લિઙ્ગપુરાણમ્

વિશિષ્ટાન્ હરિકેશાંશ્ ચ દૃષ્ટિઘ્નાંશ્ ચ કપાલિનઃ મહારૂપાન્વિરૂપાંશ્ ચ વિશ્વરૂપાન્ સ્વરૂપિણઃ

તેઓમાં કેટલાક સુવર્ણવાળાવાળા, તીવ્ર નજરવાળા, ખોપરી ધારણ કરનારા, વિશાળ અને અનોખા રૂપવાળા, સર્વરૂપ ધારણ કરનારા અને સ્વરૂપે સ્થિર હતા.

રથિનશ્ચર્મિણશ્ચૈવ વર્મિણશ્ ચ વરૂથિનઃ સહસ્રશતબાહૂંશ્ ચ દિવ્યાન્ ભૌમાન્તરિક્ષગાન્

કેટલાક રથ પર સવાર, ચામડાં પહેરનાર, કવચધારી, ઢાલવાળા, સૈનિકો, અને હજારો હાથવાળા, દૈવી શક્તિઓ ધરાવનાર, જમીન અને આકાશમાં વસતા હતા.

સ્થૂલશીર્ષાન્ અષ્ટદંષ્ટ્રાન્ દ્વિજિહ્વાંસ્ તાંસ્ ત્રિલોચનાન્ અન્નાદાન્ પિશિતાશાંશ્ ચ આજ્યપાન્સોમપાનપિ

કેટલાક મોટાં માથાવાળા, આઠ દાંતવાળા, બે જીભવાળા, ત્રણ આંખવાળા, અન્ન અને માંસ ખાવાવાળા, ઘી અને સોમ પીવાવાળા હતા.

મીઢુષો ઽતિકપાલાંશ્ ચ શિતિકણ્ઠોર્ધ્વરેતસઃ હવ્યાદાઞ્છ્રુતધર્માંશ્ ચ ધર્મિણો હ્યથ બર્હિણઃ

કેટલાક ભયાનક રક્ષક, શ્યામ કંટવાળા, ઉપર દિશામાં શક્તિ ધરાવનાર, હવનના ભોજન કરનારા, શાસ્ત્રજ્ઞ, ધર્મનિષ્ઠ અને દર્ભથી શોભતા હતા.

આસીનાન્ધાવતશ્ચૈવ પઞ્ચભૂતાન્સહસ્રશઃ અધ્યાપિનો ઽધ્યાયિનશ્ ચ જપતો યુઞ્જતસ્ તથા

કેટલાક બેઠેલા, કેટલાક દોડતા, પાંચ તત્વોથી બનેલા હજારો, શિક્ષક, પાઠક, જપ કરનારા અને યોગમાં તલીન હતા.

ધૂમવન્તો જ્વલન્તશ્ ચ નદીમન્તો ઽતિદીપ્તિનઃ વૃદ્ધાન્બુદ્ધિમતશ્ચૈવ બ્રહ્મિષ્ઠાઞ્શુભદર્શનાન્

કેટલાક ધૂમ્રવર્ણના, કેટલાક પ્રજ્વલિત, ગર્જન કરનારા, અત્યંત તેજસ્વી, વૃદ્ધ અને બુદ્ધિશાળી, બ્રહ્મનિષ્ઠ અને શુભદર્શનવાળા હતા.

નીલગ્રીવાન્ સહસ્રાક્ષાન્ સર્વાંશ્ચાથ ક્ષમાકરાન્ અદૃશ્યાન્સર્વભૂતાનાં મહાયોગાન્મહૌજસઃ

કેટલાક નીલકંઠ, હજારો આંખવાળા, સહનશીલ, સર્વ જીવોને અદૃશ્ય, મહાયોગી અને મહાશક્તિશાળી હતા.

ભ્રમન્તો ઽભિદ્રવન્તશ્ ચ પ્લવન્તશ્ ચ સહસ્રશઃ અયાતયામાન્ અસૃજદ્ રુદ્રાનેતાન્ સુરોત્તમાન્

કેટલાક ભટકતા, કેટલાક દોડતા, કેટલાક ઉછળતા, હજારોની સંખ્યામાં, તે રુદ્રો ઉત્પન્ન થયા, જે શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ છે અને કદી થાકતા નથી.

બ્રહ્મા દૃષ્ટ્વાબ્રવીદેનં માસ્રાક્ષીરીદૃશીઃ પ્રજાઃ સ્રષ્ટવ્યા નાત્મનસ્તુલ્યાઃ પ્રજા દેવ નમો ઽસ્તુ તે

બ્રહ્માએ તેમને જોઈને કહ્યું: 'હે દેવ, આવી ભયાનક આંખવાળી પ્રજાઓ ન સર્જો; તમારા જેવાં સમાન પ્રજાઓ ન બનાવો. તમને વંદન છે.'

અન્યાઃ સૃજ ત્વં ભદ્રં તે પ્રજા વૈ મૃત્યુસંયુતાઃ નારપ્સ્યન્તે હિ કર્માણિ પ્રજાવગતમૃત્યવઃ

'તમે બીજી પ્રજાઓ સર્જો, શુભ રહે; આ પ્રજાઓ મૃત્યુથી બંધાયેલ છે અને પોતાના કર્તવ્ય પાળવા સમર્થ નથી, કારણ કે એમના અંદર મૃત્યુ રહેલું છે.'

એવમુક્તો ઽબ્રવીદેનં નાહં મૃત્યુજરાન્વિતાઃ પ્રજાઃ સ્રક્ષ્યામિ ભદ્રં તે સ્થિતો ઽહં ત્વં સૃજ પ્રજાઃ

એવું સાંભળી તેણે કહ્યું: 'હું મૃત્યુ અને વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડિત પ્રજાઓ સર્જીશ નહીં. શુભ રહે; હું સ્થિર છું, હવે તમે પ્રજાઓ સર્જો.'

એતે યે વૈ મયા સૃષ્ટા વિરૂપા નીલલોહિતાઃ સહસ્રાણાં સહસ્રં તુ આત્મનો નિઃસૃતાઃ પ્રજાઃ

જે અજગજ, નીલ અને લાલ રંગવાળી પ્રજાઓ મેં સર્જી છે, તે હજારોમાં હજારો છે અને મારા જ અંગમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી છે.

એતે દેવા ભવિષ્યન્તિ રુદ્રા નામ મહાબલાઃ પૃથિવ્યામન્તરિક્ષે ચ દિક્ષુ ચૈવ પરિશ્રિતાઃ

આ દેવતાઓ રુદ્ર તરીકે ઓળખાશે, મહાબળવાન, અને પૃથ્વી, આકાશ અને દિશાઓમાં વ્યાપેલા રહેશે.

શતરુદ્રાઃ સમાત્માનો ભવિષ્યન્તીતિ યાજ્ઞિકાઃ યજ્ઞભાજો ભવિષ્યન્તિ સર્વદેવગણૈઃ સહ

યજ્ઞ કરનારાઓ, જે શતરુદ્રના તત્ત્વમાં એકરૂપ થયા છે, તેઓ સર્વ દેવતાઓ સાથે મળીને યજ્ઞમાં ભાગ લેશે.

મન્વન્તરેષુ યે દેવા ભવિષ્યન્તીહ ભેદતઃ સાર્ધં તૈર્ ઈજ્યમાનાસ્ તે સ્થાસ્યન્તીહ આ યુગક્ષયાત્

પ્રત્યેક મનુના સમયમાં જે દેવતાઓ જન્મશે, તેઓ પણ એમના સાથે પૂજાયમાન થઈ અહીં યૂગના અંત સુધી રહેશે.

એવમુક્તસ્તદા બ્રહ્મા મહાદેવેન ધીમતા પ્રત્યુવાચ નમસ્કૃત્ય હૃષ્યમાણઃ પ્રજાપતિઃ

એ સમયે મહાદેવજીની વાત સાંભળીને, પ્રજાપતિ બ્રહ્માજીએ વંદન કરીને આનંદપૂર્વક જવાબ આપ્યો.

એવં ભવતુ ભદ્રં તે યથા તે વ્યાહૃતં વિભો બ્રહ્મણા સમનુજ્ઞાતે તથા સર્વમભૂત્કિલ

જેમ તમે કહ્યું તેમ જ થાઓ, તને શુભ થાય. બ્રહ્માજીની મંજૂરીથી બધું એ રીતે જ થયું.

તતઃ પ્રભૃતિ દેવેશો ન ચાસૂયત વૈ પ્રજાઃ ઊર્ધ્વરેતાઃ સ્થિતઃ સ્થાણુર્ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

ત્યાંથી પછી દેવોના સ્વામીયે પ્રજાઓનું સર્જન કર્યું નહીં; તેઓ ઉર્ધ્વરેતાસ બની સ્થિર રહ્યા, જ્યાં સુધી સર્વ જીવોની પ્રલય ન થાય.

યસ્માદુક્તઃ સ્થિતો ઽસ્મીતિ તસ્માત્સ્થાણુરિતિ સ્મૃતઃ એષ દેવો મહાદેવઃ પુરુષો ઽર્કસમદ્યુતિઃ

જેમણે કહ્યું, 'હું સ્થિર છું', તેથી તેમને 'સ્થાણુ' કહેવામાં આવે છે. આ દેવ મહાદેવ, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી પુરુષ છે.

અર્ધનારીનરવપુસ્ તેજસા જ્વલનોપમઃ સ્વેચ્છયાસૌ દ્વિધાભૂતઃ પૃથક્ સ્ત્રી પુરુષઃ પૃથક્

તેઓ અર્ધનારી-નર સ્વરૂપે, અગ્નિ સમાન તેજથી યુક્ત, પોતાની ઇચ્છાથી બે ભાગે વિભાજિત થયા — એક સ્ત્રી અને એક પુરુષ.

સ એવૈકાદશાર્ધેન સ્થિતો ઽસૌ પરમેશ્વરઃ તત્ર યા સા મહાભાગા શઙ્કરસ્યાર્ધકાયિની

એ પરમેશ્વર એક ભાગથી અગિયાર બનીને સ્થિર રહ્યા; અને ત્યાં જે મહાભાગ્યવતી, શંકરજીની અર્ધદેહવાળી છે—

પ્રાગુક્તા તુ મહાદેવી સ્ત્રી સૈવેહ સતી હ્યભૂત્ હિતાય જગતાં દેવી દક્ષેણારાધિતા પુરા

જે મહાદેવી અગાઉ ઉલ્લેખિત હતી, એ જ સ્ત્રી અહીં સતી બની; જગતના કલ્યાણ માટે એ દેવીને દક્ષએ પૂર્વે પૂજેલી હતી.

કાર્યાર્થં દક્ષિણં તસ્યાઃ શુક્લં વામં તથાસિતમ્ આત્માનં વિભજસ્વેતિ પ્રોક્તા દેવેન શંભુના

કોઈ વિશેષ કાર્ય માટે શંભુએ તેને કહ્યું: 'તું તારો દહેલો ભાગ સફેદ અને ડાબો ભાગ કાળો કરી વિભાજિત થા.'

સા તથોક્તા દ્વિધાભૂતા શુક્લા કૃષ્ણા ચ વૈ દ્વિજાઃ તસ્યા નામાનિ વક્ષ્યામિ શૃણ્વન્તુ ચ સમાહિતાઃ

એ રીતે કહ્યા પછી, એ દેવી બે ભાગે વિભાજિત થઈ — એક સફેદ અને એક કાળી. હવે હું એના નામો કહું છું, તમે ધ્યાનથી સાંભળો.

સ્વાહા સ્વધા મહાવિદ્યા મેધા લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી સતી દાક્ષાયણી વિદ્યા ઇચ્છાશક્તિઃ ક્રિયાત્મિકા

સ્વાહા, સ્વધા, મહાવિદ્યા, મેધા, લક્ષ્મી, સરસ્વતી, સતી, દાક્ષાયણી, વિદ્યા, ઇચ્છાશક્તિ, ક્રિયાત્મિકા—

અપર્ણા ચૈકપર્ણા ચ તથા ચૈવૈકપાટલા ઉમા હૈમવતી ચૈવ કલ્યાણી ચૈકમાતૃકા

અપર્ણા, એકપર્ણા, એકપાટલા, ઉમા, હૈમવતી, કલ્યાણી અને એકમાતૃકા—

ખ્યાતિઃ પ્રજ્ઞા મહાભાગા લોકે ગૌરીતિ વિશ્રુતા ગણાંબિકા મહાદેવી નન્દિની જાતવેદસી

ખ્યાતિ, પ્રજ્ઞા, મહાભાગ્યવતી, જગતમાં ગૌરી તરીકે પ્રસિદ્ધ, ગણાંબિકા, મહાદેવી, નંદિની, જાતવેદસી—

એકરૂપમથૈતસ્યાઃ પૃથગ્દેહવિભાવનાત્ સાવિત્રી વરદા પુણ્યા પાવની લોકવિશ્રુતા

એના સ્વરૂપના વિભાજનથી, સાવિત્રી, વરદાયિની, પવિત્ર અને લોકપ્રસિદ્ધ પાવન નામ પણ છે.

આજ્ઞા આવેશની કૃષ્ણા તામસી સાત્ત્વિકી શિવા પ્રકૃતિર્વિકૃતા રૌદ્રી દુર્ગા ભદ્રા પ્રમાથિની

આજ્ઞા, આવેશનિ, કૃષ્ણા, તામસી, સાત્ત્વિકી, શિવા, પ્રકૃતિ, વિકૃતિ, રૌદ્રી, દુર્ગા, ભદ્રા, પ્રમાથિની—