશ્વકર્મા સાથે મળીને તે પ્રમાણે કાર્ય કરો.

રથં ચક્રુઃ સુસંરબ્ધા દેવદેવસ્ય ધીમતઃ

પછી દેવતાઓએ ઉત્સાહપૂર્વક દેવોના દેવ, વિદ્વાન શિવજીનો રથ તૈયાર કર્યો.

અથ રુદ્રસ્ય દેવસ્ય નિર્મિતો વિશ્વકર્મણા સર્વલોકમયો દિવ્યો રથો યત્નેન સાદરમ્

પછી રુદ્રદેવ માટે વિશ્વકર્માએ શ્રદ્ધા અને મહેનતથી સર્વ લોકોથી બનેલો દિવ્ય રથ તૈયાર કર્યો.

સર્વભૂતમયશ્ચૈવ સર્વદેવનમસ્કૃતઃ સર્વદેવમયશ્ચૈવ સૌવર્ણઃ સર્વસંમતઃ

એ રથ સર્વ પ્રાણીઓથી બનેલો, સર્વ દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત, સર્વ દેવમય, સુવર્ણમય અને સર્વેમાં માન્ય હતો.

રથાઙ્ગં દક્ષિણં સૂર્યો વામાઙ્ગં સોમ એવ ચ દક્ષિણં દ્વાદશારં હિ ષોડશારં તથોત્તરમ્

રથનું જમણું ચક્ર સૂર્ય હતું અને ડાબું ચક્ર ચંદ્ર; જમણા ચક્રમાં બાર કાંટા અને ડાબાં ચક્રમાં સોળ કાંટા હતા.

અરેષુ તેષુ વિપ્રેન્દ્રાશ્ ચાદિત્યા દ્વાદશૈવ તુ શશિનઃ ષોડશારેષુ કલા વામસ્ય સુવ્રતાઃ

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, એ ચક્રોમાં બાર આદિત્યો સ્થાપિત હતા; અને સોળ કાંટાવાળા ડાબા ચક્રમાં ચંદ્રની કળાઓ, હે સજ્જનો.

ઋક્ષાણિ ચ તદા તસ્ય વામસ્યૈવ તુ ભૂષણમ્ નેમ્યઃ ષડૃતવશ્ચૈવ તયોર્વૈ વિપ્રપુઙ્ગવાઃ

ડાબા ચક્રને તારાઓએ શોભાવ્યું હતું; અને બંને ચક્રના નાળ તરીકે છ ઋતુઓ રાખવામાં આવી હતી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.

પુષ્કરં ચાન્તરિક્ષં વૈ રથનીડશ્ ચ મન્દરઃ અસ્તાદ્રિરુદયાદ્રિશ્ ચ ઉભૌ તૌ કૂબરૌ સ્મૃતૌ

રથનું મધ્ય સ્થાન એટલે અંતરિક્ષ હતું, રથનું દાંડો મંદર પર્વત હતો; પશ્ચિમ અને પૂર્વ પર્વતો બંનેને ધુરા માનવામાં આવ્યા હતા.

અધિષ્ઠાનં મહામેરુર્ આશ્રયાઃ કેસરાચલાઃ વેગઃ સંવત્સરસ્તસ્ય અયને ચક્રસંગમૌ

મહામેરુ એ આધાર છે, કેસર પર્વતો એ આધારરૂપ છે, તેનું ગતિ વર્ષ છે અને આયન એ તેના ચક્રના સંધિબિંદુઓ છે.

મુહૂર્તા બન્ધુરાસ્તસ્ય શમ્યાશ્ચૈવ કલાઃ સ્મૃતાઃ તસ્ય કાષ્ઠાઃ સ્મૃતા ઘોણા ચાક્ષદણ્ડાઃ ક્ષણાશ્ ચ વૈ

મુહૂર્તો એ તેના બંધુરા કહેવાય છે, શમ્યાઓ એટલે કલાઓ છે, તેના ભાગોને કાંઠા કહે છે, ઘોણા એ ધુરા છે અને ક્ષણો એ દંડ છે.

નિમેષાશ્ચાનુકર્ષાશ્ ચ ઈષા ચાસ્ય લવાઃ સ્મૃતાઃ દ્યૌર્વરૂથં રથસ્યાસ્ય સ્વર્ગમોક્ષાવુભૌ ધ્વજૌ

નિમેષ અને અનુકર્ષ એ તેના ભાગ છે, ઈષા એ લવ કહેવાય છે, આકાશ એ છાપરું છે અને સ્વર્ગ તથા મોક્ષ એ બે ધ્વજ છે.

ધર્મો વિરાગો દણ્ડો ઽસ્ય યજ્ઞા દણ્ડાશ્રયાઃ સ્મૃતાઃ દક્ષિણાઃ સંધયસ્તસ્ય લોહાઃ પઞ્ચાશદગ્નયઃ

ધર્મ, વૈરાગ્ય અને દંડ એ તેના દંડ છે; યજ્ઞો એ દંડ આધારિત છે; દક્ષિણાઓ એ સંધિ છે અને પચાસ અગ્નિઓ એ તેના ધાતુ છે.

યુગાન્તકોટી તૌ તસ્ય ધર્મકામાવુભૌ સ્મૃતૌ ઈષાદણ્ડસ્તથાવ્યક્તં બુદ્ધિસ્તસ્યૈવ નડ્વલઃ

યુગના બે છેડે ધર્મ અને કામ કહેવાય છે; માર્ગદર્શક દંડ અવ્યક્ત છે અને બુદ્ધિ એ તેની વાંસની લાકડી છે.

કોણસ્ તથા હ્યહઙ્કારો ભૂતાનિ ચ બલં સ્મૃતમ્ ઇન્દ્રિયાણિ ચ તસ્યૈવ ભૂષણાનિ સમન્તતઃ

કોણ એ અહંકાર છે, ભૂતો એ તેની શક્તિ છે અને ઇન્દ્રિયો એ ચારેય બાજુએ તેની શોભા છે.

શ્રદ્ધા ચ ગતિરસ્યૈવ વેદાસ્તસ્ય હયાઃ સ્મૃતાઃ પદાનિ ભૂષણાન્યેવ ષડઙ્ગાન્યુપભૂષણમ્

શ્રદ્ધા અને ગતિ એ તેની પોતાની છે; વેદો તેના ઘોડા કહેવાય છે; અંગો એ શણગાર છે અને છ અંગો એ તેની વધારાની શોભા છે.

પુરાણન્યાયમીમાંસાધર્મશાસ્ત્રાણિ સુવ્રતાઃ વાલાશ્રયાઃ પટાશ્ચૈવ સર્વલક્ષણસંયુતાઃ

પુરાણ, ન્યાય, મીમાંસા અને ધર્મશાસ્ત્રો, હે સદ્ગુણીઓ, એ વાલા આધારિત પટ છે, અને તેમાં સર્વ લક્ષણો છે.