લિઙ્ગપુરાણમ્

ન ચૈકં ન પૃથગ્ભાવમ્ અધિકં ન તતો વિદુઃ એતદેવં ચ નૈકં ચ નામભેદેન નાપ્યુભે

પણ કોઈ તેને એકમાત્ર માને છે નહીં, અલગ-અલગ પણ નથી માને, કે એથી પણ વધારે કંઈક છે એમ પણ નથી જાણતા; એટલે એ માત્ર નામભેદથી એક નથી, કે બંને સાથે મળીને પણ નથી.

કર્મસ્થા વિષમં બ્રૂયુઃ સત્ત્વસ્થાઃ સમદર્શનાઃ નામ રૂપં ચ ભૂતાનાં કૃતાનાં ચ પ્રપઞ્ચનમ્

કર્મમાં આસક્ત લોકો ભેદની વાત કરે છે; સત્વગુણમાં સ્થિત લોકો સર્વેમાં સમતા જુએ છે; અને જીવોના નામ-રૂપ એ સર્જનાનું જ વિસ્તરણ છે.

વેદશબ્દેભ્ય એવાદૌ નિર્મમે સ મહેશ્વરઃ ઋષીણાં નામધેયાનિ યાશ્ ચ વેદેષુ વૃત્તયઃ

આરંભમાં મહાદેવે વેદના શબ્દોથી ઋષિઓનાં નામ અને વેદોમાં નિર્ધારિત વિધિઓ રચ્યાં.

શર્વર્યન્તે પ્રસૂતાનાં તાન્યેવૈભ્યો દદાત્યજઃ એવંવિધાઃ સૃષ્ટયસ્તુ બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ

રાતના અંતે જે જીવો જન્મે છે, તેમને એ જ વસ્તુઓ આપે છે; આવી છે અવ્યક્ત જન્મવાળા બ્રહ્માની સર્જનાઓ.

શર્વર્યન્તે પ્રદૃશ્યન્તે સિદ્ધિમાશ્રિત્ય માનસીમ્ એવંભૂતાનિ સૃષ્ટાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ

રાતના અંતે, મનથી સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરેલા એ જીવો દેખાય છે; આવી સ્થાવર અને જંગમ સર્જનાઓ ઉત્પન્ન થાય છે.

યદાસ્ય તાઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટા ન વ્યવર્ધન્ત સત્તમાઃ તમોમાત્રાવૃતો બ્રહ્મા તદા શોકેન દુઃખિતઃ

જ્યારે શ્રેષ્ઠ પ્રજાઓ સર્જાયા પછી વધ્યા નહીં, ત્યારે માત્ર અંધકારથી ઢંકાયેલા બ્રહ્મા દુઃખથી વ્યાકુળ થયા.

તતઃ સ વિદધે બુદ્ધિમ્ અર્થનિશ્ચયગામિનીમ્ અથાત્મનિ સમદ્રાક્ષીત્ તમોમાત્રાં નિયામિકામ્

પછી તેણે નિશ્ચયવાળી બુદ્ધિ તરફ મન લગાવ્યું અને પોતાના અંદર માત્ર અંધકાર જ કારણ છે એવું જોયું.

રજઃસત્ત્વં પરિત્યજ્ય વર્તમાનાં સ્વધર્મતઃ તતઃ સ તેન દુઃખેન દુઃખં ચક્રે જગત્પતિઃ

રજ અને સત્વને ત્યજી, પોતાનાં સ્વભાવમાં સ્થિત રહ્યો; પછી એ દુઃખને લીધે જગતના સ્વામીએ દુઃખની રચના કરી.

તમશ્ ચ વ્યનુદત્પશ્ચાદ્ રજઃ સત્ત્વં તમાવૃણોત્ તત્તમઃ પ્રતિનુન્નં વૈ મિથુનં સમજાયત

પછી તેણે અંધકાર દૂર કર્યું અને રાજસ તથા સત્વગુણ એ અંધકારને ઢાંકી લીધા; જ્યારે એ અંધકાર દબાઈ ગયો, ત્યારે એક જોડી ઉત્પન્ન થઈ.

અધર્મસ્તમસો જજ્ઞે હિંસા શોકાદજાયત તતસ્તસ્મિન્સમુદ્ભૂતે મિથુને દારુણાત્મિકે

અંધકારમાંથી અધર્મ જન્મ્યો; દુઃખમાંથી હિંસા ઉત્પન્ન થઈ. પછી આ બંને ભયાનક સ્વભાવ ધરાવતા જોડાયા અને તેમાથી બીજું કંઈક પ્રગટાયું.

ગતાસુર્ ભગવાન્ આસીત્ પ્રીતિશ્ ચૈનમ્ અશિશ્રિયત્ સ્વાં તનું સ તતો બ્રહ્મા તામપોહત ભાસ્વરામ્

જ્યારે ભગવાનનો પ્રાણ છૂટી ગયો, ત્યારે પ્રેમે તેમને ઘેરી લીધા. પછી બ્રહ્માએ પોતાનું તેજસ્વી રૂપ ત્યજી દીધું.

દ્વિધા કૃત્વા સ્વકં દેહમ્ અર્ધેન પુરુષો ઽભવત્ અર્ધેન નારી સા તસ્ય શતરૂપા વ્યજાયત

પછી બ્રહ્માએ પોતાનું શરીર બે ભાગે વહેંચ્યું; એક ભાગથી પુરુષ થયા અને બીજા ભાગથી સ્ત્રી, જે શતરૂપા તરીકે જન્મી.

પ્રકૃતિં ભૂતધાત્રીં તાં કામાદ્વૈ સૃષ્ટવાન્પ્રભુઃ સા દિવં પૃથિવીં ચૈવ મહિમ્ના વ્યાપ્યધિષ્ઠિતા

પ્રભુએ ઇચ્છાથી તેણીને પ્રકૃતિ, સર્વ જીવોની જનની તરીકે સર્જી. તેણી પોતાની મહિમાથી આકાશ અને પૃથ્વી બંનેમાં વ્યાપી અને સ્થિર થઈ.

બ્રહ્મણઃ સા તનુઃ પૂર્વા દિવમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ યા ત્વર્ધાત્સૃજતો નારી શતરૂપા વ્યજાયત

બ્રહ્માનું પહેલાનું રૂપ આકાશને આવરીને સ્થિર છે; અને જે અર્ધ ભાગમાંથી સ્ત્રી સર્જાઈ, તેમાંથી શતરૂપાનો જન્મ થયો.

સા દેવી નિયુતં તપ્ત્વા તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ ભર્તારં દીપ્તયશસં પુરુષં પ્રત્યપદ્યત

તે દેવીએ અસંખ્ય વર્ષો સુધી અતિ કઠિન તપ કર્યું અને તેજસ્વી યશસ્વી પુરુષને પતિ રૂપે પ્રાપ્ત કર્યો.

સ વૈ સ્વાયંભુવઃ પૂર્વં પુરુષો મનુરુચ્યતે તસ્યૈવ સપ્તતિયુગં મન્વન્તરમિહોચ્યતે

એ પુરુષ પહેલાના સમયમાં સ્વાયંભુવ મનુ કહેવાય છે. તેમના સત્તર યુગ જેટલા સમયને અહીં મન્વંતર કહે છે.

લેભે સ પુરુષઃ પત્નીં શતરૂપામ્ અયોનિજામ્ તયા સાર્ધં સ રમતે તસ્માત્સા રતિરુચ્યતે

એ પુરુષે ગર્ભ વિના જન્મેલી શતરૂપાને પત્ની તરીકે પ્રાપ્ત કરી. બંને સાથે આનંદથી વિહાર કરતા, તેથી તેણીને રતિ કહે છે.

પ્રથમઃ સંપ્રયોગાત્મા કલ્પાદૌ સમપદ્યત વિરાજમ્ અસૃજદ્ બ્રહ્મા સો ઽભવત્ પુરુષો વિરાટ્

કલ્પના આરંભે તેમનો પ્રથમ સંયોગ થયો. બ્રહ્માએ વિરાટનું સર્જન કર્યું, જે સર્વવ્યાપી પુરુષ બન્યા.

સમ્રાટ્ ચ શતરૂપા વૈ વૈરાજઃ સ મનુઃ સ્મૃતઃ સ વૈરાજઃ પ્રજાસર્ગં સસર્જ પુરુષો મનુઃ

શતરૂપા સમ્રાજ્ઞી બની અને વિરાટથી જન્મેલો મનુ કહેવાય છે. એ વિરાટથી જન્મેલા મનુએ સર્વ પ્રજાનું સર્જન કર્યું.

વૈરાજાત્પુરુષાદ્ વીરાચ્ છતરૂપા વ્યજાયત પ્રિયવ્રતોત્તાનપાદૌ પુત્રૌ દ્વૌ લોકસંમતૌ

વિરાટ પુરુષમાંથી શતરૂપાનો જન્મ થયો. તેણીએ પ્રિયવ્રત અને ઉત્તાનપાદ નામના બે પુત્રો જન્માવ્યા, જે બંને લોકપ્રસિદ્ધ થયા.

કન્યે દ્વે ચ મહાભાગે યાભ્યાં જાતા ઇમાઃ પ્રજાઃ દેવી નામ તથાકૂતિઃ પ્રસૂતિશ્ચૈવ તે ઉભે

અને બે મહાન કન્યાઓ જન્મી, જેઓમાંથી આ પ્રજાઓ ઉત્પન્ન થઈ; એકનું નામ દેવહૂતિ અને બીજું આકૂતિ—આ બંને છે.

સ્વાયંભુવઃ પ્રસૂતિં તુ દક્ષાય પ્રદદૌ પ્રભુઃ પ્રાણો દક્ષ ઇતિ જ્ઞેયઃ સંકલ્પો મનુરુચ્યતે

સ્વાયંભુવ મનુએ પ્રસૂતિને દક્ષને આપી. દક્ષને પ્રાણ અને મનુને સંકલ્પ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

રુચેઃ પ્રજાપતેઃ સો ઽથ આકૂતિં પ્રત્યપાદયત્ આકૂત્યાં મિથુનં જજ્ઞે માનસસ્ય રુચેઃ શુભમ્

પછી પ્રજાપતિ રૂચિએ આકૂતિને સ્વીકારી. આકૂતિમાંથી મનથી રૂચિને એક શુભ દંપતીનો જન્મ થયો.

યજ્ઞશ્ ચ દક્ષિણા ચૈવ યમલૌ સંબભૂવતુઃ યજ્ઞસ્ય દક્ષિણાયાં તુ પુત્રા દ્વાદશ જજ્ઞિરે

યજ્ઞ અને દક્ષિણા નામના જોડી સંતાન જન્મ્યા. યજ્ઞ અને દક્ષિણાથી બાર પુત્રો જન્મ્યા.

યામા ઇતિ સમાખ્યાતા દેવાઃ સ્વાયંભુવે ઽન્તરે એતસ્ય પુત્રા યજ્ઞસ્ય તસ્માદ્યામાશ્ ચ તે સ્મૃતાઃ

તેમને યામા કહેવામાં આવે છે, જે સ્વાયંભુવ મન્વંતરનાં દેવતાઓ છે. એ યજ્ઞના પુત્રો છે, તેથી તેમને યામા કહેવાય છે.

અજિતશ્ચૈવ શુક્રશ્ ચ ગણૌ દ્વૌ બ્રહ્મણા કૃતૌ યામાઃ પૂર્વં પ્રજાતા યે તે ઽભવંસ્તુ દિવૌકસઃ

અજિત અને શુક્ર નામના બે ગણા બ્રહ્માએ સર્જ્યા. યામા, જે પહેલાં જન્મ્યા, સ્વર્ગલોકમાં વસે છે.

સ્વાયંભુવસુતાયાં તુ પ્રસૂત્યાં લોકમાતરઃ તસ્યાં કન્યાશ્ચતુર્વિંશદ્ દક્ષસ્ ત્વજનયત્ પ્રભુઃ

સ્વાયંભુવની પુત્રી પ્રસૂતિમાંથી લોકમાતાઓ જન્મી. તેમાં દક્ષ પ્રભુએ ચોવીસ કન્યાઓ ઉત્પન્ન કરી.

સર્વાસ્તાશ્ ચ મહાભાગાઃ સર્વાઃ કમલલોચનાઃ ભોગવત્યશ્ ચ તાઃ સર્વાઃ સર્વાસ્તા યોગમાતરઃ

બધી મહાભાગ્યવંતી, કમળ જેવી આંખો ધરાવતી, સર્વે ભોગવતી અને સર્વે યોગની માતાઓ હતી.

સર્વાશ્ ચ બ્રહ્મવાદિન્યઃ સર્વા વિશ્વસ્ય માતરઃ શ્રદ્ધા લક્ષ્મીર્ધૃતિસ્તુષ્ટિઃ પુષ્ટિર્મેધા ક્રિયા તથા

બધી બ્રહ્મવિદ્યા બોલનાર, સર્વે વિશ્વની માતાઓ હતી—શ્રદ્ધા, લક્ષ્મી, ધૃતિ, તૃપ્તિ, પુષ્ટિ, બુદ્ધિ અને ક્રિયા.