લિઙ્ગપુરાણમ્

અસુરા દુર્મદાઃ પાપા અપિ દેવૈર્મહાબલૈઃ તસ્માન્ન વધ્યા રુદ્રસ્ય પ્રભાવાત્ પરમેષ્ઠિનઃ

અસુરો ગર્વીલા અને પાપી હોવા છતાં, શક્તિશાળી દેવતાઓએ Rudraના પરમેશ્વર સ્વરૂપના પ્રભાવથી એમને મારવા યોગ્ય નથી.

કો ઽહં બ્રહ્માથવા દેવા દૈત્યા દેવારિસૂદનાઃ મુનયશ્ ચ મહાત્માનઃ પ્રસાદેન વિના પ્રભોઃ

પ્રભુની કૃપા વિના હું, બ્રહ્મા, દેવો, દૈત્ય, દેવશત્રુઓના વિધ્વંસક કે મહાન ઋષિઓ—કોઈ શું શક્તિશાળી છે?

યઃ સપ્તવિંશકો નિત્યઃ પરાત્પરતરઃ પ્રભુઃ વિશ્વામરેશ્વરો વન્દ્યો વિશ્વાધારો મહેશ્વરઃ

જે સદા અવિનાશી છે, સર્વોપરી છે, વિશ્વ અને અમરદેવોના સ્વામી છે, પૂજનીય છે, સમગ્ર જગતને ધારણ કરનારા મહેશ્વર છે—

સ એવ સર્વદેવેશઃ સર્વેષામપિ શઙ્કરઃ લીલયા દેવદૈત્યેન્દ્રવિભાગમકરોદ્ધરઃ

એજ સર્વદેવોના સ્વામી, સર્વના કલ્યાણકર્તા, પોતાની લીલાથી દેવો અને દૈત્યોના નેતાઓને અલગ કર્યા.

તસ્યાંશમ્ એકં સમ્પૂજ્ય દેવા દેવત્વમ્ આગતાઃ બ્રહ્મા બ્રહ્મત્વમ્ આપન્નો હ્ય્ અહં વિષ્ણુત્વમેવ ચ

એના એક અંશનું પણ પૂજન કરીને દેવોને દેવત્વ મળ્યું, બ્રહ્માને બ્રહ્માપદ મળ્યું અને મને પણ વિષ્ણુત્વ પ્રાપ્ત થયું.

તમ્ અપૂજ્ય જગત્યસ્મિન્ કઃ પુમાન્ સિદ્ધિમિચ્છતિ તસ્માત્તેનૈવ હન્તવ્યા લિઙ્ગાર્ચનવિધેર્ બલાત્

આ જગતમાં એનું પૂજન કર્યા વિના કોણ સિદ્ધિ ઈચ્છી શકે? તેથી, લિંગપૂજનની વિધિથી માત્ર એજ એમને સંહારવા યોગ્ય છે.

ધર્મનિષ્ઠાશ્ ચ તે સર્વે શ્રૌતસ્માર્તવિધૌ સ્થિતાઃ તથાપિ યજમાનેન રૌદ્રેણોપસદા પ્રભુમ્ રુદ્રમિષ્ટ્વા યથાન્યાયં જેષ્યામો દૈત્યસત્તમાન્

બધા ધર્મમાં સ્થિર છે, શાસ્ત્રોક્ત અને સ્મૃતિ વિધિમાં પણ; છતાં યજમાનની રૌદ્ર ઉપાસનાથી, યોગ્ય રીતે રુદ્રનું પૂજન કરીને, આપણે શ્રેષ્ઠ દૈત્યોને જીતશું.

સતારકાક્ષેણ મયેન ગુપ્તં સ્વસ્થં ચ ગુપ્તં સ્ફટિકાભમેકમ્ કો નામ હન્તું ત્રિપુરં સમર્થો મુક્ત્વા ત્રિનેત્રં ભગવન્તમેકમ્

માયાના સારા નેત્રોવાળા રક્ષા હેઠળનું, સુરક્ષિત અને સ્ફટિક જેવું તેજસ્વી ત્રિપુર—ત્રણે નેત્રવાળા એક ભગવાન સિવાય બીજું કોણ એને નાશી શકે?

એવમુક્ત્વા હરિશ્ચેષ્ટ્વા યજ્ઞેનોપસદા પ્રભુમ્ ઉપવિષ્ટો દદર્શાથ ભૂતસંઘાન્સહસ્રશઃ

આ રીતે કહી, હરિએ યજ્ઞપૂર્વક પ્રભુનું ઉપાસન કર્યું અને બેઠા પછી હજારો ભૂતગણોને જોયા.

શૂલશક્તિગદાહસ્તાન્ ટઙ્કોપલશિલાયુધાન્ નાનાપ્રહરણોપેતાન્ નાનાવેષધરાંસ્તદા

એમણે જોયું કે તેઓ ત્રિશૂલ, શક્તિ, ગદા, કટારી, પથ્થર અને અનેક શસ્ત્રો પકડીને, વિવિધ વેશમાં સજ્જ હતા.

કાલાગ્નિરુદ્રસંકાશાન્ કાલરુદ્રોપમાંસ્તદા પ્રાહ દેવો હરિઃ સાક્ષાત્ પ્રણિપત્ય સ્થિતાન્ પ્રભુઃ

કાળાગ્નિ અને કાળરૂદ્ર જેવાં દેખાતા, ભગવાન હરિએ નમન કરીને, સામે ઊભેલા એ ભૂતગણોને સંબોધ્યા.

દગ્ધ્વા ભિત્ત્વા ચ ભુક્ત્વા ચ ગત્વા દૈત્યપુરત્રયમ્ પુનર્યથાગતં વીરા ગન્તુમર્હથ ભૂતયે

દૈત્યોના ત્રણ પુરોને બળી, છિદી અને ભોગવીને, હે વીરો, જેમ આવ્યા તેમ પાછા જાઓ, જેથી સર્વનું કલ્યાણ થાય.

તતઃ પ્રણમ્ય દેવેશં ભૂતસંઘાઃ પુરત્રયમ્ પ્રવિશ્ય નષ્ટાસ્તે સર્વે શલભા ઇવ પાવકમ્

પછી, દેવોના સ્વામીને નમન કરીને, ભૂતગણોએ ત્રણ પુરોમાં પ્રવેશ કર્યો અને બધા જ જ્યોતમાં પડેલા પતંગિયાં જેવી રીતે નાશ પામ્યા.

તતસ્તુ નષ્ટાસ્તે સર્વે ભૂતા દેવેશ્વરાજ્ઞયા નનૃતુર્ મુમુદુશ્ ચૈવ જગુર્ દૈત્યાઃ સહસ્રશઃ

પછી દેવોના સ્વામીની આજ્ઞાથી બધા જ જીવો નાશ પામ્યા; હજારો દૈત્યોએ આનંદથી નૃત્ય કર્યું, ખુશીથી ગીતો ગાયા અને ઉત્સવ મનાવ્યો.

તુષ્ટુવુર્દેવદેવેશં પરમાત્માનમીશ્વરમ્ તતઃ પરાજિતા દેવા ધ્વસ્તવીર્યાઃ ક્ષણેન તુ

તેઓએ દેવદેવ મહાત્મા ઈશ્વરની સ્તુતિ કરી; ત્યારબાદ દેવતાઓ ક્ષણમાં જ હારી ગયા અને તેમની શક્તિ નષ્ટ થઈ ગઈ.

સેન્દ્રાઃ સંગમ્ય દેવેશમ્ ઉપેન્દ્રં ધિષ્ઠિતા ભયાત્ તાન્દૃષ્ટ્વા ચિન્તયામાસ ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ

ઇન્દ્ર સહિતના દેવતાઓ ભયથી ઉપેન્દ્ર દેવેશ પાસે ગયા; તેમને જોઈને ભગવાન પુરુષોત્તમ મનમાં વિચારો કરવા લાગ્યા.

કિં કૃત્યમિતિ સંતપ્તઃ સંતપ્તાન્સેન્દ્રકાન્ક્ષણમ્ કથં તુ તેષાં દૈત્યાનાં બલં હત્વા પ્રયત્નતઃ

તેઓ દુઃખી થઈને વિચારતા હતા: 'હવે શું કરવું?' અને ઇન્દ્ર સહિત દુઃખી દેવતાઓને જોઈને, એક ક્ષણ વિચાર્યું કે, 'કેવી રીતે પ્રયત્નપૂર્વક દૈત્યોની શક્તિ નાશ કરી શકાય?'

દેવકાર્યં કરિષ્યામિ પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ પાપં વિચારતો નાસ્તિ ધર્મિષ્ઠાનાં ન સંશયઃ

'પરમેશ્વરની કૃપાથી હું દેવકાર્ય પૂર્ણ કરીશ; ધર્મપૂર્વક કરેલા કાર્યમાં કોઈ પાપ નથી—ધર્મીજન માટે આમાં કોઈ શંકા નથી.'

તસ્માદ્દૈત્યા ન વધ્યાસ્તે ભૂતૈશ્ચોપસદોદ્ભવૈઃ પાપં નુદતિ ધર્મેણ ધર્મે સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્

'અત્યારે, એ દૈત્યોને યજ્ઞથી ઉત્પન્ન જીવોથી કે ભૂતો દ્વારા મારવા યોગ્ય નથી; પાપ ધર્મથી દૂર થાય છે અને બધું ધર્મમાં જ સ્થિર છે.'

ધર્માદૈશ્વર્યમિત્યેષા શ્રુતિરેષા સનાતની દૈત્યાશ્ચૈતે હિ ધર્મિષ્ઠાઃ સર્વે ત્રિપુરવાસિનઃ

'આ તો સનાતન શીખ છે કે, ધર્મથી જ ઐશ્વર્ય મળે છે; અને ત્રિપુરામાં વસતા બધા દૈત્યો પણ ધર્મનિષ્ઠ છે.'

તસ્માદવધ્યતાં પ્રાપ્તા નાન્યથા દ્વિજપુઙ્ગવાઃ કૃત્વાપિ સુમહત્પાપં રુદ્રમભ્યર્ચયન્તિ યે

'માટે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણ, તેઓ અવધ્ય બની ગયા છે; મોટા પાપ પણ કરે તો, જે રુદ્રની પૂજા કરે છે, તેઓને બીજું કંઈ થતું નથી.'

મુચ્યન્તે પાતકૈઃ સર્વૈઃ પદ્મપત્રમિવાંભસા પૂજયા ભોગસંપત્તિર્ અવશ્યં જાયતે દ્વિજાઃ

'પૂજાથી તેઓ બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે, જેમ કમળના પાનને પાણી સ્પર્શતું નથી; અને, હે દ્વિજગણ, ભોગ અને સંપત્તિ તેમને નિશ્ચિત મળે છે.'

તસ્માત્તે ભોગિનો દૈત્યા લિઙ્ગાર્ચનપરાયણાઃ તસ્માત્કૃત્વા ધર્મવિઘ્નમ્ અહં દેવાઃ સ્વમાયયા

'માટે એ દૈત્યો, જે લિંગપૂજામાં તત્પર છે, ભોગભોગી છે; તેથી, હે દેવતાઓ, હું મારા યોગથી તેમના ધર્મમાં વિઘ્ન ઊભું કરીશ.'

દૈત્યાનાં દેવકાર્યાર્થં જેષ્યે ઽહં ત્રિપુરં ક્ષણાત્ વિચાર્યૈવં તતસ્તેષાં ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ કર્તું વ્યવસિતશ્ચાભૂદ્ ધર્મવિઘ્નં સુરારિણામ્

'દેવકાર્ય માટે, હું ક્ષણમાં ત્રિપુરા અને દૈત્યોને જીત લઈશ; આવું વિચારીને, ભગવાન પુરુષોત્તમે દેવશત્રુઓના ધર્મમાં વિઘ્ન લાવવાનો નિશ્ચય કર્યો.'

અસૃજચ્ચ મહાતેજાઃ પુરુષં ચાત્મસંભવમ્ માયી માયામયં તેષાં ધર્મવિઘ્નાર્થમચ્યુતઃ

પછી અચ્યુત મહાપ્રભુએ પોતાના અંગમાંથી તેજસ્વી પુરુષનું સર્જન કર્યું, જે માયિક અને માયાથી ભરેલો હતો—દૈત્યોના ધર્મમાં વિઘ્ન લાવવા માટે.

શાસ્ત્રં ચ શાસ્તા સર્વેષામ્ અકરોત્કામરૂપધૃક્ સર્વસંમોહનં માયી દૃષ્ટપ્રત્યયસંયુતમ્

એ માયાવીએ મનગમતો રૂપ ધારણ કરીને, બધા માટે એક એવું ગ્રંથ રચ્યું, જે મોહથી ભરેલું અને બધાને આકર્ષિત કરતું હતું, અને દેખાવમાં સાચા પુરાવા ધરાવતું હતું.

એતત્સ્વાઙ્ગભવાયૈવ પુરુષાયોપદિશ્ય તુ માયી માયામયં શાસ્ત્રં ગ્રન્થષોડશલક્ષકમ્

એ પોતાના અંગમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા પુરુષને એ માયિક શાસ્ત્ર, જે સોળ હજાર શ્લોકોથી બનેલું હતું, સંપૂર્ણ રીતે શીખવાડ્યું.

શ્રૌતસ્માર્તવિરુદ્ધં ચ વર્ણાશ્રમવિવર્જિતમ્ ઇહૈવ સ્વર્ગનરકં પ્રત્યયં નાન્યથા પુનઃ

એ શાસ્ત્ર વેદ અને સ્મૃતિની વિરુદ્ધ હતું, varnashram વિહિન હતું; એમાં કહેવામાં આવ્યું કે સ્વર્ગ અને નરક આ જ જગતમાં છે, બીજે ક્યાંય નથી.

તચ્છાસ્ત્રમુપદિશ્યૈવ પુરુષાયાચ્યુતઃ સ્વયમ્ પુરત્રયવિનાશાય પ્રાહૈનં પુરુષં હરિઃ

એ શાસ્ત્ર શીખવાડી, અચ્યુતે પોતે ત્રિપુરાના વિનાશ માટે એ પુરુષને આદેશ આપ્યો; હરિએ કહ્યું: