લિઙ્ગપુરાણમ્

સહસ્રશીર્ષા પુરુષો રુક્મવર્ણસ્ ત્વતીન્દ્રિયઃ બ્રહ્મા નારાયણાખ્યસ્તુ સુષ્વાપ સલિલે તદા

હજારો માથાવાળો, સુવર્ણવર્ણનો અને ઇન્દ્રિયોથી પર, જે બ્રહ્મા અને નારાયણ તરીકે ઓળખાય છે, તે પાણી પર સુઈ રહ્યો હતો.

સત્ત્વોદ્રેકાત્પ્રબુદ્ધસ્તુ શૂન્યં લોકમુદૈક્ષત ઇમં ચોદાહરન્ત્યત્ર શ્લોકં નારાયણં પ્રતિ

સત્ત્વગુણ વધવાથી તે જાગ્યો અને ખાલી જગતને જોયું. અહીં નારાયણ વિશે આ શ્લોક બોલાય છે.

આપો નારાશ્ ચ સૂનવ ઇત્યપાં નામ શુશ્રુમઃ આપૂર્ય તાભિર્ અયનં કૃતવાનાત્મનો યતઃ

અમે સાંભળ્યું છે કે પાણીને 'નાર' કહે છે અને તે તેનો પુત્ર છે; એ જળથી જગતને ભર્યું અને તેને પોતાનું નિવાસસ્થાન બનાવ્યું.

અપ્સુ શેતે યતસ્તસ્માત્ તતો નારાયણઃ સ્મૃતઃ ચતુર્યુગસહસ્રસ્ય નૈશં કાલમ્ ઉપાસ્યતઃ

કારણ કે તે પાણી પર સુઈ રહ્યો છે, તેથી તેને નારાયણ કહે છે. તે ચાર યુગના હજાર રાત્રિ સુધી ત્યાં રહે છે.

શર્વર્યન્તે પ્રકુરુતે બ્રહ્મત્વં સર્ગકારણાત્ બ્રહ્મા તુ સલિલે તસ્મિન્ વાયુર્ભૂત્વા સમાચરત્

રાત્રિના અંતે, સર્જન માટે તે બ્રહ્મા રૂપ ધારણ કરે છે; અને બ્રહ્મા બની, તે પાણીમાં વાયુરૂપે કાર્ય કરે છે.

નિશાયામિવ ખદ્યોતઃ પ્રાવૃટ્કાલે તતસ્તુ સઃ તતસ્ તુ સલિલે તસ્મિન્ વિજ્ઞાયાન્તર્ગતાં મહીમ્

પછી, જેમ વરસાદી રાત્રીમાં જળકાંતિ દેખાય છે, તેમ તેણે પાણીમાં ડૂબેલી ધરતીને જોઈ.

અનુમાનાદ્ અસંમૂઢો ભૂમેરુદ્ધરણં પુનઃ અકરોત્સ તનૂમન્યાં કલ્પાદિષુ યથાપુરા

પછી, સ્પષ્ટ સમજથી, તેણે ફરીથી પૃથ્વીને ઉપર ઉઠાવી, જેમ અગાઉના કલ્પોમાં સુક્ષ્મ રૂપ ધારણ કરી ઉઠાવતો હતો તેમ.

તતો મહાત્મા ભગવાન્ દિવ્યરૂપમ્ અચિન્તયત્ સલિલેનાપ્લુતાં ભૂમિં દૃષ્ટ્વા સ તુ સમન્તતઃ

પછી મહાન આત્માવાળા ભગવાને, ચારે બાજુથી પાણીમાં ડૂબેલી પૃથ્વીને જોઈને, દિવ્ય રૂપનું વિચાર કર્યું.

કિંનુ રૂપમહં કૃત્વા ઉદ્ધરેયં મહીમિમામ્ જલક્રીડાનુસદૃશં વારાહં રૂપમાવિશત્

તેણે વિચાર્યું, 'હું કયું રૂપ ધારણ કરું કે જેથી આ પૃથ્વીને ઉઠાવી શકું? પાણીમાં રમવા યોગ્ય વરાહનું રૂપ લઈ, હું એ કામ કરીશ.'

અધૃષ્યં સર્વભૂતાનાં વાઙ્મયં બ્રહ્મસંજ્ઞિતમ્ પૃથિવ્યુદ્ધરણાર્થાય પ્રવિવેશ રસાતલમ્

જે સર્વે જીવોથી અપરાજિત, વાણીથી બનેલું અને બ્રહ્મનામે ઓળખાતું છે, એ પૃથ્વીને ઉઠાવવા માટે તે પાતાળમાં પ્રવેશ્યો.

અદ્ભિઃ સંછાદિતાં ભૂમિં સ તામાશુ પ્રજાપતિઃ ઉપગમ્યોજ્જહારૈનામ્ આપશ્ચાપિ સમાવિશત્

પ્રજાપતિએ જળથી ઢંકાયેલી પૃથ્વી પાસે ઝડપથી જઈ, તેને પકડી લીધી અને પોતે પણ પાણીમાં પ્રવેશ્યો.

સામુદ્રા વૈ સમુદ્રેષુ નાદેયાશ્ ચ નદીષુ ચ રસાતલતલે મગ્નાં રસાતલપુટે ગતામ્

નદીઓ સમુદ્રોમાં હતી અને દાન નદીઓમાં; પૃથ્વી પાતાળના તળિયે, તેની ઊંડાઈમાં પહોંચી ગઈ હતી.

પ્રભુર્લોકહિતાર્થાય દંષ્ટ્રયાભ્યુજ્જહાર ગામ્ તતઃ સ્વસ્થાનમાનીય પૃથિવીં પૃથિવીધરઃ

લોકોના કલ્યાણ માટે ભગવાને પોતાના દાંતથી પૃથ્વીને ઉઠાવી, પછી તેને તેના યોગ્ય સ્થાને રાખી, પૃથ્વીધરે તેને સ્થિર કરી.

મુમોચ પૂર્વવદ્ અસૌ ધારયિત્વા ધરાધરઃ તસ્યોપરિ જલૌઘસ્ય મહતી નૌરિવ સ્થિતા

પૃથ્વીને સહારો આપી, પૃથ્વીધરે તેને અગાઉની જેમ મુક્ત કરી; તેના ઉપર પાણીનો વિશાળ સમૂહ, મોટા વહાણ જેવો, સ્થિર રહ્યો.

તત્સમા હ્યુરુદેહત્વાન્ ન મહી યાતિ સંપ્લવમ્ તત ઉત્ક્ષિપ્ય તાં દેવો જગતઃ સ્થાપનેચ્છયા

પૃથ્વી પોતાના શરીરે આધારિત હોવાથી ડૂબી નહીં; પછી, દેવએ તેને ઊંચે ઉઠાવી, જગતને સ્થિર કરવા ઇચ્છી, એ રીતે સ્થાપિત કરી.

પૃથિવ્યાઃ પ્રવિભાગાય મનશ્ચક્રે ઽમ્બુજેક્ષણઃ પૃથિવીં ચ સમાં કૃત્વા પૃથિવ્યાં સો ઽચિનોદ્ ગિરીન્

પૃથ્વીનું વિભાજન કરવા માટે કમળનેત્રે મનમાં વિચાર્યું અને પૃથ્વીને સમાન બનાવી, તેના ઉપર પર્વતો સ્થાપ્યા.

પ્રાક્સર્ગે દહ્યમાને તુ તદા સંવર્તકાગ્નિના તેનાગ્નિના વિશીર્ણાસ્તે પર્વતા ભૂરિવિસ્તરાઃ

સૃષ્ટિની શરૂઆતમાં, જ્યારે સર્વે સંહાર અગ્નિથી દહાય રહ્યા હતા, ત્યારે એ વિશાળ પર્વતો પણ એ અગ્નિથી તૂટી ગયા.

શૈત્યાદેકાર્ણવે તસ્મિન્ વાયુના તેન સંહતાઃ નિષિક્તા યત્ર યત્રાસંસ્ તત્ર તત્રાચલાભવન્

પછી, એ એકમાત્ર મહાસાગરમાં ઠંડકથી અને પવનથી સંકુચાઈ ગયા; જ્યાં જ્યાં તે પડ્યા, ત્યાં ત્યાં અડગ પર્વતો બની ગયા.

તદાચલત્વાદ્ અચલાઃ પર્વભિઃ પર્વતાઃ સ્મૃતાઃ ગિરયો હિ નિગીર્ણત્વાચ્ છયાનત્વાચ્છિલોચ્ચયાઃ

ન હલનારી હોવાથી તેમને 'અચલ' કહે છે; અને પથ્થરોની ઢગલીઓથી બનેલા હોવાથી 'શિલોચય' તરીકે ઓળખાય છે.

તતસ્તેષુ વિકીર્ણેષુ કોટિશો હિ ગિરિષ્વથ વિશ્વકર્મા વિભજતે કલ્પાદિષુ પુનઃ પુનઃ

પછી, જ્યારે એ પર્વતો કરોડો ભાગે વિખેરાઈ ગયા, ત્યારે વિશ્વકર્મા દરેક કલ્પના આરંભે ફરી ફરી તેમને વિભાજે છે.

સસમુદ્રામિમાં પૃથ્વીં સપ્તદ્વીપાં સપર્વતામ્ ભૂરાદ્યાંશ્ ચતુરો લોકાન્ પુનઃ સો ઽથ વ્યકલ્પયત્

પછી તેણે આ પૃથ્વીને, તેના સમુદ્રો, સાત દ્વીપો અને પર્વતો સાથે, તેમજ ભૂઆદિ ચાર લોકોને ફરીથી ગોઠવી.

લોકાન્ પ્રકલ્પયિત્વાથ પ્રજાસર્ગં સસર્જ હ બ્રહ્મા સ્વયંભૂર્ભગવાન્ સિસૃક્ષુર્વિવિધાઃ પ્રજાઃ

લોકોની રચના કર્યા પછી, સ્વયંભૂ ભગવાન બ્રહ્માએ, સર્જન કરવાની ઇચ્છાથી, વિવિધ પ્રજાઓનું સર્જન કર્યું.

સસર્જ સૃષ્ટિં તદ્રૂપાં કલ્પાદિષુ યથાપુરા તસ્યાભિધ્યાયતઃ સર્ગં તથા વૈ બુદ્ધિપૂર્વકમ્

તેણે અગાઉના કલ્પોમાં જેમ સર્જન કર્યું હતું તેમ, એ જ રીતે સર્જન કર્યું; જેમ તેણે મનમાં વિચાર્યું, તેમ જ બુદ્ધિપૂર્વક સર્જન થયું.

બુદ્ધ્યાશ્ ચ સમકાલે વૈ પ્રાદુર્ભૂતસ્ તમોમયઃ તમોમોહો મહામોહસ્ તામિસ્રશ્ચાન્ધસંજ્ઞિતઃ

બુદ્ધિ સાથે જ અંધકારથી ભરેલો અજ્ઞાન, મોટો મોહ, અને જેને તામસ અને અંધસ કહે છે, તે પણ પ્રગટ થયો.

અવિદ્યા પઞ્ચપર્વૈષા પ્રાદુર્ભૂતા મહાત્મનઃ પઞ્ચધાવસ્થિતઃ સર્ગો ધ્યાયતઃ સો ઽભિમાનિનઃ

આ અજ્ઞાન મહાત્માની પાસેથી પાંચ પ્રકારમાં જન્મ્યું; આ પાંચ ભાગમાં વહેંચાયેલું સર્જન એ અભિમાનથી ધ્યાન કરનારનું છે.

સંવૃતસ્તમસા ચૈવ બીજાઙ્કુરવદાવૃતઃ બહિરન્તશ્ચાપ્રકાશસ્ તબ્ધો નિઃસંજ્ઞ એવ ચ

તે અંધકારથી ઢંકાયેલું છે, બીજની જેમ આવૃત છે, અંદર અને બહાર ક્યાંય પ્રકાશ નથી, તે સ્થિર અને અજ્ઞાન છે.

યસ્માત્તેષાં વૃતા બુદ્ધિર્ દુઃખાનિ કરણાનિ ચ તસ્માત્તે સંવૃતાત્માનો નગા મુખ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

જેમને બુદ્ધિ ઢંકાઈ ગઈ છે અને સાધનો દુઃખ આપનારા છે, તેથી આવા ઢંકાયેલા આત્માવાળા જીવોને મુખ્ય વૃક્ષો કહેવાયા છે.

મુખ્યસર્ગં તથાભૂતં દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મા હ્યસાધકમ્ અપ્રસન્નમનાઃ સો ઽથ તતો ઽન્યં સો હ્યમન્યત

મુખ્ય સર્જન આવું નિષ્ફળ જોઈને, બ્રહ્માજીનું મન અસંતોષી થયું અને પછી તેમણે બીજું સર્જન વિચાર્યું.

તસ્યાભિધ્યાયતશ્ચૈવ તિર્યક્સ્રોતા હ્યવર્તત તસ્માત્ તિર્યક્પ્રવૃત્તઃ સ તિર્યક્સ્રોતાસ્ તતઃ સ્મૃતઃ

જ્યારે તેઓ ધ્યાનમાં હતા ત્યારે આડું પ્રવાહ ઊભો થયો; તેમાંથી આડા ચાલનારા જીવો પ્રગટ થયા, તેથી તેમને તિર્યક પ્રવાહ કહેવાય છે.