લિઙ્ગપુરાણમ્

રુદ્રઃ પશુપતિશ્ચાસીત્ પુરા દગ્ધં પુરત્રયમ્ દેવાશ્ ચ પશવઃ સર્વે બભૂવુસ્તસ્ય તેજસા

રુદ્ર, જે પશુપતિ પણ છે, તેણે એક સમયે ત્રિપુરા દહન કરી હતી; તેના તેજથી બધા દેવતાઓ અને જીવજંતુઓ પશુ સમાન થયા હતા.

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ આદિસર્ગક્રમં શુભમ્ સ યાતિ બ્રહ્મણો લોકં શ્રાવયેદ્વા દ્વિજોત્તમાન્

જે કોઈ આ પ્રાચીન સર્જનનું શુભ વર્ણન વાંચે, સાંભળે અથવા શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને સંભળાવે, તે બ્રહ્માના લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

સમાસાદ્ વિસ્તરાચ્ચૈવ સર્ગઃ પ્રોક્તસ્ત્વયા શુભઃ કથં પશુપતિશ્ચાસીત્ પુરં દગ્ધું મહેશ્વરઃ

તમે સંક્ષિપ્ત અને વિસ્તૃત રીતે શુભ સર્જનનું વર્ણન કર્યું; પણ મહેશ્વરે, પશુપતિએ, ત્રિપુરા કેવી રીતે દહન કરી?

કથં ચ પશવશ્ચાસન્ દેવાઃ સબ્રહ્મકાઃ પ્રભોઃ મયસ્ય તપસા પૂર્વં સુદુર્ગં નિર્મિતં પુરમ્

અને દેવતાઓ સહિત બ્રહ્મા, ભગવાનના પશુ કેવી રીતે બન્યા? માયાના તપથી એ અતિ દુર્ગમ પુર પહેલા બનાવાયું હતું.

હૈમં ચ રાજતં દિવ્યમ્ અયસ્મયમ્ અનુત્તમમ્ સુદુર્ગં દેવદેવેન દગ્ધમિત્યેવ નઃ શ્રુતમ્

સુવર્ણ, ચાંદી અને દિવ્ય લોહથી બનેલું એ અતિશય દુર્ગમ અને શ્રેષ્ઠ ત્રિપુરા દેવોના દેવ દ્વારા દહન થયું—આવું અમે સાંભળ્યું છે.

કથં દદાહ ભગવાન્ ભગનેત્રનિપાતનઃ એકેનેષુનિપાતેન દિવ્યેનાપિ તદા કથમ્

ભગવાન, ભગાનાં નેત્રના વિનાશક, એ એક જ દિવ્ય બાણથી એ બધું કેવી રીતે ભસ્મ કરી દીધું?

વિષ્ણુનોત્પાદિતૈર્ભૂતૈર્ ન દગ્ધં તત્પુરત્રયમ્ પુરસ્ય સંભવઃ સર્વો વરલાભઃ પુરા શ્રુતઃ

એ ત્રિપુરા, વિષ્ણુ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલા ભૂતોથી દહન થયેલી નહોતી; એ પુરનો સમગ્ર ઉદ્ભવ અને વરદાનની વાત પહેલાં સાંભળવામાં આવી છે.

ઇદાનીં દહનં સર્વં વક્તુમર્હસિ સુવ્રત તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા સૂતઃ પૌરાણિકોત્તમઃ

હવે, સુવ્રત, એ ત્રિપુરા દહનની આખી કથા તું કહે; તેમનું વચન સાંભળી, શ્રેષ્ઠ સૂતાએ—

યથા શ્રુતં તથા પ્રાહ વ્યાસાદ્ વિશ્વાર્થસૂચકાત્ ત્રૈલોક્યસ્યાસ્ય શાપાદ્ધિ મનોવાક્કાયસંભવાત્

જેમ વ્યાસજી પાસેથી સાંભળ્યું, એમ જ કહ્યું; કારણ કે, આ ત્રિલોકી પર શાપથી મન, વાણી અને શરીરથી એ સર્જન થયું હતું.

નિહતે તારકે દૈત્યે તારપુત્રે સબાન્ધવે સ્કન્દેન વા પ્રયત્નેન તસ્ય પુત્રા મહાબલાઃ

તારક નામના દૈત્યને, તેના સંબંધીઓ સાથે, સ્કંદે મહાન પ્રયત્નથી સંહાર કર્યો ત્યારે, તેના બળવાન પુત્રોએ,

વિદ્યુન્માલી તારકાક્ષઃ કમલાક્ષશ્ ચ વીર્યવાન્ તપસ્તેપુર્મહાત્માનો મહાબલપરાક્રમાઃ

વિદ્યુન્માલી, તારકાક્ષ અને પરાક્રમી કમલાક્ષ—આ મહાન આત્માઓએ, જેઓ અત્યંત બળવાન અને શૂરવીર હતા, કઠોર તપસ્યા શરૂ કરી.

તપ ઉગ્રં સમાસ્થાય નિયમે પરમે સ્થિતાઃ તપસા કર્શયામાસુર્ દેહાન્ સ્વાન્દાનવોત્તમાઃ

તેઓ દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ હતા, તેમણે ઉગ્ર તપસ્યા કરી અને કડક નિયમોનું પાલન કરતાં પોતાના શરીરને તપથી પીડાવ્યું.

તેષાં પિતામહઃ પ્રીતો વરદઃ પ્રદદૌ વરમ્ અવધ્યત્વં ચ સર્વેષાં સર્વભૂતેષુ સર્વદા

તેઓની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈ, પિતામહે તેમને આશીર્વાદ આપ્યો કે, સર્વે જીવોમાંથી કોઈ પણ કદી તેમને મારી શકશે નહીં.

સહિતા વરયામાસુઃ સર્વલોકપિતામહમ્ તાન્ અબ્રવીત્ તદા દેવો લોકાનાં પ્રભુર્ અવ્યયઃ

બધા મળીને તેમણે સર્વલોકના પિતામહ પાસે વર માંગ્યું; ત્યારે સર્વજગતના અવિનાશી ભગવાને તેમને કહ્યું.

નાસ્તિ સર્વામરત્વં વૈ નિવર્તધ્વમ્ અતો ઽસુરાઃ અન્યં વરં વૃણીધ્વં વૈ યાદૃશં સમ્પ્રરોચતે

"બધાને અમરત્વ મળવું શક્ય નથી—હવે પાછા ફરો, દૈત્યો. જેવું તમારે મનગમતું હોય એવું બીજું વર માંગો."

તતસ્તે સહિતા દૈત્યાઃ સમ્પ્રધાર્ય પરસ્પરમ્ બ્રહ્માણમબ્રુવન્દૈત્યાઃ પ્રણિપત્ય જગદ્ગુરુમ્

પછી એ દૈત્યો સૌએ મળીને પરસ્પર વિચાર કર્યો અને જગતગુરુ બ્રહ્માને વંદન કરીને તેમની સામે પોતાની વાત રજૂ કરી.

વયં પુરાણિ ત્રીણ્યેવ સમાસ્થાય મહીમિમામ્ વિચરિષ્યામ લોકેશ ત્વત્પ્રસાદાજ્જગદ્ગુરો

"હે લોકનાથ, તમારી કૃપાથી, અમે ત્રણ જુદી જુદી પ્રાચીન નગરીઓમાં રહીને પૃથ્વી પર વસશું."

તથા વર્ષસહસ્રેષુ સમેષ્યામઃ પરસ્પરમ્ એકીભાવં ગમિષ્યન્તિ પુરાણ્યેતાનિ ચાનઘ

"એ રીતે, હજાર વર્ષ પછી અમે સૌ એકઠા થઈશું અને એ ત્રણેય નગરીઓ, હે નિર્દોષ, એકમાં મળી જશે."

સમાગતાનિ ચૈતાનિ યો હન્યાદ્ભગવંસ્તદા એકેનૈવેષુણા દેવઃ સ નો મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ

"હે ભગવાન, જે કોઈ એ ત્રણેય જોડાયેલી નગરીઓને એક જ તીરમાં નાશ કરશે—એ જ અમારો અંત થાય."

એવમસ્ત્વિતિ તાન્દેવઃ પ્રત્યુક્ત્વા પ્રાવિશદ્દિવમ્ તતો મયઃ સ્વતપસા ચક્રે વીરઃ પુરાણ્યથ

ભગવાને કહ્યું, "તેમ જ થાઓ," અને એમ કહી સ્વર્ગમાં ચાલ્યા ગયા. પછી માયાએ પોતાની તપસ્યાથી એ પ્રાચીન નગરીઓ બનાવવી શરૂ કરી.

કાઞ્ચનં દિવિ તત્રાસીદ્ અન્તરિક્ષે ચ રાજતમ્ આયસં ચાભવદ્ ભૂમૌ પુરં તેષાં મહાત્મનામ્

એ મહાન આત્માઓ માટે, એક નગરી સોનાની આકાશમાં, એક ચાંદીની આકાશમંડળમાં અને એક લોખંડની પૃથ્વી પર હતી.

એકૈકં યોજનશતં વિસ્તારાયામતઃ સમમ્ કાઞ્ચનં તારકાક્ષસ્ય કમલાક્ષસ્ય રાજતમ્

દરેક નગરીની લંબાઈ અને પહોળાઈ સો યોજન જેટલી હતી; સોનાની નગરી તારકાક્ષની અને ચાંદીની કમલાક્ષની હતી.

વિદ્યુન્માલેશ્ચાયસં વૈ ત્રિવિધં દુર્ગમુત્તમમ્ મયશ્ ચ બલવાંસ્તત્ર દૈત્યદાનવપૂજિતઃ

લોખંડની નગરી વિદ્યુન્માલીની હતી; આમ ત્રણેય શ્રેષ્ઠ દુર્ગો તૈયાર થયા. ત્યાં માયા, જે બળવાન હતો અને દૈત્ય-દાનવો દ્વારા પૂજિત હતો, રહેતો હતો.

હૈરણ્યે રાજતે ચૈવ કૃષ્ણાયસમયે તથા આલયં ચાત્મનઃ કૃત્વા તત્રાસ્તે બલવાંસ્તદા

સોનાની, ચાંદીની અને કાળી લોખંડની એ નગરીઓમાં માયાએ પોતાના માટે મહેલ બનાવીને, પોતાની શક્તિથી ત્યાં વસતો હતો.

એવં બભૂવુર્દૈત્યાનામ્ અતિદુર્ગાણિ સુવ્રતાઃ પુરાણિ ત્રીણિ વિપ્રેન્દ્રાસ્ ત્રૈલોક્યમિવ ચાપરમ્

આ રીતે દૈત્યોની ત્રણ પ્રાચીન અને અતિ દુર્ગમ નગરીઓ બની, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, જે ત્રિલોક જેવી જ બીજી દુનિયા જેવી લાગતી હતી.

પુરત્રયે તદા જાતે સર્વે દૈત્યા જગત્ત્રયે પુરત્રયં પ્રવિશ્યૈવ બભૂવુસ્તે બલાધિકાઃ

જ્યારે એ ત્રણેય નગરીઓ બની, ત્યારે બધા દૈત્યો તેમાં પ્રવેશી ગયા અને ત્રણે લોકમાં અત્યંત બળવાન બની ગયા.

કલ્પદ્રુમસમાકીર્ણં ગજવાજિસમાકુલમ્ નાનાપ્રસાદસંકીર્ણં મણિજાલૈઃ સમાવૃતમ્

એ નગરીઓ ઇચ્છિત ફળ આપતા વૃક્ષોથી ભરપૂર, હાથી-ઘોડાથી ભરેલી, અનેક સુંદર મહેલો અને મણિ-માણકાના જાળથી શોભાયમાન હતી.

સૂર્યમણ્ડલસંકાશૈર્ વિમાનૈર્વિશ્વતોમુખૈઃ પદ્મરાગમયૈઃ શુભ્રૈઃ શોભિતં ચન્દ્રસંનિભૈઃ

સૂર્યમંડળ જેવી તેજસ્વી અને ચારે બાજુ મુખાવાળા, શુદ્ધ પદ્મરાગના અને ચાંદની જેવી ઝગમગતી દિવ્ય મહેલો વડે તે જગમગતું હતું.

પ્રાસાદૈર્ગોપુરૈર્દિવ્યૈઃ કૈલાસશિખરોપમૈઃ શોભિતં ત્રિપુરં તેષાં પૃથક્પૃથગનુત્તમૈઃ

દિવ્ય મહેલો અને ગોપુરો, કૈલાસ પર્વતની ચોટી જેવી ઊંચી, અને દરેક વિશિષ્ટ અને શ્રેષ્ઠ મહત્તમ ઇમારતો વડે ત્રિપુરા સુંદર બની હતી.