લિઙ્ગપુરાણમ્

ઊર્ધ્વસ્રોતાસ્તૃતીયસ્તુ સ વૈ ચોર્ધ્વં વ્યવસ્થિતઃ યસ્માત્પ્રવર્તતે ચોર્ધ્વમ્ ઊર્ધ્વસ્રોતાસ્તતઃ સ્મૃતઃ

ત્રીજું સર્જન ઊર્ધ્વ પ્રવાહ છે, જે ઉપર સ્થિર છે; કારણ કે તે ઉપર જાય છે, તેથી તેને ઊર્ધ્વ પ્રવાહ કહેવાય છે.

તે સુખપ્રીતિબહુલા બહિરન્તશ્ ચ સંવૃતાઃ પ્રકાશા બહિરન્તશ્ ચ ઊર્ધ્વસ્રોતોભવાઃ સ્મૃતાઃ

આ લોકો આનંદ અને સુખથી ભરપૂર છે, અંદર અને બહારથી ઢંકાયેલા છે; અંદર અને બહાર પ્રકાશથી ભરેલા, તેઓ ઊર્ધ્વ પ્રવાહના જન્મેલા કહેવાય છે.

તે સત્ત્વસ્ય ચ યોગેન સૃષ્ટાઃ સત્ત્વોદ્ભવાઃ સ્મૃતાઃ ઊર્ધ્વસ્રોતાસ્તૃતીયો વૈ દેવસર્ગસ્તુ સ સ્મૃતઃ

સત્ત્વના સંયોગથી સર્જાયેલા, તેઓ સત્ત્વથી જન્મેલા કહેવાય છે; ત્રીજું, ઊર્ધ્વ પ્રવાહ, દેવતાઓનું સર્જન કહેવાય છે.

પ્રકાશાદ્ બહિરન્તશ્ ચ ઊર્ધ્વસ્રોતોદ્ભવાઃ સ્મૃતાઃ તે ઊર્ધ્વસ્રોતસો જ્ઞેયાસ્ તુષ્ટાત્માનો બુધૈઃ સ્મૃતાઃ

અંદર અને બહાર પ્રકાશથી ભરેલા, તેઓ ઊર્ધ્વ પ્રવાહના જન્મેલા કહેવાય છે; આવા ઊર્ધ્વ પ્રવાહવાળા જીવોને વિદ્વાનો સંતોષી આત્માવાળા કહે છે.

ઊર્ધ્વસ્રોતઃસુ સૃષ્ટેષુ દેવેષુ વરદઃ પ્રભુઃ પ્રીતિમાનભવદ્બ્રહ્મા તતો ઽન્યં સો ઽભ્યમન્યત

જ્યારે ઊર્ધ્વ પ્રવાહના દેવતાઓ સર્જાયા, ત્યારે કૃપાળુ બ્રહ્માજી પ્રસન્ન થયા અને પછી તેમણે બીજું સર્જન વિચાર્યું.

સસર્જ સર્ગમન્યં હિ સાધકં પ્રભુરીશ્વરઃ તતો ઽભિધ્યાયતસ્તસ્ય સત્યાભિધ્યાયિનસ્તદા

પ્રભુએ બીજું સર્જન કર્યું, જે સફળ અને કાર્યકારી હતું; પછી જ્યારે તેઓ સત્યમાં ધ્યાનમગ્ન હતા, ત્યારે તે સર્જન પ્રગટ થયું.

પ્રાદુરાસીત્તદા વ્યક્તાદ્ અર્વાક્સ્રોતાસ્તુ સાધકઃ યસ્માદ્ અર્વાઙ્ન્યવર્તન્ત તતો ઽર્વાક્સ્રોતસસ્ તુ તે

પછી સ્પષ્ટ રૂપમાંથી કાર્યકારી સર્જન, એટલે કે અર્વાક્ પ્રવાહ પ્રગટ થયો; કારણ કે તેઓ આગળ વધે છે, તેથી તેમને અર્વાક્ પ્રવાહ કહેવાય છે.

તે ચ પ્રકાશબહુલાસ્ તમઃપૃક્તા રજો ઽધિકાઃ તસ્માત્તે દુઃખબહુલા ભૂયોભૂયશ્ ચ કારિણઃ

આ લોકો પ્રકાશથી ભરપૂર, અંધકાર સાથે મિશ્રિત અને રજોગુણથી પ્રભાવી છે; તેથી તેઓ દુઃખથી ભરેલા અને વારંવાર કર્મ કરતા રહે છે.

સંવૃતા બહિરન્તશ્ ચ મનુષ્યાઃ સાધકાશ્ ચ તે

માનવો, જે કાર્યકારી છે, તેઓ અંદર અને બહારથી ઢંકાયેલા છે.

લક્ષણૈસ્તારકાદ્યૈસ્તે હ્ય્ અષ્ટધા તુ વ્યવસ્થિતાઃ

તારા અને અન્ય લક્ષણોથી તેઓ આઠ ભાગમાં સ્થિર થયેલા છે.

સિદ્ધાત્માનો મનુષ્યાસ્તે ગન્ધર્વસહધર્મિણઃ ઇત્યેષ તૈજસઃ સર્ગો હ્ય્ અર્વાક્સ્રોતઃપ્રકીર્તિતઃ

આ માનવો, સિદ્ધ આત્માવાળા, ગંધર્વો જેવા સ્વભાવ ધરાવે છે; આ તેજસ્વી સર્જન અર્વાક્ પ્રવાહ તરીકે ઓળખાય છે.

પઞ્ચમો ઽનુગ્રહઃ સર્ગશ્ ચતુર્ધા તુ વ્યવસ્થિતઃ વિપર્યયેણ શક્ત્યા ચ સિદ્ધ્યા તુષ્ટ્યા તથૈવ ચ

પાંચમો કૃપાનું સર્જન છે, જે ચાર રીતે સ્થાપિત થયેલું છે: વિપરીત રીતે, શક્તિથી, સિદ્ધિથી અને સંતોષથી.

સ્થાવરેષુ વિપર્યાસસ્ તિર્યગ્યોનિષુ શક્તિતઃ સિદ્ધાત્માનો મનુષ્યાસ્તુ ઋષિદેવેષુ કૃત્સ્નશઃ

સ્થાવર જીવોમાં વિપરીત રીતે, પશુઓમાં શક્તિથી, મનુષ્યોમાં સિદ્ધ આત્માઓ, અને ઋષિ તથા દેવોમાં સંપૂર્ણ રૂપે કૃપાનું સર્જન થાય છે.

ઇત્યેષ પ્રાકૃતઃ સર્ગો વૈકૃતો નવમઃ સ્મૃતઃ ભૂતાદિકાનાં ભૂતાનાં ષષ્ઠઃ સર્ગઃ સ ઉચ્યતે

આ રીતે, પ્રાકૃત સર્જન કહેવાય છે; વૈકૃત સર્જન નવમું ગણાય છે; અને ભૂતાદિ અને ભૂતોમાં છઠ્ઠું સર્જન કહેવાય છે.

નિવૃત્તં વર્તમાનં ચ તેષાં જાનન્તિ વૈ પુનઃ ભૂતાદિકાનાં ભૂતાનાં સપ્તમઃ સર્ગ એવ ચ

તેઓ ભૂતાદિ અને ભૂતોના નિવૃત્તિ અને પ્રવૃત્તિને જાણે છે; અને ભૂતાદિ અને ભૂતોનું સાતમું સર્જન પણ ઓળખે છે.

તે પરિગ્રાહિણઃ સર્વે સંવિભાગરતાઃ પુનઃ સ્વાદનાશ્ ચાપ્યશીલાશ્ ચ જ્ઞેયા ભૂતાદિકાશ્ ચ તે

તેઓ બધા ગ્રહણ કરનારા છે, હંમેશા વહેંચણીમાં તત્પર છે; તેઓ સ્વાદ લેનારા, અસ્થિર વર્તનવાળા અને ભૂતાદિથી શરૂ થનારા કહેવાય છે.

વિપર્યયેણ ભૂતાદિર્ અશક્ત્યા ચ વ્યવસ્થિતઃ પ્રથમો મહતઃ સર્ગો વિજ્ઞેયો બ્રહ્મણઃ સ્મૃતઃ

વિપરીત રીતે અને શક્તિના અભાવે, ભૂતાદિથી શરૂઆત થાય છે; મહતત્વથી પ્રથમ સર્જન બ્રહ્માનું કહેવાય છે.

તન્માત્રાણાં દ્વિતીયસ્તુ ભૂતસર્ગઃ સ ઉચ્યતે વૈકારિકસ્તૃતીયસ્તુ સર્ગ ઐન્દ્રિયકઃ સ્મૃતઃ

દ્વિતીય સર્જન તન્માત્રાઓનું કહેવાય છે; તૃતીય, વૈકારિક રૂપે ઉત્પન્ન થયેલું, ઇન્દ્રિયજન્ય સર્જન કહેવાય છે.

ઇત્યેષ પ્રાકૃતઃ સર્ગઃ સમ્ભૂતો બુદ્ધિપૂર્વકઃ મુખ્યસર્ગશ્ચતુર્થશ્ ચ મુખ્યા વૈ સ્થાવરાઃ સ્મૃતાઃ

આ રીતે, બુદ્ધિ પૂર્વક પ્રાકૃત સર્જન થયું છે; ચોથું મુખ્ય સર્જન છે અને મુખ્ય તરીકે સ્થાવર જીવો ઓળખાય છે.

તતો ઽર્વાક્સ્રોતસાં સર્ગઃ સપ્તમઃ સ તુ માનુષઃ અષ્ટમો ઽનુગ્રહઃ સર્ગઃ સાત્ત્વિકસ્તામસશ્ ચ સઃ

પછી, અવરોધવાળાઓનું સાતમું સર્જન મનુષ્ય છે; આઠમું કૃપાનું સર્જન સાત્વિક અને તામસિક બંને છે.

પઞ્ચૈતે વૈકૃતાઃ સર્ગાઃ પ્રાકૃતાસ્તુ ત્રયઃ સ્મૃતાઃ પ્રાકૃતો વૈકૃતશ્ચૈવ કૌમારો નવમઃ સ્મૃતઃ

આ પાંચ વૈકૃત સર્જનો છે; ત્રણ પ્રાકૃત ગણાય છે; પ્રાકૃત, વૈકૃત અને કૌમાર નવમું કહેવાય છે.

અબુદ્ધિપૂર્વકાઃ સર્ગાઃ પ્રાકૃતાસ્તુ ત્રયઃ સ્મૃતાઃ બુદ્ધિપૂર્વં પ્રવર્તન્તે ષટ્ પુનર્બ્રહ્મણસ્તુ તે

ત્રણ પ્રાકૃત સર્જનો બુદ્ધિ વિના કહેવાય છે; અને બ્રહ્માથી ઉત્પન્ન થયેલા છ સર્જનો બુદ્ધિ પૂર્વક છે.

વિસ્તરાનુગ્રહઃ સર્ગઃ કીર્ત્યમાનો નિબોધત ચતુર્ધાવસ્થિતઃ સો ઽથ સર્વભૂતેષુ કૃત્સ્નશઃ

હવે, કૃપાના વિશાળ સર્જન વિશે સાંભળો, જે ચાર રીતે સ્થાપિત છે અને સર્વ જીવોમાં સંપૂર્ણ રીતે વ્યાપ્ત છે.

ઇત્યેતે પ્રાકૃતાશ્ચૈવ વૈકૃતાશ્ ચ નવ સ્મૃતાઃ પરસ્પરાનુરક્તાશ્ ચ કારણૈશ્ ચ બુધૈઃ સ્મૃતાઃ

આ રીતે, નવ પ્રાકૃત અને વૈકૃત બંને પ્રકારના સર્જનો ગણાય છે; તેઓ પરસ્પર જોડાયેલા છે અને વિદ્વાનો દ્વારા કારણરૂપે ઓળખાય છે.

અગ્રે સસર્જ વૈ બ્રહ્મા માનસાનાત્મનઃ સમાન્ ઋભુઃ સનત્કુમારશ્ ચ દ્વાવેતાવૂર્ધ્વરેતસૌ

પ્રારંભમાં, બ્રહ્માએ પોતાના મનથી સમાન રભુ અને સનત્કુમાર નામના બે, ઉપરવાળા વીર્યવાળા, ઉત્પન્ન કર્યા.

પૂર્વોત્પન્નૌ પુરા તેભ્યઃ સર્વેષામપિ પૂર્વજૌ વ્યતીતે ત્વષ્ટમે કલ્પે પુરાણૌ લોકસાક્ષિણૌ

તેઓ બધાથી પહેલાના, સર્વમાં પ્રાચીન, આઠમા કલ્પમાં, ભૂતકાળમાં, જગતના પુરાતન સાક્ષી તરીકે ઉત્પન્ન થયા હતા.

તૌ વારાહે તુ ભૂર્લોકે તેજઃ સંક્ષિપ્ય ધિષ્ઠિતૌ તાવુભૌ મોક્ષકર્માણાવ્ આરોપ્યાત્માનમાત્મનિ

વારાાહ યુગમાં, ભૂલોકમાં, તેજને સંકોચી, બંને સ્થિર રહ્યા; બંનેએ આત્માને આત્મામાં સ્થિર કરી, મોક્ષના કાર્યો કર્યા.

પ્રજાં ધર્મં ચ કામં ચ ત્યક્ત્વા વૈરાગ્યમાસ્થિતૌ યથોત્પન્નસ્તથૈવેહ કુમારઃ સ ઇહોચ્યતે

તેઓએ સંતાન, ધર્મ અને કામનો ત્યાગ કરી, વૈરાગ્ય અપનાવ્યું; જેમ જન્મ્યા તેમ જ અહીં કુમાર કહેવામાં આવે છે.

તસ્માત્ સનત્કુમારેતિ નામાસ્યેહ પ્રકીર્તિતમ્ સનન્દં સનકં ચૈવ વિદ્વાંસં ચ સનાતનમ્

આથી, અહીં તેને સનત્કુમાર નામ આપવામાં આવ્યું છે; સનંદ, સનક અને વિદ્વાન સનાતન પણ કહેવાય છે.