લિઙ્ગપુરાણમ્

પ્રાણાદ્બ્રહ્માસૃજદ્દક્ષં ચક્ષુર્ભ્યાં ચ મરીચિનમ્ ભૃગુસ્તુ હૃદયાજ્જજ્ઞે ઋષિઃ સલિલજન્મનઃ

શ્વાસમાંથી બ્રહ્માએ દક્ષને સર્જ્યા; આંખોમાંથી મરીચિને; અને જળમાં જન્મેલા ઋષિના હૃદયમાંથી ભૃગુ જન્મ્યા.

શિરસો ઽઙ્ગિરસશ્ચૈવ શ્રોત્રાદત્રિં તથાસૃજત્ પુલસ્ત્યં ચ તથોદાનાદ્ વ્યાનાચ્ચ પુલહં પુનઃ

માથામાંથી અંગિરસ, કાનમાંથી અત્રિ, ઉદાનવાયુમાંથી પુલસ્ત્ય અને વ્યાનવાયુમાંથી પુનઃ પુલહને સર્જ્યા.

સમાનજો વસિષ્ઠશ્ ચ અપાનાન્નિર્મમે ક્રતુમ્ ઇત્યેતે બ્રહ્મણઃ પુત્રા દિવ્યા એકાદશા સ્મૃતાઃ

સમાનવાયુમાંથી વસિષ્ઠ અને અપાનવાયુમાંથી ક્રતુ જન્મ્યા; એ બધા બ્રહ્માના અગિયાર દિવ્ય પુત્રો કહેવાય છે.

ધર્માદયઃ પ્રથમજાઃ સર્વે તે બ્રહ્મણઃ સુતાઃ ભૃગ્વાદયસ્તુ તે સૃષ્ટા નવૈતે બ્રહ્મવાદિનઃ

ધર્મ અને બીજા બધા પ્રથમ જન્મેલા, બધા બ્રહ્માના પુત્રો હતા; ભૃગુ અને બીજા નવેય બ્રહ્મવેદી તરીકે સર્જાયા.

ગૃહમેધિનઃ પુરાણાસ્ તે ધર્મસ્ તૈઃ સમ્પ્રવર્તિતઃ તેષાં દ્વાદશ તે વંશા દિવ્યા દેવગુણાન્વિતાઃ

એ પ્રાચીન ગૃહસ્થોએ ધર્મ સ્થાપ્યો; એમના વંશમાં બાર દિવ્ય વંશો છે, જે દેવગુણોથી યુક્ત છે.

ક્રિયાવન્તઃ પ્રજાવન્તો મહર્ષિભિર્ અલંકૃતાઃ ઋભુઃ સનત્કુમારશ્ ચ દ્વાવેતાવૂર્ધ્વરેતસૌ

તેઓ કર્મકાંડમાં નિષ્ણાત, સંતાનવંત અને મહર્ષિઓથી શોભિત હતા; ઋભુ અને સનત્કુમાર—આ બે ઉર્ધ્વરેતસ હતા.

પૂર્વોત્પન્નૌ પરં તેભ્યઃ સર્વેષામપિ પૂર્વજૌ વ્યતીતે ત્વષ્ટમે કલ્પે પુરાણૌ લોકસાક્ષિણૌ

આ બંને પહેલાં જન્મેલા અને સર્વમાં શ્રેષ્ઠ, બધા કરતાં પ્રાચીન હતા; અઠ્ઠમ ગયા કળ્પમાં એ બંને જગતના સાક્ષી હતા.

વિરાજેતામુભૌ લોકે તેજઃ સંક્ષિપ્ય ધિષ્ઠિતૌ તાવુભૌ યોગકર્માણાવ્ આરોપ્યાત્માનમ્ આત્મનિ

બન્ને જણે પોતાનું તેજ પાછું ખેંચી લીધું અને બંને લોકમાં સ્થિર રહી, યોગના સાધનમાં તત્પર રહીને પોતાને પોતામાં સ્થિર કર્યા.

પ્રજાં ધર્મં ચ કામં ચ ત્યક્ત્વા વૈરાગ્યમાસ્થિતૌ યથોત્પન્નઃ સ એવેહ કુમારઃ સ ઇહોચ્યતે

પોતાની સંતાન, ધર્મ અને ઇચ્છા બધું છોડીને, વૈરાગ્યમાં સ્થિર રહી, જેમ જન્મ્યા હતા એ જ રીતે અહીં તેમને કુમાર કહેવાય છે.

તસ્માત્સનત્કુમારેતિ નામાસ્યેહ પ્રતિષ્ઠિતમ્ તતો ઽભિધ્યાયતસ્તસ્ય જજ્ઞિરે માનસાઃ પ્રજાઃ

આથી અહીં તેમનું નામ 'સનત્કુમાર' સ્થિર થયું છે; તેમના ધ્યાનથી મનથી ઉત્પન્ન સંતાન પેદા થયા.

તચ્છરીરસમુત્પન્નૈઃ કાર્યૈસ્તૈઃ કારણૈઃ સહ ક્ષેત્રજ્ઞાઃ સમવર્તન્ત ગાત્રેભ્યસ્તસ્ય ધીમતઃ

તેમના શરીરથી ઉત્પન્ન થયેલા કર્મો અને તેના કારણો સાથે, તે વિદ્વાનના અંગોથી ક્ષેત્રજ્ઞો (જીવો) જન્મ્યા.

તતો દેવાસુરપિતૄન્ માનુષાંશ્ ચ ચતુષ્ટયમ્ સિસૃક્ષુર્ અમ્ભાંસ્યેતાનિ સ્વમ્ આત્માનમ્ અયૂયુજત્

પછી દેવ, અસુર, પિતૃ અને માનવ—આ ચાર જાતિઓ સર્જવાની ઇચ્છાથી, તેમણે પોતાને આ જળ સાથે જોડ્યા.

તતસ્તુ યુઞ્જતસ્તસ્ય તમોમાત્રસમુદ્ભવમ્ સમભિધ્યાયતઃ સર્ગં પ્રયત્નેન પ્રજાપતેઃ

પછી જ્યારે તેઓ સર્જન માટે પ્રયત્નપૂર્વક એકાગ્ર થયા, ત્યારે માત્ર અંધકારના તત્વમાંથી પ્રજાપતિથી સર્જન થયું.

તતો ઽસ્ય જઘનાત્પૂર્વમ્ અસુરા જજ્ઞિરે સુતાઃ અસુઃ પ્રાણઃ સ્મૃતો વિપ્રાસ્ તજ્જન્માનસ્ તતો ઽસુરાઃ

પછી તેમના નીચલા ભાગમાંથી પહેલા પુત્રો તરીકે અસુરો જન્મ્યા; વિદ્વાનો 'અસુ' એટલે પ્રાણ કહે છે, અને એથી તેઓ અસુર કહેવાય છે.

યયા સૃષ્ટાસુરાઃ સર્વે તાં તનું સ વ્યપોહત સાપવિદ્ધા તનુસ્ તેન સદ્યો રાત્રિર્ અજાયત

જે શરીરથી બધા અસુરો સર્જાયા, એ શરીરને તેમણે ત્યાગી દીધું; એ ત્યાગેલું શરીર તરત જ રાત્રિ બની ગયું.

સા તમોબહુલા યસ્માત્ તતો રાત્રિર્નિયામિકા આવૃતાસ્તમસા રાત્રૌ પ્રજાસ્તસ્માત્સ્વપન્ત્યુત

કારણ કે એ રાત્રિ અંધકારથી ભરેલી હતી, તેથી રાત્રિ નિયમક છે; રાત્રિમાં અંધકારથી ઢંકાયેલા પ્રાણીઓ ઊંઘે છે.

સૃષ્ટ્વાસુરાંસ્તતઃ સો વૈ તનુમન્યામગૃહ્ણત અવ્યક્તાં સત્ત્વબહુલાં તતસ્તાં સો ઽભ્યપૂજયત્

અસુર શરીર સર્જ્યા પછી, તેમણે બીજી, અવ્યક્ત અને સત્વથી ભરેલી કાયા ધારણ કરી; પછી તેમણે એ કાયાનું પૂજન કર્યું.

તતસ્તાં યુઞ્જતસ્ તસ્ય પ્રિયમ્ આસીત્ પ્રજાપતેઃ તતો મુખાત્સમુત્પન્ના દીવ્યતસ્તસ્ય દેવતાઃ

પછી જ્યારે તેમણે એ કાયામાં એકાગ્રતા કરી, ત્યારે પ્રજાપતિને આનંદ થયો; તેમના મુખમાંથી, તેજથી, દેવતાઓ જન્મ્યા.

યતો ઽસ્ય દીવ્યતો જાતાસ્ તેન દેવાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ધાતુર્દિવિતિ યઃ પ્રોક્તઃ ક્રીડાયાં સ વિભાવ્યતે

કારણ કે તેઓ તેમના તેજથી જન્મ્યા, તેથી તેમને દેવતાઓ કહેવામાં આવે છે; 'દિવ' ધાતુ તેજ માટે કહેવાય છે, અને રમતમાં એ રીતે સમજાય છે.

યસ્માત્તસ્ય તુ દીવ્યન્તો જજ્ઞિરે તેન દેવતાઃ દેવાન્સૃષ્ટ્વાથ દેવેશસ્ તનુમન્યામપદ્યત

કારણ કે તેઓ તેમના તેજથી જન્મ્યા, તેથી તેમને દેવતાઓ કહેવાય છે; દેવતાઓને સર્જ્યા પછી, દેવોના સ્વામી એણે બીજી કાયા ધારણ કરી.

ઉત્સૃષ્ટા સા તનુસ્તેન સદ્યો ઽહઃ સમજાયત તસ્માદહો ધર્મયુક્તં દેવતાઃ સમુપાસતે

એ કાયાને તેમણે ત્યાગી, અને એ તરત જ દિવસ બની ગયો; તેથી દેવતાઓ ધર્મયુક્ત દિવસે પૂજા કરે છે.

સત્ત્વમાત્રાત્મિકામેવ તતો ઽન્યાં સો ઽભ્યમન્યત પિતૃવન્મન્યમાનસ્ય પુત્રાંસ્તાન્ધ્યાયતઃ પ્રભોઃ

પછી તેમણે માત્ર સત્વથી બનેલી બીજી કાયા વિચારવી શરૂ કરી, અને પિતૃઓ જેવા પુત્રોની કલ્પના કરતાં ધ્યાનમાં લીધી.

પિતરો હ્યુપપક્ષાભ્યાં રાત્ર્યહ્ણોર્ અન્તરે ઽભવન્ તસ્માત્તે પિતરો દેવાઃ પિતૃત્વં તેન તેષુ તત્

પિતૃઓ રાત્રિ અને દિવસે વચ્ચે, બંને સંધ્યામાં જન્મ્યા; તેથી એ પિતૃઓ દેવ તરીકે ઓળખાય છે અને તેમનું પિતૃત્વ એ રીતે સ્થિર થયું.

યયા સૃષ્ટાસ્તુ પિતરસ્ તનું તાં સ વ્યપોહત સાપવિદ્ધા તનુસ્તેન સદ્યઃ સંધ્યા વ્યજાયત

જે કાયાથી પિતૃઓ સર્જાયા, એ કાયાને તેમણે ત્યાગી; એ ત્યાગેલી કાયા તરત જ સંધ્યા બની ગઈ.

યસ્માદહર્દેવતાનાં રાત્રિર્યા સાસુરી સ્મૃતા તયોર્મધ્યે તુ પૈત્રી યા તનુઃ સા તુ ગરીયસી

કારણ કે દિવસ દેવતાઓનો છે અને રાત્રિ અસુરો માટે ગણાય છે, તો બંને વચ્ચેની પિતૃ કાયા સર્વોત્તમ છે.

તસ્માદ્દેવા સુરાઃ સર્વે ઋષયો માનવાસ્ તથા ઉપાસન્તે મુદાયુક્તા રાત્ર્યહ્ણોર્ મધ્યમાં તનુમ્

આથી બધા દેવતાઓ, દેવગણો, ઋષિઓ અને મનુષ્યો આનંદપૂર્વક રાત્રિ અને દિવસે વચ્ચેની રૂપને ભક્તિપૂર્વક પૂજે છે.

તતો હ્યન્યાં પુનર્બ્રહ્મા તનું વૈ સમગૃહ્ણત રજોમાત્રાત્મિકાયાં તુ મનસા સો ઽસૃજત્પ્રભુઃ

પછી બ્રહ્માએ ફરી એક નવી રૂપ ધારણ કરી, જે આખું રજોગુણથી બનેલું હતું, અને મનથી પ્રભુએ સર્જન કર્યું.

રજઃપ્રિયાંસ્તતઃ સો ઽથ માનસાનસૃજત્સુતાન્ મનસ્વિનસ્તતસ્તસ્ય માનવા જજ્ઞિરે સુતાઃ

પછી તેણે મનથી રજોગુણને પસંદ કરનારા પુત્રો સર્જ્યા; એ પુત્રો મનથી સમૃદ્ધ હતા અને મનુ તરીકે જન્મ્યા.

સૃષ્ટ્વા પુનઃ પ્રજાશ્ચાપિ સ્વાં તનું તામ્ અપોહત સાપવિદ્ધા તનુસ્તેન જ્યોત્સ્ના સદ્યસ્ત્વજાયત

પ્રભુએ ફરીથી જીવોની રચના કર્યા પછી પોતાની એ રૂપને ત્યજી દીધી; એ રૂપ છોડી દેતાં જ જ્યોત્સ્ના તુરંત જન્મી.