લિઙ્ગપુરાણમ્

પઞ્ચૈતે વૈકૃતાઃ સર્ગાઃ પ્રાકૃતાસ્તુ ત્રયઃ સ્મૃતાઃ પ્રાકૃતો વૈકૃતશ્ચૈવ કૌમારો નવમઃ સ્મૃતઃ

આ પાંચ વૈકૃત સર્જનો છે; ત્રણ પ્રાકૃત ગણાય છે; પ્રાકૃત, વૈકૃત અને કૌમાર નવમું કહેવાય છે.

અબુદ્ધિપૂર્વકાઃ સર્ગાઃ પ્રાકૃતાસ્તુ ત્રયઃ સ્મૃતાઃ બુદ્ધિપૂર્વં પ્રવર્તન્તે ષટ્ પુનર્બ્રહ્મણસ્તુ તે

ત્રણ પ્રાકૃત સર્જનો બુદ્ધિ વિના કહેવાય છે; અને બ્રહ્માથી ઉત્પન્ન થયેલા છ સર્જનો બુદ્ધિ પૂર્વક છે.

વિસ્તરાનુગ્રહઃ સર્ગઃ કીર્ત્યમાનો નિબોધત ચતુર્ધાવસ્થિતઃ સો ઽથ સર્વભૂતેષુ કૃત્સ્નશઃ

હવે, કૃપાના વિશાળ સર્જન વિશે સાંભળો, જે ચાર રીતે સ્થાપિત છે અને સર્વ જીવોમાં સંપૂર્ણ રીતે વ્યાપ્ત છે.

ઇત્યેતે પ્રાકૃતાશ્ચૈવ વૈકૃતાશ્ ચ નવ સ્મૃતાઃ પરસ્પરાનુરક્તાશ્ ચ કારણૈશ્ ચ બુધૈઃ સ્મૃતાઃ

આ રીતે, નવ પ્રાકૃત અને વૈકૃત બંને પ્રકારના સર્જનો ગણાય છે; તેઓ પરસ્પર જોડાયેલા છે અને વિદ્વાનો દ્વારા કારણરૂપે ઓળખાય છે.

અગ્રે સસર્જ વૈ બ્રહ્મા માનસાનાત્મનઃ સમાન્ ઋભુઃ સનત્કુમારશ્ ચ દ્વાવેતાવૂર્ધ્વરેતસૌ

પ્રારંભમાં, બ્રહ્માએ પોતાના મનથી સમાન રભુ અને સનત્કુમાર નામના બે, ઉપરવાળા વીર્યવાળા, ઉત્પન્ન કર્યા.

પૂર્વોત્પન્નૌ પુરા તેભ્યઃ સર્વેષામપિ પૂર્વજૌ વ્યતીતે ત્વષ્ટમે કલ્પે પુરાણૌ લોકસાક્ષિણૌ

તેઓ બધાથી પહેલાના, સર્વમાં પ્રાચીન, આઠમા કલ્પમાં, ભૂતકાળમાં, જગતના પુરાતન સાક્ષી તરીકે ઉત્પન્ન થયા હતા.

તૌ વારાહે તુ ભૂર્લોકે તેજઃ સંક્ષિપ્ય ધિષ્ઠિતૌ તાવુભૌ મોક્ષકર્માણાવ્ આરોપ્યાત્માનમાત્મનિ

વારાાહ યુગમાં, ભૂલોકમાં, તેજને સંકોચી, બંને સ્થિર રહ્યા; બંનેએ આત્માને આત્મામાં સ્થિર કરી, મોક્ષના કાર્યો કર્યા.

પ્રજાં ધર્મં ચ કામં ચ ત્યક્ત્વા વૈરાગ્યમાસ્થિતૌ યથોત્પન્નસ્તથૈવેહ કુમારઃ સ ઇહોચ્યતે

તેઓએ સંતાન, ધર્મ અને કામનો ત્યાગ કરી, વૈરાગ્ય અપનાવ્યું; જેમ જન્મ્યા તેમ જ અહીં કુમાર કહેવામાં આવે છે.

તસ્માત્ સનત્કુમારેતિ નામાસ્યેહ પ્રકીર્તિતમ્ સનન્દં સનકં ચૈવ વિદ્વાંસં ચ સનાતનમ્

આથી, અહીં તેને સનત્કુમાર નામ આપવામાં આવ્યું છે; સનંદ, સનક અને વિદ્વાન સનાતન પણ કહેવાય છે.

વિજ્ઞાનેન નિવૃત્તાસ્તે વ્યવર્તન્ત મહૌજસઃ સંબુદ્ધાશ્ચૈવ નાનાત્વે અપ્રવૃત્તાશ્ ચ યોગિનઃ

જ્ઞાનથી તે મહાશક્તિશાળી લોકો પાછા ખેંચાઈ ગયા અને અલગ-અલગતા તરફ ધ્યાન આપ્યા વિના જાગૃત યોગીઓએ પણ બધું કાર્ય છોડ્યું.

અસૃષ્ટ્વૈવ પ્રજાસર્ગં પ્રતિસર્ગં ગતાઃ પુનઃ તતસ્તેષુ વ્યતીતેષુ તતો ઽન્યાન્ સાધકાન્ સુતાન્

જ્યારે કોઈ જીવસૃષ્ટિ સર્જાઈ ન હતી, ત્યારે તેઓ ફરી વિલયમાં ગયા; પછી જ્યારે એ લોકો વિતી ગયા, ત્યારે તેણે બીજા સિદ્ધ પુત્રો સર્જ્યા.

માનસાનસૃજદ્બ્રહ્મા પુનઃ સ્થાનાભિમાનિનઃ આ ભૂતસમ્પ્લવાવસ્થા યૈરિયં વિધૃતા મહી

પછી બ્રહ્માએ મનથી પોતાના સ્થાનને મહત્વ આપનારા લોકો સર્જ્યા, જેમણે આ ધરતીને ભૂતોના વિલય સુધી જાળવી રાખી.

આપો ઽગ્નિં પૃથિવીં વાયુમ્ અન્તરિક્ષં દિવં તથા સમુદ્રાંશ્ ચ નદીશ્ચૈવ તથા શૈલવનસ્પતીન્

પછી તેણે પાણી, અગ્નિ, ધરતી, વાયુ, આકાશ, દિશાઓ, સમુદ્રો, નદીઓ, પર્વતો અને વનવૃક્ષો પણ સર્જ્યા.

ઓષધીનાં તથાત્માનો વલ્લીનાં વૃક્ષવીરુધામ્ લતાઃ કાષ્ઠાઃ કલાશ્ચૈવ મુહૂર્તાઃ સંધિરાત્ર્યહાન્

એ રીતે તેણે ઔષધિઓ, વલ્લીઓ, વૃક્ષો, ઝાડીઓ, લતાઓ, લાકડાં, સમયના ભાગો, ક્ષણો, સંધ્યાઓ, રાતો અને દિવસો પણ સર્જ્યા.

અર્ધમાસાંશ્ ચ માસાંશ્ ચ અયનાબ્દયુગાનિ ચ સ્થાનાભિમાનિનઃ સર્વે સ્થાનાખ્યાશ્ચૈવ તે સ્મૃતાઃ

પક્ષ, મહિના, અયન, વર્ષ અને યુગ પણ સર્જ્યા; અને જે પોતાના સ્થાનના અધિપતિ છે, તેમને પણ તે નામથી ઓળખાયા.

દેવાનૃષીંશ્ ચ મહતો ગદતસ્તાન્ નિબોધત મરીચિભૃગ્વઙ્ગિરસં પુલસ્ત્યં પુલહં ક્રતુમ્

હવે મારા મોઢેથી મહાન દેવતાઓ અને ઋષિઓના નામ સાંભળો: મરીચિ, ભૃગુ, અંગિરસ, પુલસ્ત્ય, પુલહ અને ક્રતુ.

દક્ષમત્રિં વસિષ્ઠં ચ સો ઽસૃજન્માનસાન્ નવ નવ બ્રહ્માણ ઇત્યેતે પુરાણે નિશ્ચયં ગતાઃ

દક્ષ, અત્રિ અને વસિષ્ઠ—આ નવેય mentally સર્જાયા; એ બધા પુરાણોમાં પ્રાચીન બ્રહ્મા તરીકે જાણીતા છે.

તેષાં બ્રહ્માત્મકાનાં વૈ સર્વેષાં બ્રહ્મવાદિનામ્ સ્થાનાનિ કલ્પયામાસ પૂર્વવત્પદ્મસંભવઃ

બધા બ્રહ્મસ્વરૂપ અને બ્રહ્મવેદી લોકોને, કમળમાંથી જન્મેલા એ બ્રહ્માએ પહેલા જે રીતે સ્થાન આપ્યા હતા, એ જ રીતે ફરી સ્થાન આપ્યા.

તતો ઽસૃજચ્ચ સંકલ્પં ધર્મં ચૈવ સુખાવહમ્ સો ઽસૃજદ્ વ્યવસાયાત્તુ ધર્મં દેવો મહેશ્વરઃ

પછી તેણે સંકલ્પ અને સુખ આપનાર ધર્મ પણ સર્જ્યા; નિશ્ચયથી મહાદેવે ધર્મનું સર્જન કર્યું.

સંકલ્પં ચૈવ સંકલ્પાત્ સર્વલોકપિતામહઃ માનસશ્ ચ રુચિર્નામ વિજજ્ઞે બ્રહ્મણઃ પ્રભોઃ

અને સંકલ્પમાંથી સર્વલોકના પિતામહે સંકલ્પને સર્જ્યો; અને મનમાંથી બ્રહ્માના પ્રભુથી રૂચિ નામનું એક જીવ જન્મ્યું.

પ્રાણાદ્બ્રહ્માસૃજદ્દક્ષં ચક્ષુર્ભ્યાં ચ મરીચિનમ્ ભૃગુસ્તુ હૃદયાજ્જજ્ઞે ઋષિઃ સલિલજન્મનઃ

શ્વાસમાંથી બ્રહ્માએ દક્ષને સર્જ્યા; આંખોમાંથી મરીચિને; અને જળમાં જન્મેલા ઋષિના હૃદયમાંથી ભૃગુ જન્મ્યા.

શિરસો ઽઙ્ગિરસશ્ચૈવ શ્રોત્રાદત્રિં તથાસૃજત્ પુલસ્ત્યં ચ તથોદાનાદ્ વ્યાનાચ્ચ પુલહં પુનઃ

માથામાંથી અંગિરસ, કાનમાંથી અત્રિ, ઉદાનવાયુમાંથી પુલસ્ત્ય અને વ્યાનવાયુમાંથી પુનઃ પુલહને સર્જ્યા.

સમાનજો વસિષ્ઠશ્ ચ અપાનાન્નિર્મમે ક્રતુમ્ ઇત્યેતે બ્રહ્મણઃ પુત્રા દિવ્યા એકાદશા સ્મૃતાઃ

સમાનવાયુમાંથી વસિષ્ઠ અને અપાનવાયુમાંથી ક્રતુ જન્મ્યા; એ બધા બ્રહ્માના અગિયાર દિવ્ય પુત્રો કહેવાય છે.

ધર્માદયઃ પ્રથમજાઃ સર્વે તે બ્રહ્મણઃ સુતાઃ ભૃગ્વાદયસ્તુ તે સૃષ્ટા નવૈતે બ્રહ્મવાદિનઃ

ધર્મ અને બીજા બધા પ્રથમ જન્મેલા, બધા બ્રહ્માના પુત્રો હતા; ભૃગુ અને બીજા નવેય બ્રહ્મવેદી તરીકે સર્જાયા.

ગૃહમેધિનઃ પુરાણાસ્ તે ધર્મસ્ તૈઃ સમ્પ્રવર્તિતઃ તેષાં દ્વાદશ તે વંશા દિવ્યા દેવગુણાન્વિતાઃ

એ પ્રાચીન ગૃહસ્થોએ ધર્મ સ્થાપ્યો; એમના વંશમાં બાર દિવ્ય વંશો છે, જે દેવગુણોથી યુક્ત છે.

ક્રિયાવન્તઃ પ્રજાવન્તો મહર્ષિભિર્ અલંકૃતાઃ ઋભુઃ સનત્કુમારશ્ ચ દ્વાવેતાવૂર્ધ્વરેતસૌ

તેઓ કર્મકાંડમાં નિષ્ણાત, સંતાનવંત અને મહર્ષિઓથી શોભિત હતા; ઋભુ અને સનત્કુમાર—આ બે ઉર્ધ્વરેતસ હતા.

પૂર્વોત્પન્નૌ પરં તેભ્યઃ સર્વેષામપિ પૂર્વજૌ વ્યતીતે ત્વષ્ટમે કલ્પે પુરાણૌ લોકસાક્ષિણૌ

આ બંને પહેલાં જન્મેલા અને સર્વમાં શ્રેષ્ઠ, બધા કરતાં પ્રાચીન હતા; અઠ્ઠમ ગયા કળ્પમાં એ બંને જગતના સાક્ષી હતા.

વિરાજેતામુભૌ લોકે તેજઃ સંક્ષિપ્ય ધિષ્ઠિતૌ તાવુભૌ યોગકર્માણાવ્ આરોપ્યાત્માનમ્ આત્મનિ

બન્ને જણે પોતાનું તેજ પાછું ખેંચી લીધું અને બંને લોકમાં સ્થિર રહી, યોગના સાધનમાં તત્પર રહીને પોતાને પોતામાં સ્થિર કર્યા.

પ્રજાં ધર્મં ચ કામં ચ ત્યક્ત્વા વૈરાગ્યમાસ્થિતૌ યથોત્પન્નઃ સ એવેહ કુમારઃ સ ઇહોચ્યતે

પોતાની સંતાન, ધર્મ અને ઇચ્છા બધું છોડીને, વૈરાગ્યમાં સ્થિર રહી, જેમ જન્મ્યા હતા એ જ રીતે અહીં તેમને કુમાર કહેવાય છે.