લિઙ્ગપુરાણમ્

એકવિંશમથર્વાણમ્ આપ્તોર્યામાણમ્ એવ ચ અનુષ્ટુભં સવૈરાજમ્ ઉત્તરાદસૃજન્મુખાત્

ઉત્તર દિશાના મોઢામાંથી પ્રભુએ અથર્વણ, આપ્તોર્યામ, અનુષ્ઠુપ અને સવૈરાજનું સર્જન કર્યું.

વિદ્યુતો ઽશનિમેઘાંશ્ ચ રોહિતેન્દ્રધનૂંષિ ચ તેજાંસિ ચ સસર્જાદૌ કલ્પસ્ય ભગવાન્પ્રભુઃ

કલ્પના આરંભે ભગવાને વીજળી, ગાજવીજ, ઇન્દ્રધનુષ્ય અને બીજા તેજસ્વી દ્રશ્યો સર્જ્યા.

ઉચ્ચાવચાનિ ભૂતાનિ ગાત્રેભ્યસ્તસ્ય જજ્ઞિરે બ્રહ્મણસ્તુ પ્રજાસર્ગં સૃજતો હિ પ્રજાપતેઃ

બ્રહ્માએ જીવજાતિની સર્જના કરતાં પોતાનાં અંગોથી ઊંચા-નીચા અનેક પ્રકારનાં જીવો ઉત્પન્ન કર્યા.

સૃષ્ટ્વા ચતુષ્ટયં પૂર્વં દેવાસુરનરાન્પિતૄન્ તતો ઽસૃજત્ સ ભૂતાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ

પ્રથમ તેણે દેવ, અસુર, માનવ અને પિતૃ—આ ચાર વર્ગો સર્જ્યા; પછી સ્થાવર અને જંગમ બધા જીવો પેદા કર્યા.

યક્ષાન્પિશાચાન્ ગન્ધર્વાંસ્ ત્વ્ અથૈવાપ્સરસાં ગણાન્ નરકિન્નરરક્ષાંસિ વયઃપશુમૃગોરગાન્

પછી તેણે યક્ષ, પિશાચ, ગંધર્વ, અપ્સરા, નાગ, કિન્નર, રાક્ષસ, પક્ષીઓ, પશુઓ, જંગલી પ્રાણીઓ અને સાપો સર્જ્યા.

અવ્યયં ચ વ્યયં ચાપિ યદિદં સ્થાણુજઙ્ગમમ્ તેષાં વૈ યાનિ કર્માણિ પ્રાક્સૃષ્ટ્યાં પ્રતિપેદિરે

અવિનાશી અને વિનાશી—સ્થાવર કે જંગમ જે કંઈ છે, તે બધું તેણે સર્જ્યું; અને અગાઉની સર્જનામાં જે કર્મો કર્યા હતા, તે ફરીથી સ્વીકાર્યા.

તાન્યેવ પ્રતિપદ્યન્તે સૃજ્યમાનાઃ પુનઃ પુનઃ હિંસ્રાહિંસ્રે મૃદુક્રૂરે ધર્માધર્મે નૃતાનૃતે

પુનઃપુનઃ સર્જાતા જીવો એ જ કર્મો કરે છે—હિંસક કે અહિંસક, કોમળ કે ક્રૂર, ધર્મમય કે અધર્મમય, સાચા કે ખોટા.

તદ્ભાવિતાઃ પ્રપદ્યન્તે તસ્માત્તત્તસ્ય રોચતે મહાભૂતેષુ સૃષ્ટેષુ ઇન્દ્રિયાર્થેષુ મૂર્તિષુ

એ કર્મોથી ઘડાયેલા જીવો પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે જ વસ્તુઓમાં, મહાભૂતોમાં, ઇન્દ્રિયોના વિષયોમાં અને આકારોમાં આકર્ષાય છે.

વિનિયોગં ચ ભૂતાનાં ધાતૈવ વ્યદધાત્ સ્વયમ્ કેચિત્પુરુષકારં તુ પ્રાહુઃ કર્મ સુમાનવાઃ

ભગવાને જાતજાતના જીવોને પોતપોતાનું કાર્ય આપ્યું; પણ કેટલાક વિદ્વાનો કહે છે કે પુરુષાર્થથી કર્મ થાય છે.

દૈવમિત્યપરે વિપ્રાઃ સ્વભાવં ભૂતચિન્તકાઃ પૌરુષં કર્મ દૈવં ચ ફલવૃત્તિસ્વભાવતઃ

બીજા બ્રાહ્મણો તેને દૈવ કહે છે; તત્વવિચારક લોકો સ્વભાવ કહે છે; અને કેટલાક કહે છે કે પુરુષાર્થ, કર્મ અને દૈવ—ત્રણે મળીને પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે ફળ આપે છે.

ન ચૈકં ન પૃથગ્ભાવમ્ અધિકં ન તતો વિદુઃ એતદેવં ચ નૈકં ચ નામભેદેન નાપ્યુભે

પણ કોઈ તેને એકમાત્ર માને છે નહીં, અલગ-અલગ પણ નથી માને, કે એથી પણ વધારે કંઈક છે એમ પણ નથી જાણતા; એટલે એ માત્ર નામભેદથી એક નથી, કે બંને સાથે મળીને પણ નથી.

કર્મસ્થા વિષમં બ્રૂયુઃ સત્ત્વસ્થાઃ સમદર્શનાઃ નામ રૂપં ચ ભૂતાનાં કૃતાનાં ચ પ્રપઞ્ચનમ્

કર્મમાં આસક્ત લોકો ભેદની વાત કરે છે; સત્વગુણમાં સ્થિત લોકો સર્વેમાં સમતા જુએ છે; અને જીવોના નામ-રૂપ એ સર્જનાનું જ વિસ્તરણ છે.

વેદશબ્દેભ્ય એવાદૌ નિર્મમે સ મહેશ્વરઃ ઋષીણાં નામધેયાનિ યાશ્ ચ વેદેષુ વૃત્તયઃ

આરંભમાં મહાદેવે વેદના શબ્દોથી ઋષિઓનાં નામ અને વેદોમાં નિર્ધારિત વિધિઓ રચ્યાં.

શર્વર્યન્તે પ્રસૂતાનાં તાન્યેવૈભ્યો દદાત્યજઃ એવંવિધાઃ સૃષ્ટયસ્તુ બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ

રાતના અંતે જે જીવો જન્મે છે, તેમને એ જ વસ્તુઓ આપે છે; આવી છે અવ્યક્ત જન્મવાળા બ્રહ્માની સર્જનાઓ.

શર્વર્યન્તે પ્રદૃશ્યન્તે સિદ્ધિમાશ્રિત્ય માનસીમ્ એવંભૂતાનિ સૃષ્ટાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ

રાતના અંતે, મનથી સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરેલા એ જીવો દેખાય છે; આવી સ્થાવર અને જંગમ સર્જનાઓ ઉત્પન્ન થાય છે.

યદાસ્ય તાઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટા ન વ્યવર્ધન્ત સત્તમાઃ તમોમાત્રાવૃતો બ્રહ્મા તદા શોકેન દુઃખિતઃ

જ્યારે શ્રેષ્ઠ પ્રજાઓ સર્જાયા પછી વધ્યા નહીં, ત્યારે માત્ર અંધકારથી ઢંકાયેલા બ્રહ્મા દુઃખથી વ્યાકુળ થયા.

તતઃ સ વિદધે બુદ્ધિમ્ અર્થનિશ્ચયગામિનીમ્ અથાત્મનિ સમદ્રાક્ષીત્ તમોમાત્રાં નિયામિકામ્

પછી તેણે નિશ્ચયવાળી બુદ્ધિ તરફ મન લગાવ્યું અને પોતાના અંદર માત્ર અંધકાર જ કારણ છે એવું જોયું.

રજઃસત્ત્વં પરિત્યજ્ય વર્તમાનાં સ્વધર્મતઃ તતઃ સ તેન દુઃખેન દુઃખં ચક્રે જગત્પતિઃ

રજ અને સત્વને ત્યજી, પોતાનાં સ્વભાવમાં સ્થિત રહ્યો; પછી એ દુઃખને લીધે જગતના સ્વામીએ દુઃખની રચના કરી.

તમશ્ ચ વ્યનુદત્પશ્ચાદ્ રજઃ સત્ત્વં તમાવૃણોત્ તત્તમઃ પ્રતિનુન્નં વૈ મિથુનં સમજાયત

પછી તેણે અંધકાર દૂર કર્યું અને રાજસ તથા સત્વગુણ એ અંધકારને ઢાંકી લીધા; જ્યારે એ અંધકાર દબાઈ ગયો, ત્યારે એક જોડી ઉત્પન્ન થઈ.

અધર્મસ્તમસો જજ્ઞે હિંસા શોકાદજાયત તતસ્તસ્મિન્સમુદ્ભૂતે મિથુને દારુણાત્મિકે

અંધકારમાંથી અધર્મ જન્મ્યો; દુઃખમાંથી હિંસા ઉત્પન્ન થઈ. પછી આ બંને ભયાનક સ્વભાવ ધરાવતા જોડાયા અને તેમાથી બીજું કંઈક પ્રગટાયું.

ગતાસુર્ ભગવાન્ આસીત્ પ્રીતિશ્ ચૈનમ્ અશિશ્રિયત્ સ્વાં તનું સ તતો બ્રહ્મા તામપોહત ભાસ્વરામ્

જ્યારે ભગવાનનો પ્રાણ છૂટી ગયો, ત્યારે પ્રેમે તેમને ઘેરી લીધા. પછી બ્રહ્માએ પોતાનું તેજસ્વી રૂપ ત્યજી દીધું.

દ્વિધા કૃત્વા સ્વકં દેહમ્ અર્ધેન પુરુષો ઽભવત્ અર્ધેન નારી સા તસ્ય શતરૂપા વ્યજાયત

પછી બ્રહ્માએ પોતાનું શરીર બે ભાગે વહેંચ્યું; એક ભાગથી પુરુષ થયા અને બીજા ભાગથી સ્ત્રી, જે શતરૂપા તરીકે જન્મી.

પ્રકૃતિં ભૂતધાત્રીં તાં કામાદ્વૈ સૃષ્ટવાન્પ્રભુઃ સા દિવં પૃથિવીં ચૈવ મહિમ્ના વ્યાપ્યધિષ્ઠિતા

પ્રભુએ ઇચ્છાથી તેણીને પ્રકૃતિ, સર્વ જીવોની જનની તરીકે સર્જી. તેણી પોતાની મહિમાથી આકાશ અને પૃથ્વી બંનેમાં વ્યાપી અને સ્થિર થઈ.

બ્રહ્મણઃ સા તનુઃ પૂર્વા દિવમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ યા ત્વર્ધાત્સૃજતો નારી શતરૂપા વ્યજાયત

બ્રહ્માનું પહેલાનું રૂપ આકાશને આવરીને સ્થિર છે; અને જે અર્ધ ભાગમાંથી સ્ત્રી સર્જાઈ, તેમાંથી શતરૂપાનો જન્મ થયો.

સા દેવી નિયુતં તપ્ત્વા તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ ભર્તારં દીપ્તયશસં પુરુષં પ્રત્યપદ્યત

તે દેવીએ અસંખ્ય વર્ષો સુધી અતિ કઠિન તપ કર્યું અને તેજસ્વી યશસ્વી પુરુષને પતિ રૂપે પ્રાપ્ત કર્યો.

સ વૈ સ્વાયંભુવઃ પૂર્વં પુરુષો મનુરુચ્યતે તસ્યૈવ સપ્તતિયુગં મન્વન્તરમિહોચ્યતે

એ પુરુષ પહેલાના સમયમાં સ્વાયંભુવ મનુ કહેવાય છે. તેમના સત્તર યુગ જેટલા સમયને અહીં મન્વંતર કહે છે.

લેભે સ પુરુષઃ પત્નીં શતરૂપામ્ અયોનિજામ્ તયા સાર્ધં સ રમતે તસ્માત્સા રતિરુચ્યતે

એ પુરુષે ગર્ભ વિના જન્મેલી શતરૂપાને પત્ની તરીકે પ્રાપ્ત કરી. બંને સાથે આનંદથી વિહાર કરતા, તેથી તેણીને રતિ કહે છે.

પ્રથમઃ સંપ્રયોગાત્મા કલ્પાદૌ સમપદ્યત વિરાજમ્ અસૃજદ્ બ્રહ્મા સો ઽભવત્ પુરુષો વિરાટ્

કલ્પના આરંભે તેમનો પ્રથમ સંયોગ થયો. બ્રહ્માએ વિરાટનું સર્જન કર્યું, જે સર્વવ્યાપી પુરુષ બન્યા.

સમ્રાટ્ ચ શતરૂપા વૈ વૈરાજઃ સ મનુઃ સ્મૃતઃ સ વૈરાજઃ પ્રજાસર્ગં સસર્જ પુરુષો મનુઃ

શતરૂપા સમ્રાજ્ઞી બની અને વિરાટથી જન્મેલો મનુ કહેવાય છે. એ વિરાટથી જન્મેલા મનુએ સર્વ પ્રજાનું સર્જન કર્યું.