લિઙ્ગપુરાણમ્

અત્યન્તનિર્મલે સમ્યક્ સુપ્રલિપ્તે વિચિત્રિતે દર્પણોદરસંકાશે કૃષ્ણાગરુસુધૂપિતે

સર્વથા શુદ્ધ, સારી રીતે લિપેલા, સુંદર રીતે સજાવેલા, દર્પણની અંદર જેવી ચમક ધરાવતા અને કૃષ્ણાગરૂની સુગંધથી સુગંધિત સ્થળે—

નાનાપુષ્પસમાકીર્ણે વિતાનોપરિ શોભિતે ફલપલ્લવમૂલાઢ્યે કુશપુષ્પસમન્વિતે

વિવિધ ફૂલોથી શોભાયમાન, ઉપર છતાવાળી શોભા ધરાવતું, ફળ અને કોમળ પાંદડાંથી સમૃદ્ધ, કુશ અને ફૂલો વડે સજ્જ—

સમાસનસ્થો યોગાઙ્ગાન્ય્ અભ્યસેદ્ધૃષિતઃ સ્વયમ્ પ્રણિપત્ય ગુરું પશ્ચાદ્ ભવં દેવીં વિનાયકમ્

યોગી યોગ્ય રીતે આસન પર બેસી, પ્રથમ ગુરુને વંદન કરે, પછી ભવ, દેવી અને વિનાયકને વંદન કરીને યોગના અંગોનું મનથી અભ્યાસ કરે.

યોગીશ્વરાન્ સશિષ્યાંશ્ ચ યોગં યુઞ્જીત યોગવિત્ આસનં સ્વસ્તિકં બદ્ધ્વા પદ્મમર્ધાસનં તુ વા

યોગ જાણનાર યોગીશ્વરો અને તેમના શિષ્યોની હાજરીમાં, સ્વસ્તિક, બંધ, પદ્મ અથવા અર્ધપદ્મ આસન ધારણ કરીને યોગમાં તલીન થાય.

સમજાનુસ્ તથા ધીમાન્ એકજાનુરથાપિવા સમં દૃઢાસનો ભૂત્વા સંહૃત્ય ચરણાવુભૌ

બંને ઘૂંટણ સરખા રાખીને, અથવા એક ઘૂંટણ પણ રાખી, દૃઢ અને સ્થિર આસન ધારણ કરીને, બંને પગને જોડીને—

સંવૃતાસ્યોપબદ્ધાક્ષ ઉરો વિષ્ટભ્ય ચાગ્રતઃ પાર્ષ્ણિભ્યાં વૃષણૌ રક્ષંસ્ તથા પ્રજનનં પુનઃ

મોઢું બંધ રાખીને, આંખો નિયંત્રિત કરીને, છાતી સીધી રાખી, એડી વડે વૃષણને અને પુરૂષેન્દ્રિયને સુરક્ષિત રાખી—

કિંચિદુન્નામિતશિર દન્તૈર્દન્તાન્ન સંસ્પૃશેત્ સમ્પ્રેક્ષ્ય નાસિકાગ્રં સ્વં દિશશ્ચાનવલોકયન્

માથું થોડું ઊંચું રાખીને, દાંતને દાંત સાથે ન લગાડીને, પોતાની નાકના ટોચ પર દ્રષ્ટિ રાખીને, ચારે બાજુ નજર ન ફેરવી—

તમઃ પ્રચ્છાદ્ય રજસા રજઃ સત્ત્વેન છાદયેત્ તતઃ સત્ત્વસ્થિતો ભૂત્વા શિવધ્યાનં સમભ્યસેત્

અંધકારને રજોગુણથી ઢાંકી, રજોગુણને સત્વગુણથી ઢાંકી, પછી સત્વગુણમાં સ્થિર રહીને શિવનું ધ્યાન કરવું.

ઓંકારવાચ્યં પરમં શુદ્ધં દીપશિખાકૃતિમ્ ધ્યાયેદ્વૈ પુણ્ડરીકસ્ય કર્ણિકાયાં સમાહિતઃ

'ઑમ'થી વ્યક્ત થતી સર્વોચ્ચ શુદ્ધ દીપશિખા જેવી આકારવાળી મૂર્તિને, કમળના કર્ણિકામાં એકાગ્રતાથી ધ્યાનમાં ધારો.

નાભેરધસ્તાદ્વા વિદ્વાન્ ધ્યાત્વા કમલમુત્તમમ્ ત્ર્યઙ્ગુલે ચાષ્ટકોણં વા પઞ્ચકોણમથાપિ વા

અથવા, જ્ઞાની પુરુષ નાભિથી નીચે શ્રેષ્ઠ કમળનું, ત્રણ આંગળ જેટલું, આઠ કે પાંચ પાંખડીઓ ધરાવતું ધ્યાન કરે—

ત્રિકોણં ચ તથાગ્નેયં સૌમ્યં સૌરં સ્વશક્તિભિઃ સૌરં સૌમ્ય તથાગ્નેયમ્ અથ વાનુક્રમેણ તુ

અને અગ્નિપ્રદેશનું ત્રિકોણ, ચંદ્રમય, સૂર્યમય, તેમની પોતાની શક્તિઓ સાથે; સૂર્ય, ચંદ્ર અને અગ્નિનું ક્રમશઃ ધ્યાન કરે—

આગ્નેયં ચ તતઃ સૌરં સૌમ્યમેવં વિધાનતઃ અગ્નેરધઃ પ્રકલ્પ્યૈવં ધર્માદીનાં ચતુષ્ટયમ્

પહેલા અગ્નિમય, પછી સૂર્યમય, પછી ચંદ્રમય આ રીતે, અગ્નિપ્રદેશની નીચે ગોઠવીને, ધર્માદિ ચાર વિભાગોનું પણ ધ્યાન કરે—

ગુણત્રયં ક્રમેણૈવ મણ્ડલોપરિ ભાવયેત્ સત્ત્વસ્થં ચિન્તયેદ્રુદ્રં સ્વશક્ત્યા પરિમણ્ડિતમ્

મંડળ ઉપર ક્રમશઃ ત્રણ ગુણોનું ધ્યાન કરીને, સત્વગુણમાં સ્થિર રહી, પોતાની શક્તિથી ઘેરાયેલા રુદ્રનું ધ્યાન કરે.

નાભૌ વાથ ગલે વાપિ ભ્રૂમધ્યે વા યથાવિધિ લલાટફલિકાયાં વા મૂર્ધ્નિ ધ્યાનં સમાચરેત્

ધ્યાન યોગ્ય રીતે નાભિમાં, ગળામાં, ભ્રૂમધ્યમાં, કપાળના મધ્યમાં કે મસ્તક પર કરવું જોઈએ.

દ્વિદલે ષોડશારે વા દ્વાદશારે ક્રમેણ તુ દશારે વા ષડસ્રે વા ચતુરસ્રે સ્મરેચ્છિવમ્

શિવજીનું સ્મરણ બે પાંખડાવાળાં, સોળ કિરણવાળાં, બાર કિરણવાળાં, દસ કિરણવાળાં, છકોણાં કે ચતુરસ્ર કમળમાં કરવું જોઈએ.

કનકાભે તથાગારસંનિભે સુસિતે ઽપિ વા દ્વાદશાદિત્યસંકાશે ચન્દ્રબિમ્બસમે ઽપિ વા

કમળ સોનાની જેમ તેજસ્વી હોય, મહેલ જેવું ભાસે, શુદ્ધ સફેદ હોય, બાર સૂર્ય જેટલું તેજ ધરાવતું હોય કે ચાંદની જેમ શાંત હોય—

વિદ્યુત્કોટિનિભે સ્થાને ચિન્તયેત્પરમેશ્વરમ્ અગ્નિવર્ણે ઽથવા વિદ્યુદ્ વલયાભે સમાહિતઃ

કે વીજળીના ઝલક જેવું સ્થાન હોય, ત્યાં પરમેશ્વરનું ધ્યાન કરવું; અથવા અગ્નિ જેવા રંગમાં કે વીજળીના વર્તુળમાં એકાગ્રતાથી ધ્યાન કરવું.

વજ્રકોટિપ્રભે સ્થાને પદ્મરાગનિભે ઽપિ વા નીલલોહિતબિમ્બે વા યોગી ધ્યાનં સમભ્યસેત્

વજ્રની ટોચ જેવું તેજ ધરાવતું, પદ્મરાગ જેવું લાલ, કે નીલાં-લાલ વર્તુળમાં યોગીએ ધ્યાન કરવું જોઈએ.

મહેશ્વરં હૃદિ ધ્યાયેન્ નાભિપદ્મે સદાશિવમ્ ચન્દ્રચૂડં લલાટે તુ ભ્રૂમધ્યે શંકરં સ્વયમ્

હૃદયમાં મહેશ્વરનું, નાભિના કમળમાં સદાશિવનું, કપાળ પર ચંદ્રશિખરવાળાનું અને ભ્રૂમધ્યમાં શંકરનું ધ્યાન કરવું.

દિવ્યે ચ શાશ્વતસ્થાને શિવધ્યાનં સમભ્યસેત્ નિર્મલં નિષ્કલં બ્રહ્મ સુશાન્તં જ્ઞાનરૂપિણમ્

દિવ્ય અને શાશ્વત સ્થાને, શુદ્ધ, નિષ્કલ, શાંત અને જ્ઞાનરૂપ એવા શિવનું ધ્યાન કરવું.

અલક્ષણમનિર્દેશ્યમ્ અણોરલ્પતરં શુભમ્ નિરાલમ્બમ્ અતર્ક્યં ચ વિનાશોત્પત્તિવર્જિતમ્

જે લક્ષણરહિત, વર્ણનથી પર, અત્યંત સૂક્ષ્મ, શુભ, આધારરહિત, કલ્પનાથી પર અને જન્મ-વિનાશથી રહિત છે.

કૈવલ્યં ચૈવ નિર્વાણં નિઃશ્રેયસમ્ અનુત્તમમ્ અમૃતં ચાક્ષરં બ્રહ્મ હ્ય્ અપુનર્ભવમ્ અદ્ભુતમ્

તે મુક્તિ, નિર્વાણ, સર્વોત્તમ કલ્યાણ, અમર, અક્ષય બ્રહ્મ અને પુનર્જન્મથી પર, અદ્ભુત છે.

મહાનન્દં પરાનન્દં યોગાનન્દમનામયમ્ હેયોપાદેયરહિતં સૂક્ષ્માત્સૂક્ષ્મતરં શિવમ્

તે મહાન આનંદ, પરમ આનંદ, યોગનો આનંદ, દુઃખરહિત, ગ્રહણ-ત્યાગથી પર અને અત્યંત સૂક્ષ્મ એવા શિવ છે.

સ્વયંવેદ્યમવેદ્યં તચ્ છિવં જ્ઞાનમયં પરમ્ અતીન્દ્રિયમ્ અનાભાસં પરં તત્ત્વં પરાત્પરમ્

એ શિવ, જ્ઞાનમય, પોતે જ અનુભવાય છે, અજ્ઞેય છે, પરમ છે, ઇન્દ્રિયોથી પર છે, પ્રકાશરહિત છે અને સર્વોચ્ચ તત્વ છે.

સર્વોપાધિવિનિર્મુક્તં ધ્યાનગમ્યં વિચારતઃ અદ્વયં તમસશ્ચૈવ પરસ્તાત્સંસ્થિતં પરમ્

જે સર્વ ઉપાધિથી મુક્ત, ધ્યાન અને વિચારથી પ્રાપ્ત થાય છે, અદ્વિતીય છે અને અંધકારથી પર સ્થિત છે—એ પરમ છે.

મનસ્યેવં મહાદેવં હૃત્પદ્મે વાપિ ચિન્તયેત્ નાભૌ સદાશિવં ચાપિ સર્વદેવાત્મકં વિભુમ્

આ રીતે મનમાં કે હૃદયકમળમાં મહાદેવનું, નાભિમાં સદાશિવનું અને સર્વ દેવોના સ્વરૂપ એવા સર્વવ્યાપક ભગવાનનું ધ્યાન કરવું.

દેહમધ્યે શિવં દેવં શુદ્ધજ્ઞાનમયં વિભુમ્ કન્યસેનૈવ માર્ગેણ ચોદ્ઘાતેનાપિ શંકરમ્

શરીરનાં મધ્યમાં, શુદ્ધ જ્ઞાનરૂપ અને સર્વવ્યાપક એવા શિવનું ધ્યાન, કન્યાસા માર્ગે કે ઉર્ધ્વગતિ દ્વારા શંકર પર કરવું.

ક્રમશઃ કન્યસેનૈવ મધ્યમેનાપિ સુવ્રતઃ ઉત્તમેનાપિ વૈ વિદ્વાન્ કુમ્ભકેન સમભ્યસેત્

ક્રમશઃ કન્યાસા માર્ગે, મધ્યમ માર્ગે કે શ્રેષ્ઠ રીતથી, વિદ્વાન પુરુષે કુંભક સાથે અભ્યાસ કરવો.

દ્વાત્રિંશદ્ રેચયેદ્ધીમાન્ હૃદિ નાભૌ સમાહિતઃ રેચકં પૂરકં ત્યક્ત્વા કુમ્ભકં ચ દ્વિજોત્તમાઃ

હૃદય કે નાભિમાં એકાગ્ર રહી, બુદ્ધિમાન પુરુષે બત્રીસ વખત શ્વાસ છોડવો, શ્વાસ લેવું-છોડવું છોડીને કુંભકનો અભ્યાસ કરવો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.