લિઙ્ગપુરાણમ્

અદ્ભિઃ સંછાદિતાં ભૂમિં સ તામાશુ પ્રજાપતિઃ ઉપગમ્યોજ્જહારૈનામ્ આપશ્ચાપિ સમાવિશત્

પ્રજાપતિએ જળથી ઢંકાયેલી પૃથ્વી પાસે ઝડપથી જઈ, તેને પકડી લીધી અને પોતે પણ પાણીમાં પ્રવેશ્યો.

સામુદ્રા વૈ સમુદ્રેષુ નાદેયાશ્ ચ નદીષુ ચ રસાતલતલે મગ્નાં રસાતલપુટે ગતામ્

નદીઓ સમુદ્રોમાં હતી અને દાન નદીઓમાં; પૃથ્વી પાતાળના તળિયે, તેની ઊંડાઈમાં પહોંચી ગઈ હતી.

પ્રભુર્લોકહિતાર્થાય દંષ્ટ્રયાભ્યુજ્જહાર ગામ્ તતઃ સ્વસ્થાનમાનીય પૃથિવીં પૃથિવીધરઃ

લોકોના કલ્યાણ માટે ભગવાને પોતાના દાંતથી પૃથ્વીને ઉઠાવી, પછી તેને તેના યોગ્ય સ્થાને રાખી, પૃથ્વીધરે તેને સ્થિર કરી.

મુમોચ પૂર્વવદ્ અસૌ ધારયિત્વા ધરાધરઃ તસ્યોપરિ જલૌઘસ્ય મહતી નૌરિવ સ્થિતા

પૃથ્વીને સહારો આપી, પૃથ્વીધરે તેને અગાઉની જેમ મુક્ત કરી; તેના ઉપર પાણીનો વિશાળ સમૂહ, મોટા વહાણ જેવો, સ્થિર રહ્યો.

તત્સમા હ્યુરુદેહત્વાન્ ન મહી યાતિ સંપ્લવમ્ તત ઉત્ક્ષિપ્ય તાં દેવો જગતઃ સ્થાપનેચ્છયા

પૃથ્વી પોતાના શરીરે આધારિત હોવાથી ડૂબી નહીં; પછી, દેવએ તેને ઊંચે ઉઠાવી, જગતને સ્થિર કરવા ઇચ્છી, એ રીતે સ્થાપિત કરી.

પૃથિવ્યાઃ પ્રવિભાગાય મનશ્ચક્રે ઽમ્બુજેક્ષણઃ પૃથિવીં ચ સમાં કૃત્વા પૃથિવ્યાં સો ઽચિનોદ્ ગિરીન્

પૃથ્વીનું વિભાજન કરવા માટે કમળનેત્રે મનમાં વિચાર્યું અને પૃથ્વીને સમાન બનાવી, તેના ઉપર પર્વતો સ્થાપ્યા.

પ્રાક્સર્ગે દહ્યમાને તુ તદા સંવર્તકાગ્નિના તેનાગ્નિના વિશીર્ણાસ્તે પર્વતા ભૂરિવિસ્તરાઃ

સૃષ્ટિની શરૂઆતમાં, જ્યારે સર્વે સંહાર અગ્નિથી દહાય રહ્યા હતા, ત્યારે એ વિશાળ પર્વતો પણ એ અગ્નિથી તૂટી ગયા.

શૈત્યાદેકાર્ણવે તસ્મિન્ વાયુના તેન સંહતાઃ નિષિક્તા યત્ર યત્રાસંસ્ તત્ર તત્રાચલાભવન્

પછી, એ એકમાત્ર મહાસાગરમાં ઠંડકથી અને પવનથી સંકુચાઈ ગયા; જ્યાં જ્યાં તે પડ્યા, ત્યાં ત્યાં અડગ પર્વતો બની ગયા.

તદાચલત્વાદ્ અચલાઃ પર્વભિઃ પર્વતાઃ સ્મૃતાઃ ગિરયો હિ નિગીર્ણત્વાચ્ છયાનત્વાચ્છિલોચ્ચયાઃ

ન હલનારી હોવાથી તેમને 'અચલ' કહે છે; અને પથ્થરોની ઢગલીઓથી બનેલા હોવાથી 'શિલોચય' તરીકે ઓળખાય છે.

તતસ્તેષુ વિકીર્ણેષુ કોટિશો હિ ગિરિષ્વથ વિશ્વકર્મા વિભજતે કલ્પાદિષુ પુનઃ પુનઃ

પછી, જ્યારે એ પર્વતો કરોડો ભાગે વિખેરાઈ ગયા, ત્યારે વિશ્વકર્મા દરેક કલ્પના આરંભે ફરી ફરી તેમને વિભાજે છે.

સસમુદ્રામિમાં પૃથ્વીં સપ્તદ્વીપાં સપર્વતામ્ ભૂરાદ્યાંશ્ ચતુરો લોકાન્ પુનઃ સો ઽથ વ્યકલ્પયત્

પછી તેણે આ પૃથ્વીને, તેના સમુદ્રો, સાત દ્વીપો અને પર્વતો સાથે, તેમજ ભૂઆદિ ચાર લોકોને ફરીથી ગોઠવી.

લોકાન્ પ્રકલ્પયિત્વાથ પ્રજાસર્ગં સસર્જ હ બ્રહ્મા સ્વયંભૂર્ભગવાન્ સિસૃક્ષુર્વિવિધાઃ પ્રજાઃ

લોકોની રચના કર્યા પછી, સ્વયંભૂ ભગવાન બ્રહ્માએ, સર્જન કરવાની ઇચ્છાથી, વિવિધ પ્રજાઓનું સર્જન કર્યું.

સસર્જ સૃષ્ટિં તદ્રૂપાં કલ્પાદિષુ યથાપુરા તસ્યાભિધ્યાયતઃ સર્ગં તથા વૈ બુદ્ધિપૂર્વકમ્

તેણે અગાઉના કલ્પોમાં જેમ સર્જન કર્યું હતું તેમ, એ જ રીતે સર્જન કર્યું; જેમ તેણે મનમાં વિચાર્યું, તેમ જ બુદ્ધિપૂર્વક સર્જન થયું.

બુદ્ધ્યાશ્ ચ સમકાલે વૈ પ્રાદુર્ભૂતસ્ તમોમયઃ તમોમોહો મહામોહસ્ તામિસ્રશ્ચાન્ધસંજ્ઞિતઃ

બુદ્ધિ સાથે જ અંધકારથી ભરેલો અજ્ઞાન, મોટો મોહ, અને જેને તામસ અને અંધસ કહે છે, તે પણ પ્રગટ થયો.

અવિદ્યા પઞ્ચપર્વૈષા પ્રાદુર્ભૂતા મહાત્મનઃ પઞ્ચધાવસ્થિતઃ સર્ગો ધ્યાયતઃ સો ઽભિમાનિનઃ

આ અજ્ઞાન મહાત્માની પાસેથી પાંચ પ્રકારમાં જન્મ્યું; આ પાંચ ભાગમાં વહેંચાયેલું સર્જન એ અભિમાનથી ધ્યાન કરનારનું છે.

સંવૃતસ્તમસા ચૈવ બીજાઙ્કુરવદાવૃતઃ બહિરન્તશ્ચાપ્રકાશસ્ તબ્ધો નિઃસંજ્ઞ એવ ચ

તે અંધકારથી ઢંકાયેલું છે, બીજની જેમ આવૃત છે, અંદર અને બહાર ક્યાંય પ્રકાશ નથી, તે સ્થિર અને અજ્ઞાન છે.

યસ્માત્તેષાં વૃતા બુદ્ધિર્ દુઃખાનિ કરણાનિ ચ તસ્માત્તે સંવૃતાત્માનો નગા મુખ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

જેમને બુદ્ધિ ઢંકાઈ ગઈ છે અને સાધનો દુઃખ આપનારા છે, તેથી આવા ઢંકાયેલા આત્માવાળા જીવોને મુખ્ય વૃક્ષો કહેવાયા છે.

મુખ્યસર્ગં તથાભૂતં દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મા હ્યસાધકમ્ અપ્રસન્નમનાઃ સો ઽથ તતો ઽન્યં સો હ્યમન્યત

મુખ્ય સર્જન આવું નિષ્ફળ જોઈને, બ્રહ્માજીનું મન અસંતોષી થયું અને પછી તેમણે બીજું સર્જન વિચાર્યું.

તસ્યાભિધ્યાયતશ્ચૈવ તિર્યક્સ્રોતા હ્યવર્તત તસ્માત્ તિર્યક્પ્રવૃત્તઃ સ તિર્યક્સ્રોતાસ્ તતઃ સ્મૃતઃ

જ્યારે તેઓ ધ્યાનમાં હતા ત્યારે આડું પ્રવાહ ઊભો થયો; તેમાંથી આડા ચાલનારા જીવો પ્રગટ થયા, તેથી તેમને તિર્યક પ્રવાહ કહેવાય છે.

પશ્વાદયસ્તે વિખ્યાતા ઉત્પથગ્રાહિણો દ્વિજાઃ તસ્યાભિધ્યાયતો ઽન્યં વૈ સાત્ત્વિકઃ સમવર્તત

આ ગાય વગેરે જે માર્ગથી ભટકતા હોય એવા જાણીતા છે, હે દ્વિજો; પછી તેમના ધ્યાનથી સાત્ત્વિક સર્જન થયું.

ઊર્ધ્વસ્રોતાસ્તૃતીયસ્તુ સ વૈ ચોર્ધ્વં વ્યવસ્થિતઃ યસ્માત્પ્રવર્તતે ચોર્ધ્વમ્ ઊર્ધ્વસ્રોતાસ્તતઃ સ્મૃતઃ

ત્રીજું સર્જન ઊર્ધ્વ પ્રવાહ છે, જે ઉપર સ્થિર છે; કારણ કે તે ઉપર જાય છે, તેથી તેને ઊર્ધ્વ પ્રવાહ કહેવાય છે.

તે સુખપ્રીતિબહુલા બહિરન્તશ્ ચ સંવૃતાઃ પ્રકાશા બહિરન્તશ્ ચ ઊર્ધ્વસ્રોતોભવાઃ સ્મૃતાઃ

આ લોકો આનંદ અને સુખથી ભરપૂર છે, અંદર અને બહારથી ઢંકાયેલા છે; અંદર અને બહાર પ્રકાશથી ભરેલા, તેઓ ઊર્ધ્વ પ્રવાહના જન્મેલા કહેવાય છે.

તે સત્ત્વસ્ય ચ યોગેન સૃષ્ટાઃ સત્ત્વોદ્ભવાઃ સ્મૃતાઃ ઊર્ધ્વસ્રોતાસ્તૃતીયો વૈ દેવસર્ગસ્તુ સ સ્મૃતઃ

સત્ત્વના સંયોગથી સર્જાયેલા, તેઓ સત્ત્વથી જન્મેલા કહેવાય છે; ત્રીજું, ઊર્ધ્વ પ્રવાહ, દેવતાઓનું સર્જન કહેવાય છે.

પ્રકાશાદ્ બહિરન્તશ્ ચ ઊર્ધ્વસ્રોતોદ્ભવાઃ સ્મૃતાઃ તે ઊર્ધ્વસ્રોતસો જ્ઞેયાસ્ તુષ્ટાત્માનો બુધૈઃ સ્મૃતાઃ

અંદર અને બહાર પ્રકાશથી ભરેલા, તેઓ ઊર્ધ્વ પ્રવાહના જન્મેલા કહેવાય છે; આવા ઊર્ધ્વ પ્રવાહવાળા જીવોને વિદ્વાનો સંતોષી આત્માવાળા કહે છે.

ઊર્ધ્વસ્રોતઃસુ સૃષ્ટેષુ દેવેષુ વરદઃ પ્રભુઃ પ્રીતિમાનભવદ્બ્રહ્મા તતો ઽન્યં સો ઽભ્યમન્યત

જ્યારે ઊર્ધ્વ પ્રવાહના દેવતાઓ સર્જાયા, ત્યારે કૃપાળુ બ્રહ્માજી પ્રસન્ન થયા અને પછી તેમણે બીજું સર્જન વિચાર્યું.

સસર્જ સર્ગમન્યં હિ સાધકં પ્રભુરીશ્વરઃ તતો ઽભિધ્યાયતસ્તસ્ય સત્યાભિધ્યાયિનસ્તદા

પ્રભુએ બીજું સર્જન કર્યું, જે સફળ અને કાર્યકારી હતું; પછી જ્યારે તેઓ સત્યમાં ધ્યાનમગ્ન હતા, ત્યારે તે સર્જન પ્રગટ થયું.

પ્રાદુરાસીત્તદા વ્યક્તાદ્ અર્વાક્સ્રોતાસ્તુ સાધકઃ યસ્માદ્ અર્વાઙ્ન્યવર્તન્ત તતો ઽર્વાક્સ્રોતસસ્ તુ તે

પછી સ્પષ્ટ રૂપમાંથી કાર્યકારી સર્જન, એટલે કે અર્વાક્ પ્રવાહ પ્રગટ થયો; કારણ કે તેઓ આગળ વધે છે, તેથી તેમને અર્વાક્ પ્રવાહ કહેવાય છે.

તે ચ પ્રકાશબહુલાસ્ તમઃપૃક્તા રજો ઽધિકાઃ તસ્માત્તે દુઃખબહુલા ભૂયોભૂયશ્ ચ કારિણઃ

આ લોકો પ્રકાશથી ભરપૂર, અંધકાર સાથે મિશ્રિત અને રજોગુણથી પ્રભાવી છે; તેથી તેઓ દુઃખથી ભરેલા અને વારંવાર કર્મ કરતા રહે છે.

સંવૃતા બહિરન્તશ્ ચ મનુષ્યાઃ સાધકાશ્ ચ તે

માનવો, જે કાર્યકારી છે, તેઓ અંદર અને બહારથી ઢંકાયેલા છે.